پرسش:
اندیشه اجتماعی و سیاسی انصارالله یمن چیست و چه تأثیری در مقاومت و پیروزی آنان داشته است؟
پیشینه جنبش انصارالله یمن به دهه ۱۹۹۰ میلادی بازمی‌گردد؛ جریانی که ابتدا در قالب تشکل «الشباب المؤمن» فعالیت می‌کرد و در جریان تحولات بیداری اسلامی و آغاز موج دوم آن در سال ۲۰۱۴، رسماً با عنوان «جنبش انصارالله» شناخته شد. خاستگاه اولیه این جنبش، مبارزه با فساد گسترده اداری و اقتصادی حاکمان صنعا و مقابله با نفوذ و توسعه‌طلبی عربستان سعودی در شمال یمن بود. اگرچه دولت وقت یمن، عربستان و حامیان غربی بارها در قالب عملیات‌های سنگین نظامی کوشیدند این جریان را ریشه‌کن سازند، اما انصارالله با تکیه بر پایگاه گسترده مردمی توانست در سال ۲۰۱۱ کنترل استان صعده و در سال ۲۰۱۴ مدیریت پایتخت و بخش اعظم یمن را در دست گیرد. به‌دنبال این تحولات، ائتلاف به رهبری عربستان در مارس ۲۰۱۵ تهاجم نظامی همه‌جانبه‌ای را آغاز کرد. امروز انصارالله از یک گروه محلی فراتر رفته و به بازیگری کلیدی در ژئوپلیتیک غرب آسیا بدل شده است.
پرسش بنیادین این است: اندیشه اجتماعی و سیاسی انصارالله بر چه مبانی استوار است و چه نقشی در ایستادگی و اقتدار آن ایفا کرده است؟
۱. بنیادهای فکری و اجتماعی انصارالله
دستگاه اندیشه‌ای انصارالله از دو چشمه اصلی سیراب می‌شود:
الف. مذهب زیدی (به‌ویژه گرایش جارودیه):
پیروان زیدیه پس از قیام عاشورا و با تأسی به قیام زید بن علی علیه‌السلام، شرایط ویژه‌ای را برای امامت تبیین کردند که ماهیتاً انقلابی است:
۱. شرط قیام به سیف: امام باید از نسل حضرت زهرا علیها‌السلام(حسنی یا حسینی،) عالم، زاهد، شجاع و اهل قیام مسلحانه علیه ظلم و فساد باشد.
۲. اصل بنیادین ظلم‌ستیزی: سازش‌ناپذیری با طاغوت و نفی سلطه، از تکالیف مؤمنان و ارکان رهبری زیدی است.
۳. جایگاه محوری امر‌به‌معروف و نهی‌از‌منکر: این فریضه در فقه سیاسی زیدیه به‌مثابه یکی از ارکان پنج‌گانه شریعت تعریف می‌شود. نزدیکی نظری شاخه جارودیه (که خاندان حوثی بدان تعلق دارند) با تشیع دوازده‌امامی، بر گرایش‌های ضد سلطه و عدالت‌خواهانه این جریان افزوده است.
۴. رویارویی عقیدتی با وهابیت: سد کردن نفوذ جریان سلفیِ تکفیری و مدارس وهابی در مناطق زیدی‌نشین شمال یمن، موتور محرک خیزش فکری انصارالله بود.
۵. تقریب بین‌المذاهب و همزیستی: انصارالله روابط مسالمت‌آمیز خود را با صوفیان از طریق نهاد «ملتقی التصوف الاسلامی،» اهل سنت معتدل (شافعیان) و سلفی‌های غیرجهادی به شکلی پایدار سامان داده است.
۶. استکبارستیزی جهانی: شهید سید حسین الحوثی از سال ۲۰۰۰ نوک پیکان مبارزه را به سوی هژمونی آمریکا و صهیونیسم نشانه رفت؛ خط‌مشی‌ای که امروز در شعار رسمی جنبش «الله اکبر، الموت لامریکا، الموت لاسرائیل، اللعنه علی الیهود، النصر للاسلام» و مواضع سید عبدالملک الحوثی تجلی دارد. (1)
ب. گفتمان انقلاب اسلامی ایران:
پایبندی به آرمان‌های استقلال، عدالت اجتماعی، بازگشت به اسلام اصیل و مقابله با استکبار، مهم‌ترین پل پیوند انصارالله با تجربه انقلاب اسلامی است. علامه بدرالدین الحوثی (پدر معنوی حرکت) با شناخت عمیق از آراء امام خمینی (ره) و سفر به ایران، زمینه‌ساز این امتداد فکری شد. (2) به تعبیر پژوهشگران حوزه منطقه، آثاری چون «شرح چهل حدیث» امام راحل در میان جوانان یمنی هم‌ردیف متون برجسته‌ای مانند نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه خوانده می‌شود و در برنامه‌های آموزشی این جنبش، سرفصل‌هایی با عنوان «تجارب فرهنگی انقلاب ایران» به تدریس گذاشته شده است. (3)
۲. تأثیر این اندیشه در مقاومت میدانی و ارتقای منطقه‌ای
این خاستگاه اعتقادی، پایداری انصارالله را از یک چالش سیاسی زودگذر به یک جهاد ایمانی عمیق دگرگون ساخت:
انسجام داخلی: قرابت سنتی فقه زیدی با مذهب شافعی (که پیکره جمعیتی جنوب و شرق یمن را تشکیل می‌دهد) مانع از تبدیل نبرد به جنگ طایفه‌ای شد و همبستگی ملی در برابر تجاوز خارجی را تقویت کرد.
توسعه جایگاه منطقه‌ای: استکبارستیزی عملی و التزام به دفاع از مظلوم، موجب شد انصارالله از یک گروه محلی در استان صعده به ستونی تعیین‌کننده در «محور مقاومت» تبدیل شود؛ پدیده‌ای که همگرایی میان نیروهای یمنی و دیگر بازیگران منطقه را تعمیق بخشیده و موازنه‌های نظامی را در دریای سرخ و سراسر خلیج عدن تغییر داد. (4)
نتیجه:
منظومه فکری و اجتماعی انصارالله حاصل پیوند ظرفیت انقلابی تشیع زیدی با الگوی استکبارستیزی انقلاب اسلامی است. تلفیق ظلم‌ستیزی اعتقادی با دیپلماسی تقریبی نسبت به سایر گرایش‌های اسلامی، این جنبش را در طول یک دهه محاصره همه‌جانبه از پای درنیاورد؛ بلکه با مردمی‌سازی دفاع و ایفای نقش کلیدی در جغرافیای امنیت منطقه، آن را به قدرتی راهبردی بدل ساخت.
پی‌نوشت‌ها:
1. شیخ حسینی، مختار و محمدی، ایمان، نقش فکری - سیاسی جنبش انصارالله در توسعه محور مقاومت، فصلنامه بحران پژوهی جهان اسلام، دوره 12، ش 1، 1404، صص 149- 168.
2. آجرلو، حسین، انصارالله کیست و چه می‌گوید؟ islamtimes، 18 فروردین 1394، کد مطلب ۴۵۲۵۰۳. https://www.islamtimes.com.
3. خبرگزاری مهر، تاثیر آموزه‌های «امام خمینی» (ره) بر انقلاب مردم یمن، mehrnews، 13 خرداد 1401، کد مطلب 5506034، mehrnews.com/xXPf4.
4. شیخ حسینی، مختار و محمدی، ایمان، نقش فکری - سیاسی جنبش انصارالله در توسعه محور مقاومت، فصلنامه بحران پژوهی جهان اسلام، دوره 12، ش 1، 1404، ص 164.
