عجب

با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
پرسش گر گرامي اين احساسي كه گفتيد غالبا به سراغ انسان مي آيد، ولي اگر انسان به سرعت خود را تخطئه كند ،اين عجب را كنار زده و با او مبارزه كرده است. ولي به طور كلي براي مبارزه با عجب بايد چند كار انجام دهيد:
1. عبرت آموزي از سرنوشت گذشتگان: تفكر در سرنوشت مردمان دوران هاي گذشته كه دچار اين بلاي اخلاقي شده و آثار آن را لمس نموده و عواقب سوء آن، دامن گير اجتماع شان شده است، عبرت گيري از سرنوشت آنان يكي از بهترين روش هاي پيشگيري و درمان غرور است كه قرآن به آن سفارش نموده است . «أَوَ لَمْ‌يسيرُوا فِي الْأَرْضِ فَينْظُرُوا كَيفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذينَ كانُوا مِنْ قَبْلِهِمْ كانُوا هُمْ أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَ آثاراً فِي الْأَرْضِ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ وَ ما كانَ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ واقٍ (1) آيا آنها روى زمين سير نكردند تا ببينند عاقبت كسانى كه پيش از آنان بودند چگونه بود؟! آنها در قدرت و ايجاد آثار مهمّ در زمين از اينها برتر بودند ولى خداوند ايشان را به گناهانشان گرفت و در برابر عذاب او مدافعى نداشتند!»
2. آگاهي بر نقص ها و ضعف ها: بدون شك اگر انسان نيم نگاهي به خود بياندازد و به چگونگي آفرينش و مراحل رشد خود توجه داشته باشد، هيچ گونه توجيهي براي تكبر ورزيدن به مال، اولاد، قدرت و علم ندارد؛ چراكه خود را موجودي حقير و ضعيف خواهد يافت: «قَالَ لَهُ صَاحِبُهُ وَ هُوَ يحُاوِرُهُ أَ كَفَرْتَ بِالَّذِى خَلَقَكَ مِن تُرَابٍ ثمُ‏َّ مِن نُّطْفَةٍ ثمُ‏َّ سَوَّئكَ رَجُلاً(2) دوست (با ايمان) وى در حالى كه با او گفتگو مى‏كرد- گفت: آيا به خدايى كه تو را از خاك و سپس از نطفه آفريد و پس از آن تو را مرد كاملى قرار داد، كافر شدى؟!»
اين آيه ادامه ي صحبت هاي آن فرد مؤمن با كافري است كه گرفتار عُجب شده بود. در اينجا شخص مؤمن براي اصلاح عجب آن فرد كافر، به او يادآوري مي كند كه خداوند او را از خاكي بي ارزش و نطفه اي ناچيز خلق كرده است؛ لذا دليلي براي غرور و خودخواهي و كفر وجود ندارد.
3. توجه به عظمت آفريده هاي الهي
زمين را بعد از آن گسترش داد، و از آن آب و چراگاهش را بيرون آورد، و كوه‏ها را ثابت و محكم نمود!»[ نازعات/27.]
4. فراگيري جهان­بيني صحيح
توجه به ماهيت و هدف آفرينش و تفكر در آن، به انسان كمك مي كند تا نعمتهاي الهي را در مسير صحيح دنيوي و اخروي استفاده نمايد و آنها را در جهت عجب ورزيدن وبرتري­جويي به كار نگيرد.
شما نگران اين افكار نباشيد و هر وقت اين افكار به سراغ تان آمد با مبارزه با آن و توجه به نكته هاي مذكور، اين افكار را از خود دور كنيد.
در مورد سوال دوم تان و تواضع نسبت به همه بهتر است تفكر خود را اصلاح كنيد و براي اين منظور حديث زيباي امام سجاد (ع) را عمل كنيد:هر گاه شيطان به تو القا كرد كه براي تو،فضل و برتري اي نسبت به شخص مسلماني هست،نگاه كن اگر بزرگ تراز توست، پس با خود بگو كه او درعمل و ايمان بر من تقدم دارد، پس او از من بهتر است. اگر كوچكتر از توست، پس باخود بگو كه من در گناه و معصيت، بر او تقدم دارم، پس او از من بهتر است و اگر با يكديگر هم سن هستيد، با خود بگو من به گناهان خود يقين دارم وبه گناهان او شك و هرگز يقين خود را با شك از بين نمي برم و اگر ديدي كه مسلمين تو را ارج مي نهند و بزرگ مي پندارند با خود بگو كه اين از فضل و بزرگواري آنان است. اگر ديدي كه بر تو جفا مي كنند و سخت مي گيرند بگو كه اين به سبب گناهي است كه به تازگي مرتكب آن شده ام. به درستي كه اگر تو اين گونه بينديشي زندگي را بر خود آسان گرفته اي و دوستانت زياد مي شود و دشمنانت كم مي شود.
فكر مي كنم اگر به اين حديث عمل كنيد مشكل تان حل مي شود.
پي نوشت:
1. غافر (40) آيه 21 .
2. كهف (18) آيه 37.
3. ورام بن ابى فراس، مجموعة ورام، 2 جلد در يك مجلد، انتشارات مكتبة الفقيه قم، ج 2، ص 93.
دوست گرامی !
این پاسخ از طریق سایت پاسخگو و توسط کارشناسان مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم برای شما ارسال گردید.
در این مرکز پرسشها پس از ثبت به گروه های علمی تخصصی ارسال و پس از ارزیابی، ویراستاری از نمونه خ