با سلام و سپاس از شما عزیزان که شبهات دینی و شرعی را حل کرده و باعث روشنی دید ما در مسیر پرافتخار شیعه بودن میشوید .
اما سوال :
مادر بنده خرداد ماه سال گذشته از پس از تحمل 2 ماه رنج و مشقت از دنیا رفت ایشان مادری به تمام معنا بود البته همه مادران چنینند.
ایشان 11 فرزند را با وجود پدر بداخلاقی که من داشته ام دنیا آورده است و از مشقات که در طول زندگی متحمل شده اند زبان قاصر است بسیار اهل طهارت و پاکی بودند اما ایشان اصلا سواد خواندن و نوشتن نداشتند و و بسیار ساده دل بودند و بعضی از اوقات میگفتند من اعتقاد ندارم که قیامتی وجود دارد همه چیز که در زمین میورد بیرون میآید مگر انسان و بنده بع عنوان فرزند آخری ایشان مرتب به ایشان متذکر میشدم که این حرفها را نزن بنده زیاد برای ایشان استغفار میکنم و خیرات و مبرات دارم اما یک مدتی است که شروع به مطالعه تفسیرنمونه جزء 30 کرده ام و آیاتی که در خصوص تکذیب قیامت و معاد باشد و جزای آن زیاد در این جزء آمده است و ذهن بنده مشغول شده که نکند خداوند قرار با او یک معامله بدی داشته باشد و یا مسلمان از دنیا نرفته باشد .قابل ذکر است که ایشان نمازهایشان را مرتب میخواندند لبته روزه ایشان به علت حاملگی 30 سال نتوانسته اند روزه بگیرند سوال اینکه حال او در برزخ با این احوالی که بنده تعرف نمودم چگونه میتواند باشد راهنمایی کنید و سوال بعدی اینکه روش برقراری ارتباط با اموات در برزخ و دین حال آنها چگونه است آیا فرمول خاصی وجود دارد ؟
با سلام و سپاس از ارتباط¬تان با مركز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
درخصوص احوال مادر شما اطلاعی نداریم و نظر مشخص در این خصوص نمی توان ارایه داد. ولی به طور کلی باید گفت: طبق آنچه از قرآن و روایات به دست میآید. انسانها عموما بعد از مرگ و تا زمان برپایی قیامت در عالمی به نام برزخ که بین عالم دنیا و حیات آخرت قرار دارد به سر میبرند، پس از مرگ از جهت اعتقادات و اعمالی که در دنیا داشتند، مورد بازپرسی خصوصی قرار میگیرند.
پس از محاسبه اجمالی طبق نتیجهای که گرفته شد، به یک زندگی شیرین و گوارا یا تلخ و ناگوار محکوم می گردند. با همان زندگی در انتظار روز رستاخیز عمومی به سر میبرد. روح انسان در برزخ به صورتی که در دنیا زندگی میکرده ،به سر میبرد. اگر از نیکان است، از سعادت و نعمت و جوار پاکان و مقربان درگاه خدا بر خوردار میشود. اگر از بدان است، در عذاب است.
بعد از برپایی قیامت همگان به دادگاه عدل الهی حضور پیدا میکنند. به تمام جزئیات کاریشان رسیدگی میشود. برابر کارهای نیکشان پاداش و برای کارهای بدشان کیفر خواهند دید. (1) اما در خصوصمسله مورد سوال باید گفت با وصف اینکه مادرتان اهل نماز بوده، ولی گاهی سخنانی آن گونه در باره معاد می گفته است، این دلیل بر عدم اعتقاد او به معاد تلقی نمی شود به ویژه این که ملتزم به اداء واجبات خود نظیر نماز بوده است.
ممکن است آن گونه حرف ها را از روی ساده اندیشی ومانند آن گفته باشد پس در این باره جای نگرانی برای او نخواهد بود. بخصوص این که برای مسلمان بودن اداء شهادتین یعنی شهادت به توحید ورسالت کافی است و کسی که شهادتین را بر زبان جاری کند. با اظهار اسلام و گفتن شهادتین در جامعه مسلمانان داخل می شود و احکام اسلام که در فقه بیان شده، در حق او جاری می شود.(2)
اما درباره روزه های که از ایشان فوت شده مسله صورت های مختلف دارد مثلا اگر روزه برای او و یا جنین در شکمش ضرر داشته است. لذا روزه نگر فته است برای هر روزه باید یک مد غذا به فقیر داده شود. و در صورتی که غذری شرعی نظیر مریضی و ضرر داشتن روزه برای و مانند نداشته باید قضای آن را بجا آورید. (3) چه این که اگر از روی تمرد بوده باید قضا آن گرفته شود وشما می توانید برای روزه ی او کسی اجرت بدهید تا آن را بگیرد و از نگرانی نسبت به روزه های مادرت رهای یابید. تفصیل مسله را در منبع ذیل جویا شوید. (4)
در بار ارتباط شما با مادرتان در برزخ به طور کلی باید گفت: طبق روایات هرچند گاهی ارواح مردگان از بازماندگان خود دیدار میکنند، (5) ولی اینکه بازماندگان بتوانند با اموات ارتباط بر قرار کند روایتی در این خصوص نقل نشده، گرچه به طور اتفاقی ممکن است انسان در عالم رؤیا با ارواح برخی مردگان ارتباط پیدا کند و آنها را ببیند، چنان که این مسئله برای همگان شاید اتفاق افتاده باشد که در حال خواب برخی اموات از علما و صلحا و یا بستگانشان را در خواب دیده باشند.
این کار ممکن و شدنی است، لذا در مفاتیح آمده:
ديدم در بعضي كتب اصحاب اماميه كه هر كسي خواسته باشد در خواب، يكي از پيامبران(ع) و امامان(ع) را يا يكي از نزديكان و والدين خود را ببيند، سوره هاي شمس و ليل و قدر و كافرون و اخلاص و معوذتين (فلق و ناس) را بخواند، سپس صد مرتبه سوره توحيد بخواند، سپس صد مرتبه صلوات بر پيامبر(ص) و آل او بفرستد، آن گاه با وضو و به جانب راست بخوابد، ان شاءالله هر كه را اراده كرده باشد، خواهد ديد و با او تكلّم خواهد كرد.
نيز آمده است:
هر کس اين عمل را در هفت شب به جا آورد، بعد از آن كه اين دعا را بخواند: (ان شاء الله کسی را که اراده کرده در خواب خواهد ديد):
اللّهمّ انت الحيّ الّذي لا يوصف ـ و الايمان يُعرف منه، منك بدت الاشياءُ و إليك تعود، فما اقبل منها كنت ملجاهُ و منجاهُ و ما أدْبر منها لم يكن له ملجأٌ و لا ملجا منك إلاّ اليك فإسئلك بلا اله إلاّ أنت و أسئلك ببسم الله الرّحمن الرّحيم و بحقّ حبيبك محمدٍ(ص) سيّد النّبيين و بحقّ عليٍِّ خير الوصيّين و بحقّ فاطمة سيّدة نساء العالمين و بحقّ الحسن(ع) و الحسين(ع) اللّذين جعلتها سيّدي شباب أهل الجنّة عليهم أجمعين السّلام أنْ تصلّي علي محمّدٍ و آل محمّد(ص) و أن تريني ميّتي (إمامي) في الحال الّتي هو فيها.(1)
البته علاوه بر آن اعمال، تحقق اين امور بستگى زيادى به:
1- خصوصيات روحى شخص زنده همچون: طهارت معنوى و صفاى نفس دارد. بدون قابليتهاى لازم چه بسا موفقيت حاصل نشود.
2- متوفی مأذون به ارتباط با عالم دنیا باشد، زیرا برخی افراد به دلیل اعمال شان، سالی فقط یک بار و بعضی چند بار اجازه سر کشی به دنیا را دارند یا روح آنان می توانند با ارواح دیگران ارتباط پیدا کنند. برخی ها هر ماه و یا هر هفته یک بار و شهیدان والا مقام و اولیای الهی هر وقت بخواهند،چنین اجازه را دارند.
3- ممکن است متوفی مأذون به ارتباط باشد، لیکن نمی خواهد و دوست ندارد که با هر کسی ارتباط داشته باشد. از این رو افراد زنده ممکن است اعمال ذکر شده را انجام دهند، ولی نتیجه نگیرند. در این صورت با تکرار آن اعمال و اصلاح نفس خویش و انجام کارهای خیر به نیابت از متوفی امید آن است که بتواند فرد مورد نظر را در خواب ببیند.
پینوشتها :
1. علامه طباطبایی، شیعه در اسلام، نشر دار الکتب الاسلامیه، تهران 1341، ص 101.
2. توضیح المسایل مراجع، نشر انتشارات اسلامی قم 1386 ش، ج 2، ص 956.
3. توضیح المسایل مراجع، نشر انتشارات اسلامی قم 1386 ش، ج 2، ص 957.
4. همان.
5. مجلسی. بحار الانوار، نشر دار الاحیا التراث العربی بیروت 1403 ق، ج 6، ص 256.
6. شيخ عباس قمي(ره) ـ كليات مفاتيح الجنان، نشر دفتر انتشارات فرهنگ اسلامی تهران 1375 ش، حاشيه، ص 964 ـ 960.
