پاسخ ارائه شده در پاسخ به سوال یک پرسشگر با مشخصات خاص می باشد لذا در صورتی که سوالی دارید از طریق درگاه های پاسخگویی پیگیری فرمائید.
خداوند ما را امتحان می کند تا کامل شویم. درسته؟ اما این امتحانش که به مرگ منجر می شود و اصلاً کمالی در آن نیست!
بیماری، امتحان، مرگ، کفاره گناه.

خداوند ما را امتحان می کند تا کامل شویم. درسته؟ اما این امتحانش که به مرگ منجر می شود و اصلاً کمالی در آن نیست!

پاسخ اجمالی:

ابتلا به بیماری ناشی از عوامل مختلف است که یکی از آن ها امتحان است. در واقع، بیماری و شروری که برای آدمی رخ می دهد، یا زمینه امتحان است و یا کفاره گناهانش و یا سبب تعالی روحی و غیره. از این رو اگر بیمار فوراً بمیرد و فرصت امتحان نیابد، روشن می شود که اساساً بیماری برایش امتحان نبود؛ و درنتیجه، ایرادی به حکمت خدا وارد نیست. بگذریم از این که گاهی بیمار فوراً نمی میرد و همین فاصله زمانی برایش امتحان است و یا حتی اگر بمیرد، اگرچه برای او مایه امتحان نبود، اما به واسطه ترس و غمی که در دیگران ایجاد می شود، آزمونی برای دیگران ترتیب می شود.

 

پاسخ تفصیلی:

مقدمه:

انسان در طول زندگی، به مشکلات و بیماری های متنوعی مبتلا می شود که بنا بر متون دینی، برخی از آن ها به منظور امتحان و تعالی انسان ها است. از این رو، اگر مشکل و بیماری به مرگ بینجامد، اساساً آدمی نابود می شود و به همین جهت، شاید این اشکال به ذهن بیاید که این امتحان حکیمانه نبوده است و برخلاف هدفی بوده که داشته است. در ادامه، با ارائه نکاتی، به این اشکال پاسخ می دهیم:

نکته اول:

با توجه به آیات و روایات متعدد، بسیار مشکل است برای رنج و زحمت هایی که برای برخی از اهل ایمان به وجود می آید، علت و سبب خاصی ذکر نمود، زیرا وقتی به این متون مراجعه می شود برای این گونه امور، علل و عوامل مختلف ذکرشده است که یکی از آن ها امتحان است؛ اما علل و دلایل دیگری هم برایش ذکرشده، ازجمله تطهیر گناهان و ارتقای درجات و غیره. به این روایات توجه بفرمایید:

روایت شده که رنج و مشکلات برای مؤمنان، «کفاره گناهان» است. در همین راستا، امام باقر (علیه السلام) می فرماید: «إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا کانَ مِنْ أَمْرِهِ أَنْ یکرِمَ عَبْداً وَ لَهُ ذَنْبٌ ابْتَلَاهُ بِالسُّقْمِ فَإِنْ لَمْ یفْعَلْ ذَلِک لَهُ ابْتَلَاهُ بِالْحَاجَةِ فَإِنْ لَمْ یفْعَلْ بِهِ ذَلِک شَدَّدَ عَلَیهِ الْمَوْتَ لِیکافِیهُ بِذَلِک الذَّنْب؛ چون خدای عزوجل بخواهد بنده گناهکارش را گرامی بدارد و گناهانش را پاک نماید، او را بیمار می سازد؛ و اگر چنین نکند، او را محتاج می سازد؛ و اگر چنین نکند، مرگ را بر او سخت می کند تا از این طریق، گناهش پاک شوند». (1)

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) از خداوند نقل می فرماید: «مِنْ عَبْدٍ أُرِیدُ أَنْ أُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ إِلَّا ابْتَلَیتُهُ فِی جَسَدِهِ فَإِنْ کانَ ذَلِک کفَّارَةً لِذُنُوبِهِ وَ إِلَّا شَدَّدْتُ عَلَیهِ عِنْدَ مَوْتِهِ حَتَّى یأْتِینِی وَ لَا ذَنْبَ لَهُ ثُمَّ أُدْخِلُهُ الْجَنَّةَ؛ بنده‏اى نباشد که من بخواهم او را به بهشت ببرم جز آنکه او را به بلائی در تنش دچار کنم، پس اگر آن کفاره گناهانش شد (که پاک شود) و گر نه هنگام مرگش بر او سخت گیرم تا نزد من آید و گناهى بر او نباشد سپس او را به بهشت برم». (2)

امیر مؤمنان (علیه السلام) فرمود: «لَیسَ مِنِ الْتِوَاءِ عِرْقٍ وَ لَا نَکبَةِ حَجَرٍ وَ لَا عَثْرَةِ قَدَمٍ وَ لَا خَدْشِ عُودٍ إِلَّا بِذَنْبٍ وَ لَمَا یعْفُو اللَّهُ أَکثَرُ فَمَنْ عَجَّلَ اللَّهُ عُقُوبَةَ ذَنْبِهِ فِی الدُّنْیا فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَجَلُّ وَ أَکرَمُ وَ أَعْظَمُ مِنْ أَنْ یعُودَ فِی عُقُوبَتِهِ فِی الْآخِرَةِ؛ هیچ پیچ خوردن رگى نیست و نه برخورد به سنگى و نه لغزش گامى و نه خراش دادن چوبى، جز به خاطر گناهى و هر آینه آنچه را که خداوند درگذرد بیشتر است، پس هر که را خداوند در دنیا به کیفر گناهش شتاب کرد پس آن خداى عز و جل والاتر و کریم تر و بزرگوارتر از آن است که دوباره در آخرت او را کیفر کند». (3)

در روایتی دیگر آمده: «إِنَّ فِی الْجَنَّةِ مَنْزِلَةً لَا یبْلُغُهَا عَبْدٌ إِلَّا بِالابْتِلَاءِ فِی جَسَدِهِ؛  در بهشت مقامى است که هیچ بنده‏اى به آن نرسد، جز با بلائى که (در دنیا) به بدنش رسد». (4)

آن گونه که ملاحظه می فرمایید، در همه این روایات فلسفه ها و اسرار متعدد و مختلفی برای گرفتاری های مؤمن بیان شده است و این طور نیست که لزوماً هر مشکلی به سبب امتحان باشد بلکه کفار گناهان است.

نکته دوم:

اما این فرض که ابتلا به ویروس کرونا (که نهایتاً به مرگ برخی از بیماران می انجامد)، برای گروهی از مردم مایه امتحان باشد، ایرادی ندارد. مگر غیر از این است که خداوند مرگ و زندگی را زمینه امتحان قرار داده است؟!(5) این که شخصی به بیماری خاصی منتهی شود که می داند احتمالاً بمیرد، خودش یک امتحان بزرگ است: آیا او صبر پیشه می کند و یا به واسطه سختی و رنج، کفر می گوید و ناسپاسی می کند؟

نکته سوم:

بله اگر کسی پس از بیماری فوراً بمیرد و فرصت نداشته باشد واکنشی نشان دهد، این بیماری برایش امتحان نیست؛ اما در همین فرض نیز این بیماری برای دیگرانی که هنوز مبتلا نشده اند، نیز نوعی امتحان است چرا که ترس از بیماری خطرناک و مرگ آور، خودش نوعی امتحان است؛ چنانکه خداوند در سوره بقره، امتحان از طریق ابتلا به ترس را نیز یکی از امتحانات خویش معرفی کرده است (6). برخی از مردم به واسطه ترس، کارهای ناپسند انجام می دهند و مثلاً احتکار می کنند و یا به جای قرنطینه شدن در خانه، به سفر رفته و مردم شهرهای دیگر را به مخاطره می اندازند؛ اما گروهی صبوری پیشه کرده و از انجام کارهای پرخطر و آسیب زا دوری می جویند. این ها همگی امتحان است نه برای فرد بیمار بلکه برای کسانی که از این بیماری خطرناک ترسیده اند.

نتیجه :

 انسان همواره باید مرگ را نزدیک خود ببیند و طوری آماده باشد که اگر به او گفتند فردا از دنیاخواهی رفت، پریشان نشود و نیز از اتفاقات ناگهانی و غیر ناگهانی که برای دیگران می افتد، عبرت گرفته و خود را در مسیر سعادت الهی و رضای خداوند قرار دهد و رشد نماید.

 

 

پی نوشت ها:

  1. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ترجمه سید جواد مصطفوی، تهران، انتشارات علمیه اسلامیه، ج 4، ص 180.
  2. همان، ص 182.
  3. همان، ص 181.
  4. همان، ج 3، ص 354.
  5. ملک، آیه 2.
  6. بقره، آیه 155.