در ضمن مذهب شیعه به چند دسته تقسیم می شود؟ مثل حنبلی شافعی ...و به آنها مذهب گفته میشود یا فرقه؟ و تفاوت آنها چیست؟ و ما ایرانیها جرو کدامیک از آنها هستیم؟
پرسش 1:
منبع "همه قولها را بشنويد و بهترين آنها را انتخاب کنيد" چيست؟ کدام آيه کدام سوره؟
شرح :
پاسخ:
الَّذينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولئِكَ الَّذينَ هَداهُمُ اللَّهُ وَ أُولئِكَ هُمْ أُولُوا الْأَلْبابِ ؛(1) همان كسانى كه سخنان را مىشنوند و از نيكوترين آنها پيروى مىكنند آنان كسانى هستند كه خدا هدايتشان كرده، و آنها خردمندانند.
پي نوشت:
1. زمر(39) آيه 18.
پرسش 2:
در ضمن مذهب شيعه به چند دسته تقسيم مي شود؟ مثل حنبلي شافعي ...و به آنها مذهب گفته ميشود يا فرقه؟ و تفاوت آنها چيست؟ و ما ايرانيها جزو کدام يک از آنها هستيم؟
پاسخ:
هر چند فرقه هاي بسياري را براي مذهب شيعه ذکر کرده اند، اما در اصل وجود آن ها ترديد اساسي وجود دارد. از اين رو تعداد فرقه هاي غير قابل ترديد از سه فرقه تجاوز نمي کند که آنها نيز داراي انشعاباتي شده اند که به اختصار به آن ها اشاره مي شود :
1 . اثني عشريه "دوازده امامي ها" :
مهم ترين و بزرگ ترين گروه شيعه است که قائل به خلافت بلافصل امام علي(ع) بعد از پيامبر از طريق "نصب" و "نص" است. نيز امامت امام حسن و امام حسين(ع) و نه فرزند از سلاله ي حضرت سيدالشهدا، که پيامبر آنان را نام برده و معين کرده، که آخرين ايشان امام غايب و منجي عالم بشريت حضرت مهدي (عج) است.
2 . فرقه ي زيديه:
منظور از زيديه کساني هستند که خود را پيروان زيد بن علي بن حسين(ع) مي دانند، پس از شهادت زيد، بين پيروان او دانشمنداني به وجود آمدند که به تنظيم عقايد و احکام زيديه پرداختند، بدين ترتيب، اين فرقه را پديد آوردند. گرچه دانشمندان زيديه به سيره ي عملي و نوشته هاي زيد توجه داشتند، اما در عقايد از معتزله و در فقه از مکتب ابوحنيفه تاثير پذيرفته اند. کساني که به امامت حسين بن علي (ع) معتقد بودند، پس از او پسرش علي بن الحسين(ع) را امام دانستند. پس از رحلت او شيعيان حسني و حسيني درباره ي جانشيني وي اختلاف نمودند.
زيديه گفتند که: پس از او "زيد" امام است، چون به شمشير رو آورده و جهاد نموده است. به عقيده ي آنان يکي از شرايط امام، جهاد علني و مبارزه ي مسلحانه با ستمکاران است . دومين آن فاطمي بودن است، يعني امام از طريق پدر به يکي از حسن و حسين (ع) برسد. به نظر آنان هر فاطمي که عالم و زاهد و شجاع و سخي باشد و دعوي امامت کند و خروج نمايد، واجب الاطاعه است.(1)
3. اسماعيليه:
اسماعيليه فرقه ايي هستند که به امامت شش امام اول شيعيان اثني عشري معتقدند، اما پس از امام صادق(ع) بزرگ ترين فرزند او اسماعيل را به امامت مي پذيرند.(2) شايد بتوان گفت که: علت يا زمينه ي پيدايش شيعه ي اسماعيليه يکي اين باشد که او پسر بزرگ امام صادق(ع) بود. برخي گمان مي کردند که حتماً پسر بزرگ مي بايست امام باشد، نيز تلاش برخي از غلات همانند ابي الخطاب و پيروانش که حاضر نشدند مرگ اسماعيل را در زمان حيات امام صادق (ع) بپذيرند.
و ديگر اين که اين ها گفتند: اسماعيل نمرده است و زنده است و روزي ظهور مي کند. (2 )
صرف نظر از اين گروه هاي رسمي، از فرقه هاي بسياري در شيعه نام برده شده که به عنوان غلاة (غاليان) شناخته مي شوند. اين گروه ها که فرقه ي رسمي شيعه محسوب نمي شوند، کساني هستند که در حق حضرت علي(ع) يا يکي از امامان شيعه غلو مي کردند و آن ها را تا حد الوهيت و خداوندگاري بالا مي بردند.
فرقه به افرادي كه به يك مذهب گرايش دارند اطلاق مي گردد ، وحال اينكه مذهب به عقايد وگرايش افراد يك فرقه کفته مي شود، مثلا شيعه دوازده امامي به افراد اين فرقه اطلاق مي گردد، اما مذهب اين فرقه "مذهب جعفري" است. البته گاهي فرقه گفته مي شود، مقصود افراد يك فرقه وعقايد آن ها مي باشد، درضمن اكثريت شيعيان ايران را، شيعه اماميه تشكيل مي دهدو شيعيان ديگر در اقليت مي باشند. همچنين در ايران فرقه اهل سنت" حنفي شافعي و حنبلي و مالكي" نيز وجود دارد
درباره فرقه هاي شيعي وسني به منابع زير مراجعه نماييد:
1.الملل والنحل، شهرستاني؛
2. توضيح الملل (ترجمة الملل والنحل)؛
3. فرهنگ مذاهب اسلامي، جعفر سبحاني؛
4. فِرَق و مذاهب کلامي، علي رباني گلپايگاني؛
5. فِرَق الشيعه، نوبختي؛
6. تاريخ اديان و مذاهب جهان، ج3، عبدالله مبلغي آباداني؛
7. فرهنگ فِرَق اسلامي، دکتر محمدجواد مشکور؛
8. آشنايي با فِرَق و مذاهب اسلامي، رضا برنجکار.
9.شيعه در اسلام، علامه طبا طبايي.
پي نوشت ها:
1 . محمد جواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامي، مشهد، 1375، چاپ سوم، ص214 -218.
2 . علي رباني گلپايگاني فرق و مذاهب اسلامي، ص 68- 69، درس دهم.
