بسم الله الرحمن الرحیم
در حال مطالعه کتابی بودم که مفهوم جمله ای فلسفی را متوجه نشدم.لطفا این جمله ها را برایم تفسیر کنید:"سقراط معتقد است که حق و ناحق تعاریفی مطلق و جاودان دارد.وازآنجا که عقل انسان در واقع جاودانی و تغییر ناپذیر است،پس می توان با به کار بردن شعور عادی خود بر این معیار های ثابت دست یافت." همچنین در جای دیگری سوال می شود که "آیا زن و مرد شعور یکسان دارند؟"
منبع:{کتاب دنیای سوفی،انتشارات نیلوفر،چاپ دوازدهم}
باسپاس
پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با این مرکز
به چند نكته توجه فرمائيد:
1.همان طور كه از جملات اول صفحه 102 مشخص است ، اين جمله ناظر به اعتقاد سقراط پيرامون ثابت بودن و نامتغير بودن واقعيت مي باشد. دوراني كه سقراط در آن ظهور كرد، در يونان باستان مهم ترين نظريه حاكم بر جامعه علمي آن زمان، نظريه سوفسطائيان بود كه انسان هائي سخنور و مسلط به فنون خطابه و اقنای مخاطب بودند. با حضور در محاكم و دادگاه هاي حقوقي در ازای دريافت مبالغي از يكي از طرفين دعوا ،چه بر حق و چه ناحق،با شگردهاي خاص، نظر قاضي را نسبت به حقانيت طرف مورد نظر خود جلب مي نمودند. به تدريج وقتي دريافتند هر طرف را كه مايل باشند ،حق جلوه مي دهند و هر طرف را كه بخواهند ،ناحق ، و واقعيت را هر طور كه بخواهند،جلوه مي دهند، اين گرايش در آن ها به وجود آمد كه چيزي به عنوان حق و واقعيت ثابت وجود ندارد، بلكه واقعيت آن چيزي است كه مي توان آن را به ديگران قبولاند . در اثر اوضاع و انگيزه افراد، واقعيت قابل تغيير است، ولي هيچ حقيقت و ريشه ثابتي كه بتوان آن را ملاك سنجش قرار داد و صادق بودن و يا كاذب بودن يك گزاره را درك كرد، وجود ندارد، بلكه ملاك ها همواره با گذر زمان و اوضاع و انگيزه افراد و گرايش آن ها تغيير مي كند.
اين اعتقاد در اصل انكار واقعيت و انكار وجود حق و حقيقت ثابت و جاويدان بود. سوفسطائيان چنين گرايشي را تبليغ مي كردند. به همين دليل به تدريج به انكار حقيقت، سفسطه گرائي گفته شد.
2. سقراط براي مقابله با حرف باطل سوفسطائيان، از ادله عقلي و استدلال و برهان عقلي كمك گرفت. ثابت نمود كه واقعيت و حقيقتي ثابت فراتر از تصور هر فرد وجود دارد كه جاودان و نامتغير است. اگر كسي نظرش مطايق واقعيت ثابت باشد، نظرش بر حق است. اگر مطابق نباشد، كاذب و ناحق است.
3. استدلال سقراط از دو استدلال به هم پيوسته تشكيل مي شود:
استدلال اول:
الف)مفهوم حق و ناحق همواره در زمان ها و اوضاع مختلف براي انسان معنا و معيارهائي ثابت و يكسان دارد.
ب) هر چيزي كه در گذر زمان و تغيير اوضاع ،معنا و مفهوم و معياري ثابت و نامتغير دارد، تغيير نمي كند و جاويدان است.
نتيجه:حق و ناحق مفاهيمي هستند كه در گذر زمان و اوضاع ثابتند و تغيير نمي كنند و معياري جاويدان دارند.
استدلال دوم:
الف)عقل انسان(شعور عادي انسان) ابزاري است كه ملاك هاي جاوداني و تغيير ناپذير دارد.
ب)هر ابزاري كه ملاك هاي جاوداني و ثابت دارد، مي تواند مفاهيم ثابت و جاويدان(مثل مفهوم حق و ناحق كه در استدلال قبل ثابت شد ) را درك كند.
نتيجه:عقل انسان يا شعور عادي انسان قادر به درك مفاهيم ثابت و نامتغيري مثل حق و ناحق است كه معنا و معيار جاويدان دارند.
4.آیا زن و مرد شعور یکسان دارند؟
در كتاب اگر چه در صفحه 140 مطالبي ناظر به مقايسه زن و مرد از نظر سقراط پرداخته و نقد كرده اما چنين پرسشي مطرح نشده است ؛اگر شماره صفحه اي از كتاب كه اين سؤال را ذكر كرده، بيان مي نموديد، راحت تر مي توانستيم توضيح دهيم.
درك و شعور و عقل انساني فرا جنسيتي هستند. اگر چه تحت تاثير اوضاع و فرهنگ ها ممكن است در برهه اي از زمان قشر خاصي در به فعليت رساندن آن عقب تر يا جلو تر باشند. لكن ذاتا بين زن و مرد از لحاظ قدرت درك و شعور و تعقل تفاوتي نيست.(1)
5.كتاب دنياي سوفي ، از معدود كتاب هائي است كه با هنرمندي بسيار زيبای يوستين گردر توانسته تاريخ فلسفه را به زباني سليس و روان و قابل فهم عموم بيان كند. براي آشنائي شما با سير فلسفه در غرب بسيار مفيد مي باشد. اما در مسير آشنائي كامل شما با دنياي واقعي و سير كامل فلسفه يك نقص بزرگ دارد و آن هم بيگانه بودن نويسنده كتاب با جهش عجيب فلسفه در دنياي اسلام مي باشد. اين خلاء در اين رمان هنرمندانه كه كاملا مطابق فرهنگ حاكم بر دنياي غرب در طول تاريخ بنا نهاده شده، به چشم مي خورد.
در مسير كشف حقيقت به مطالعه اين كتاب بسنده نكنيد. با مطالعه مختصري در آثار فلسفي اسلامي تفاوت شگفتي را كه در سير سعودي در دنياي اسلام طي شده و تا زمان ما ادامه دارد ، احساس كنيد. اگر چه آثار فلاسفه و حكماي اسلامي در غالب رمان نيست اما با مطالعه كتاب دنياي سوفي مطمئنا اين ظرفيت را داريد كه با مطالعه برخي از كتب كه معرفي مي گردد، معلومات خود را تكميل نمائيد ،در نهايت اگر در سير مطالعاتي به مشكلي برخورديد، مي توانيد از كارشناسان اين مركز كمك بگيريد.
منابع جهت مطالعه به ترتیب سطح آموزشی آن ها:
1-آشنایی با فلسفه، شهید مرتضی مطهری (فارسی)
2- آموزش فلسفه، محمد تقی مصباح ( فارسي )
3- فلسفه و روش رئالیسم، علامه طباطبائی و شرح مطهری و مجموعه آثار، ج6 . (فارسي)
4-فلسفتنا، محمد باقر صدر (عربي )
5-بدايه الحكمه و نهايه الحكمه، علامه طباطبايي ( عربي )البته ترجمه موجود است.
6- شرح فارسی نهايه الحكمه، محمد تقی مصباح یزدی
پي نوشت:
1.آيت الله جوادي آملي، زن در آيينه جمال و جلال، ص 36- 37،انتشارات اسراء،بي تا.
