غیبت

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباط تان با این مرکز
در نامه خود چند سؤال را مطرح کردید .پاسخ سؤال آخر را بیان می کنیم تا با توجه به آن پاسخ بقیه سؤالات روشن تر گردد.
الف - غیبت به چه رفتار هایی گفته می شود؟
کسی که با زبان ،اشاره ،کنایه ،قلم و نوشتار یا هر طریق دیگری ،هر گونه عیب و نقص فردی که عیب و نقص را که از دیگران پوشیده و مخفی است ،اظهار کند ، و به این وسیله باعث تضعیف یا تحقیر وی گردد یا از حرمت و عزّت و شخصیت او بکاهد ،مرتکب غیبت حرام شده است 0
ب- اگر افرادی که در خیابان هستند و نمی شناسیم، به طرز لباس و یا قد و یا زیبایی و .... نگاه کنیم و نظر شخصی خود را بگوییم و یا حتی بخندیم. آیا غیبت محسوب می شود ؟
با توجه به توضیحی که در مورد مفهوم غیبت داده شده ،نتیجه می گیریم : اگر نسبت به افرادی که در خیابان هستند و آن ها را
نمی شناسیم و به طرز لباس و قد و گفتار و حرکت آنان به گونه ای سخن بگوییم که باعث تحقیر یا توهین و یا هتک حرمت آنان نشود، این عمل غیبت و حرام نیست، ولی اگر گفتگوها و اظهار نظرها یا خندیدن ها از مصادیق هتک حرمت مومن یا باعث توهین و تحقیر شخصیت آنان شود ، حرام می باشد.
ج - آیا در مورد کسانی که می شناسیم ،اگر حرفی زده باشند و ما در جایی دیگر بیان کنیم، باز غیبت محسوب می شود؟
پاسخ : باید انگیزه و محتوای حرف مورد بررسی قرار گیرد . اگر آن حرف ها:
اولا - راست و صادق باشد ،
ثانیا - بیان خوبی ها و کمالات آن شخص باشد ، نقل آن در جای دیگر اشکال ندارد .
اگر حرف ها دروغ باشد و یا احتمال دروغ بودنش زیاد است ،چه بیان خوبی ها و کمالات باشد و یا زشتی ها و عیب و ضعف ها را بیان کند ، حرام است . زیرا :
اولا نقل سخن دروغ با آن که می داند دروغ است ، دروغ و گناه کبیره شمرده می شود ،چه آن را از زبان خود بگوید یا از زبان دیگران . ثانیا - با نقل حرف دروغی که شنیده، اگر فردی را تحقیر و تضعیف و یا به وی توهین کند،دو بلکه چند گناه کبیره کرده است ، زیرا افزون برگناه کبیره دروغ ، مرتکب گناه کبیره تهمت شده که گناهش به مراتب سنگین تر از غیبت است .
اگر حرف های شنیده شده راست باشد، ولی سبب تضعیف و تحقیر آن فرد شود ، و محتوای آن بیان عیب ها و ضعف و زشتی های آن طرف باشد ، قطعا از مصادیق غیبت حرام می باشد ، پس نقل آن جایز نیست .
د- از رفتاری که شخصی با ما داشته و در جایی نقل کنیم چه؟
اگر بیان رفتار و گفتار و عملکرد شخص، در واقع بیان خوبی ها و کمالات و جنبه های مثبت رفتار و گفتارش باشد ، اشکال ندارد .
اگر باعث تضعیف و تحقیر وی گردد، و نظر مردم یا شنونده را در مورد آن شخص منفی جلوه دهد، غیبت حرام شمرده می شود ، پس جایز نیست مگر آن که رفتارهای نادرست و ظالمانه شخص پیش کسی گفته شود که فرد به خاطر جایگاه قانونی اش و یا جایگاه دینی یا اجتماعی و یا خانوادگی و مانند آن می تواند از او دفاع کند و حقش را بستاند و سبب قطع ادامه ظلم گردد. تنها در این صورت اشکال ندارد.
نکته پایانی : حتی امام خمینی علیه الرحمه رضایت غیبت شونده را مجوز غیبت نمی داند، بلکه آن را نیز حرام می داند، از این رو می فرماید :"از اطلاق بسیاری از اخبار معلوم می شود که کشف سرّ مؤمنان حرام است ،چه شخص متصف راضی به آن باشد یا نه0"(1)
پی نوشت:
1. چهل حدیث ،ص 302،چاپ دوازدهم ، مؤسسه تنظیم و نشر آثار .