آیا رویت هلال اول ماه تنها در ماه رمضان حکم شرعی است؟ در ماههای دیگر و مناسبتهای مهم و مختلف موجود در آنها که احکام مخصوص به خود را دارد و بدون رویت میآید و می رود به چه صورت میتوان توجیه کرد؟ آیا با وجود اینهمه تکنولوژی که تاریخ روز و حتی ساعت دقیق وقایع نجومی را پیش بینی می کنند نمیتوان تقویمی از گردش سال قمری ایجاد نمود؟
با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
بر خلاف تصور شما رويت هلال در همه ماه ها وجود دارد. اما اين امر در سه ماه رمضان، شوال و ذيحجه اهميت مي يابد چرا كه مساله وجوب روزه داري و زمان دقيق اعمال حج در اين ماهها بستگي به اين مساله و رويت دقيق ماه دارد. اما همانطور كه گفته ايد آن توجهي كه در اين سه ماه مي شود، در ماههاي ديگر صورت نمي گيرد. چرا كه در سه ماه ذكر شده بعضي از امور واجب و يا حرام به رويت هلال بستگي دارد و به همين علت حساسيت ها در اين مواقع بيشتر است.
در مورد تقويم قمري اشاره به اين نكته ضروري است كه اين تقويم بر اساس گردش ماه به دور زمين طراحي شده و از گذشته ها مورد استفاده قرار مي گرفت و لذا داراي روش محاسبه نسبتا دقيقي است. در ابتداي هر سال قمري مي توان حدس زد كه چه ماههايي 30 روزه و چه ماههايي 29 روزه خواهند بود. در واقع در اين تقويم كارشناسان با محاسبه مشخصههاي ماه و خورشيد در زمان غروب خورشيد روز بيستونهم ماه قمري و مقايسه آن با معيارها و ركوردها، وضعيت رؤيتپذيري هلال ماه را پيش بيني ميكنند.(1) از همين رو و نيز از اين جهت كه اعياد و مناسبتهاي ديگر با آنكه مهم هستند. اما بزرگداشت آنها بالاخره از امور مستحب است و گناه و حرامي در اجراي يا عدم اجراي آن متوجه افراد نمي شود، لذا به همان محاسبه اوليه اكتفا مي شود اما در آن سه ماه به همان دليلي كه گذشت اهتمام بيشتري در رويت هلال صورت مي گيرد.
اما در مورد سوال دوم شما بايد گفت شروع ماه قمري با اولين غروبي است كه هلال ماه در آن رؤيت مي گردد و هر ماه تا 29 يا 30 روز ادامه پيدا مي كند. از آنجا كه طول متوسط ماه هلالي 53 /29 روز است، تعداد ماه هاي 30 روزه بيشتر از ماه هاي 29 روزه است. پيشگويي 29 يا 30 روزه بودن ماه بسادگي ممكن نيست. زيرا رؤيت شده يا نشدن هلال بستگي به عوامل پيچيده اي دارد كه محاسبه آنها براي همه ميسور نيست.
ماه هاي قمري براساس حركت ماه و وضعيت آن نسبت به خورشيد شروع مي شود. ماه در پايان گردش خود وارد منطقه شعاع خورشيد مي شود و در اين حال كه محاق ناميده مي شود, از هيچ نقطه از كره زمين قابل رؤيت نيست. پس از خروج ماه از اين حالت و امكان رؤيت آن, ماه قمري پايان مي يابد و ماه ديگري شروع مي شود. لذا از اين جهت هنوز هم در محاسبه آخر ماه قمري نيازمند رويت هستيم و نمي توان آن را به درستي و دقت كامل پيش بيني نمود.
به علاوه نبايد از ياد برد كه همه اين امور در خصوص معيارهاي نجومي است، اما معيار شرعي تعيين ابتداي ماه قدري دقيق تر است و بر اساس رويت حسي تعيين مي شود؛ در نتيجه بدون اثبات رويت حسي نمي توان تنها محاسبات نجومي را معيار تعيين ابتداي ماه شرعي قرار داد، هرچند امروزه در رويت ها به محاسبات نجومي و استفاده از ابزارهاي نجومي توجه بسيار مي شود و اين امر مهم به كمك محاسبات و رصدهاي ميداني انجام مي شود.
پي نوشت:
1. دانشنامه آزاد ويكي پديا، ذيل عنوان گاهشمار هجري قمريhttp://fa.wikipedia.org
موفق و موید باشید
