پاسخ:

بعد از گذشت حدود 40 روز از حمله ددمنشانه آمریکا به خاک ایران در 9 اسفند 1404 و دفاع غیورانه نیروهای نظامی و مقاومت مردم و واردآمدن ضربات سنگین به دشمن، آمریکا طرح آتش‌بسی را ارائه کرد که ایران هم آن را پذیرفت. به‌صورت خلاصه می‌توان گفت هدف آمریکا از انعقاد قرارداد آتش‌بس با ایران به‌هیچ‌وجه پذیرش خواسته‌های ایران نبوده، بلکه هدف آن‌ها مهار ایران و سقوط حکومت ایران بوده است. برای اثبات این دیدگاه می‌توان از چند زاویه به این مسئله پرداخت.

1. بررسی عوامل و زمینه‌های تقاضای آتش‌بس از جانب آمریکا

پروفسور جان مرشایمر، استاد دانشگاه و نظریه‌پرداز معروف آمریکایی بر این باور است که حمله آمریکا به ایران برای دستیابی به چند هدف اساسی بوده است. این اهداف عبارت‌اند از: تغییر حکومت در ایران، تعطیلی غنی‌سازی، تضعیف توان نظامی و توقّف حمایت از محور مقاومت؛ اما با گذشت 40 روز از این جنگ، دولت آمریکا به هیچ‌یک از اهداف خود دست نیافت. (1)

علاوه بر این، آمریکایی‌ها در این جنگ خسارات سنگینی متحمّل شدند. پایگاه‌ها و منافع آن‌ها در کشورهای منطقه آسیب فراوان دید و هیمنه پوشالی آن‌ها فروریخت. از بعد جنگ جهانی دوم، این اوّلین‌بار بود که یک کشور توانسته است با تکیه‌بر توان بومی خود جلوی به‌اصطلاح ابرقدرت نظامی جهان و بزرگ‌ترین قدرت اتمی دنیا بایستد و مستقیماً به حدود 16 پایگاه نظامی آن در 8 کشور (امارات، کویت، بحرین، قطر، عربستان، امارات و...) حمله کند. (2)

همه این‌ها به کنار، آمریکایی‌ها در این جنگ یکی از راهبردی‌ترین آبراه‌های جهان را از دست دادند و کنترل آن عملاً به دست ایران افتاد. همین موضوع باعث شد قمیت نفت در جهان و قیمت بنزین در آمریکا افزایش یابد. بسته شدن تنگه به روی نفت‌کش‌ها و کشتی‌های تجاری آمریکا تنها یک روی سکّه بود.

روی دیگر سکّه آن بود که ایران با گرفتن عوارض قانونی از این تنگه که در آب‌های سرزمینی ایران واقع است، منبع درآمدی به‌دست آورد که می‌تواند تا دو یا سه برابر فروش نفت برای ایران درآمد داشته باشد (3) و همچنین تبدیل به اهرم فشار قدرتمندی برای مقابله با تحریم‌های کشورهای غربی و آمریکا شود. این چیزی نبود که آمریکایی‌ها خواستار آن باشند. این پیامدهای اقتصادی و سیاسی، دولت آمریکا را مجبور به ارائه طرح آتش‌بس کرد و ترامپ حاضر شد برای برون‌رفت از آن‌ها تن به طرح 10 ماده‌ای ایران بدهد و آن‌ها را نقطه شروع مذاکرات عنوان کند. (4)

با توقّف جنگ و بازگشت نسبی امنیّت به منافع و پایگاه‌های آمریکا در منطقه و کاهش قیمت نفت و بنزین، آمریکا بازهم رویکرد خصمانه خود را تشدید کرد و تلاش نمود این بار اهدافی را که در جنگ به دست نیاورده بود، در میز مذاکره نقد کند، لذا آمریکایی‌ها با اقداماتی همچون محاصره دریایی ایران، مطرح کردن بحث هسته‌ای در مذاکرات و بعدها با نقض مکرر مفاد تفاهم‌نامه بین رئیس‌جمهور ایران و آمریکا، نشان دادند که در حقیقت به دنبال پذیرش خواسته‌های ایران و بازگشت صلح به منطقه نیستند، بلکه هدف اصلی آن‌ها از آتش‌بس، اولاً فرار از شکست نظامی و خرید زمان برای بازآرایی توان خود و ثانیاً ایجاد اهرم‌های فشار جدید و تحمیل خواسته‌های خود در پوشش آتش‌بس و مذاکره بوده است.

2. الگوی رفتاری آمریکا با سایر کشورها

برای درک اینکه آیا آمریکا واقعاً به دنبال پذیرش شروط ایران است یا خیر، می‌توان به الگوی رفتاری آن با سایر کشورها هم نگاه کرد. آمریکا در قبال دوستان خویش تنها بر اساس منافع خود عمل می‌کند، نه منافع طرفینی، دیگر چه برسد که طرف مقابل جزء رقیبانش باشد. تاریخ مواجهه آمریکا با کشورهای رقیب خود، الگوی تکراری و روشنی را نشان می‌دهد. راهبرد آمریکا در این زمینه تغییر رفتار طرف مقابل با هدف مهار آن و درنهایت سرنگونی آن است.

به‌عنوان نمونه، تاریخ لیبی یکی از گویاترین درس‌هاست. معمّر قذافی در سال 2003 با پذیرش کامل خواسته‌های آمریکا اعم از کنارگذاشتن برنامه هسته‌ای خود، پذیرفتن مسئولیت حمله به یک هواپیما معروف به حادثه «لاکربی» و پرداخت غرامت آن و کاهش توان موشکی، به‌طور کامل تسلیم وعده‌های آمریکایی شد، ولی با گذشت چند سال، نه‌تنها آمریکا و غرب به توافقاتشان عمل نکردند، بلکه در سال ۲۰۱۱ با حمله نظامی، قذافی را سرنگون و زیرساخت‌های لیبی را نابود کردند. (5) نمونه دیگر کره شمالی است که به‌رغم وعده آمریکا و غرب برای برداشتن تحریم‌های این کشور در ازای تعطیلی فعالیت‌های هسته‌ای خود، اما عملاً تحریم‌های این کشور برداشته نشد. به این لیست کشورهای دیگری همچون عراق، مصر، روسیه و ... را هم می‌توان اضافه کرد. (6)

3. ماهیت دشمنی آمریکا با ایران و تجربه‌های گذشته

سابقه آمریکا در قبال ایران نیز خود گویای همه‌چیز است. مشکل آمریکا با ایران یک مشکل جزئی و موردی نیست که خواهان حل آن باشد، بلکه مشکل آن‌ها با ایران یک مشکل وجودی است و این مشکل ریشه در خوی استعمارگرانه آن‌ها دارد. چند سال پیش «جیمی کارتر،» رئیس‌جمهور پیشین آمریکا اذعان داشت که این کشور در طول ۲۴۲ سال تاریخ خود، ۲۲۶ سال آن را در جنگ سپری کرده است. (7) مسئولان آمریکایی بارها اعلام کرده‌اند که تنها زمانی مقررات بین‌المللی و معاهداتشان را رعایت می‌کنند که منافع آن‌ها را تأمین کند. (8) در سیاست خارجی آمریکا رعایت اخلاق و انسانیت هیچ جایگاهی ندارد.

این روحیه جنگ‌طلبی و استعمارگری در قبال کشورهایی همچون ایران که سرشار از منابع زیرزمینی و موقعیت ویژه ژئوپولتیکی و خواهان استقلال هستند، دوچندان است. ازاین‌روی، آمریکا در دوره پیش از انقلاب اسلامی و از کودتای 28 مرداد 1332 علیه نهضت ملّی نفت، دشمنی خود را با ملّت ایران شروع کرد. این استعمار روزبه‌روز در رژیم پهلوی گسترده‌تر شد، ولی مردم ایران با انقلاب اسلامی توانستند دست آن‌ها را از غارت این کشور کوتاه کنند.

بعد از انقلاب نیز آمریکا نه‌تنها در برجام که یک توافق بین‌المللی با آمریکا و غرب بود، بلکه در مسائل مختلف مثل قرارداد الجزایر، (9) آزاد کردن سربازان آمریکایی گروگان گرفته‌شده در لبنان، همکاری اطلاعاتی در سرکوب طالبان بعد از حادثه 11 سپتامبر (10) و... همواره به ایران خیانت کرده و به‌رغم پایبندی ایران به تعهداتش، به خواسته‌های ایران عمل نکرده است.

4. اظهارات صریح مقامات آمریکایی

رؤسای جمهور و مقامات آمریکایی در همه ادوار چه به‌صراحت و چه به‌کنایه، سخنانی درباره ایران گفته‌اند که همگی حاکی از تلاش برای تسلیم کردن و از بین بردن ایران است، نه پذیرش خواسته‌های ایران. ازجمله این موارد، گزافه‌گویی‌های ترامپ در جنگ تحمیلی سوم است که چندین مرتبه درباره مردم ایران گفت: «آن‌ها باید تسلیم شوند. کل کاری که باید انجام دهند همین است.» (11)

پیش‌تر نیز ترامپ چنین چیزی را بیان کرده بود که رهبر شهید انقلاب در برابر این گستاخی او نکته مهمی را بیان کردند. ایشان فرمودند: «رئیس‌جمهور آمریکا در یکی از اظهاراتش گفت ایران باید تسلیم بشود ... این اظهار او یک حقیقتی را لو داد؛ آمریکایی‌ها از اوّلِ انقلاب با ایران اسلامی مشغول معارضه هستند، پنجه می‌افکنند، هر دفعه‌ای هم یک بهانه‌ای دارند: یک‌بار حقوق بشر است، یک‌بار دفاع از دموکراسی است، یک‌بار حقوق زن است، یک‌بار غنی‌سازی است، یک‌بار اصل مسئله‌ هسته‌ای است، یک‌بار مسئله‌ ساخت موشک است؛ بهانه‌های گوناگونی می‌آورند، اما باطن قضیّه یک‌چیز بیشتر نیست و آن "تسلیم ایران" است. قبلی‌ها نمی‌گفتند این را، چون این قابل‌قبول نیست؛ در هیچ منطق بشری قابل‌قبول نیست که به یک ملّتی بگویند بیایید تسلیم بشوید، لذا آن را زیر عناوین دیگری پنهان می‌کردند. این شخص لو داد آن حقیقت را، نشان داد و فهماند که آمریکایی‌ها فقط به تسلیم ایران راضی می‌شوند و نه به کمتر از آن.» (12)

ازاین‌روی آمریکا چه پیش‌از انقلاب و چه پس‌ازآن هیچ‌گاه به دنبال پیشرفت و پذیرش خواسته‌های ایران نبوده است، چه برسد به این دوره که در یک جنگ بزرگ شکست بدی هم از ایران خورده است. آمریکایی‌ها اگر حتی در مقام حرف هم دم از پذیرش شروط ایران بزنند - که بارها این کار را کرده‌اند، - در مقام عمل هیچ‌گاه خواهان پذیرش شروط ایران و اجرای آن نبوده‌اند.

نتیجه:

با توجه به تحلیل فوق، می‌توان گفت هدف آمریکا از هرگونه توافق آتش‌بس با ایران، پذیرش خواسته‌های ایران نیست، بلکه به دلایل مختلف، هدف اصلی آن‌ها اولاً فرار از شکست نظامی و خرید زمان برای بازآرایی توان خود و ثانیاً ایجاد اهرم‌های فشار جدید و تحمیل خواسته‌های خود در میز مذاکره است.

پی‌نوشت‌ها:

1. عباس زاده، مهدی، استراتژیست آمریکایی: در جنگ ایران شکست‌خورده‌ایم، خبرگزاری فارس، 8 اردیبهشت 1405،https://farsnews.ir/Mehdiabaszadeh148/1777365462098301155

2. دهقان، فائزه، نابودی ۱۶ پایگاه سنتکام در ۸ کشور منطقه، خبرگزاری فارس، 26 اردیبهشت 1405،https://farsnews.ir/Faaezehdehghaan/1778929809649318536

3. درآمد ماهانه 800 میلیون دلاری ایران از تنگه هرمز از دید رسانه آمریکایی، خبرگزاری تسنیم، 9 فروردین 1405، https://tasnimnews.ir/3551562

4. آمریکا مجبور به پذیرش طرح 10 ماده‌ای ایران شد، پایگاه اطلاع‌رسانی دولت،19 فروردین 1405، 479490، https://dolat.ir/detail/479490

5. اسدی، مهدی، لیبی؛ درس عبرتی برای موافقان مذاکره با آمریکا، خبرگزاری فارس، 27 بهمن 1403، https://farsnews.ir/mahdiasadi/1739624397471657769

6. حکایتی تاریخی از روابط پرفرازونشیب دولت ایالات‌متحده با دیگر کشورها، باشگاه خبرنگاران جوان، ۱۲ آبان ۱۳۹۲، ۴۶۱۷۵۴۷، https://www.yjc.ir/00JNEZ

7. شکوهی نسب، حسن، طرح «تغییر رژیم» راهبرد دائمی واشنگتن در جهان، خبرگزاری ایرنا، ۲۷ مرداد ۱۴۰۱، 84858453، https://irna.ir/xjKhYb

8. صلاحی، سهراب، منافع آمریکا، راز نقض تعهدات این کشور، روزنامه کیهان، ۲۵ تیر ۱۳۹۸، ۱۶۵۱۲۵، https://kayhan.ir/000gxJ

9. منصوری، جواد، بدعهدی آمریکا به ایران در بیانیه‌های الجزایر، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۲۷۸۸، https://irdc.ir/0000iy

10. اژدری، روح‌الله، تجربه امتیازدهی به غرب و دستاورد هیچ! روزنامه وطن امروز، 16 خرداد 1402، ۲۶۳۴۴۴، https://vtn.ir/0016X6

11. ترامپ: ایرانی‌ها باید تسلیم شوند! وبگاه خبری تابناک، 10 اردیبهشت 1405، ۱۳۷۰۰۳۵، https://www.tabnak.ir/005kPL

12. خامنه‌ای، سید علی (رهبر شهید انقلاب)، سومین پیام تلویزیونی خطاب به ملّت ایران در پی تهاجم رژیم صهیونی، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای، 5 تیر 1404، https://khl.ink/f/60502