بسم الله الرحمن الرحيم
سلام عليكم
در حديث هفتم كتاب سليم بن قيس هلالي، سليم از حضرت اميرالمؤمنين در مورد فرق ايمان و اسلام مي‌پرسد. آنچه از پاسخ حضرت دريافتم اين است كه ايمان از سوي خداوند بر انسان افاضه مي‌شود و گويا از سوي بنده نيست. همين طور در مورد معرفت است كه در ادامه حديث آمده است.
لطفا درباره معنا و مفهوم حديث توضيح بفرماييد.
متشكرم

پرسشگر گرامی با سلام و تشکر به خاطر ارتباط تان با اين مرکز
حدیث فوق نه تنها در کتاب سلیم بن قیس(1) وجود دارد، بلکه در بیش تر کتاب های معتبر از جمله کافی و اکمال الدین مرحوم صدوق(2) نیز آمده که امام علی (ع) به سلیم می گوید:
به زودى امّت به هفتاد و سه گروه متفرق خواهند شد، كه هفتاد و دو گروه در آتش و يك گروه در بهشت خواهند بود. سيزده گروه از هفتاد و سه گروه محبّت ما اهل بيت را ادّعا مى‏كنند، ولى يكى از آن ها در بهشت و دوازده گروه در آتش‏اند.
سپس در ادامه به فرق ايمان و اسلام می پردازد و می فرماید، .
گروه نجات يافته هدايت شده اند كه آرزوی بهشت دارند .
در توضیح ایمان می فرماید: مؤمن کسی است که تسليم و موافق هدايت‏كننده باشد.آنان كسانى‏اند كه به من ايمان آورده و در مقابل امر من تسليم و مطيع من هستند. از دشمن من بيزارى جسته و مرا دوست مى‏دارند. دشمنم را مبغوض مى‏دارند. آنان به حق من و امامتم و واجب بودن اطاعتم از روى كتاب خدا و سنت پيامبرش معرفت دارند، در نتيجه از عقيده خود بر نمى‏گردند و شك نمى‏كنند، به خاطر آن كه خداوند قلب شان را از معرفت حق ما نورانى كرده و فضيلت شان را به آنان فهمانده، به آنان الهام كرده و مهار آنان را گرفته و در زمره شيعيان ما قرار داده شده است.
مومن واقعی کسی که شایستگی و لیاقت معرفت و شناخت نسبت به خدای متعال و حجت های او در بین مردم پیدا کند. این کار جز با خواستن و تلاش و پرسشگری برای به دست آوردن معرفت و شناخت نسبت به امام و مقتدای خود و رها نمودن دنیا و دنیاپرستی به دست نمی آید.
مقداد و ابوذر و دیگر یاران امام علی (ع) را ببینید.با داشتن این دو ویژگی جزء ایمان آورندگان و مطیعان حضرت شدند و آن همه مشکلات را در این راه تحمل کردند .(3)
از سوی دیگر در همین حدیث فرمود همه آن هفتاد و دو گروه خدا و رسولش را فراموش كرده، به غير حق رو آوردند و دين شيطان را يارى کردند. دستورات شان را از ابليس و دوستانش مى‏گرفتند. آنان دشمن خدا و دشمن پيامبر و مومنان می باشند، ولى نمى‏دانند و گمان مى‏كنند كار درستى مى‏كنند.
در ادامه حدیث دقیقا حضرت به همین نکته اشاره فرموده: هر كس با ايمان به خدا و معرفت و شناخت به امامش و اطاعت او خدا را ملاقات كند، از اهل بهشت است. اگر خدا را ملاقات كند و از مؤمنانى باشد كه خداوند مى‏فرمايد:
وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ (4) الَّذِينَ آمَنُوا وَ كانُوا يَتَّقُونَ (5)، الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَمْ يَلْبِسُوا إِيمانَهُمْ بِظُلْمٍ (6)؛
آنان كه ايمان آورده و كارهاى نيك انجام دادند. آنان كه ايمان آوردند و تقوا پيشه كردند. آنان كه ايمان آوردند و ايمان شان را با ظلم نپوشاندند، (7)
شایستگی برای ایمان و اعتقاد و معرفت به خدا ابتدا که در حدیث فوق مطرح شده، به واسطه تلاش خود انسان صورت می گیرد که طبق روایت بر سه چیز استوار است:
یک اقرار به زبان .
دوم اعتقاد قلبی.
سوم عمل به اعضا و جوارح .
هر سه برای انسان اختیاری است. ایمان و معرفت مانند ماده ا ی نیست که به وسیله آمپول بدون اختیار در روح انسان تزریق شود.
پی نوشت ها:
1. سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس ،قم،نشر الهادی ،
2.كافى، ج 1 ،ص 191؛ كمال الدين، ج 1،ص 240 ح 63 .
3 .بحار، ج 28 ،ص 14
4. بقره (2) آیه 82.
5. یونس(10)، 63.
6. انعام (6)، 82.
7.کتاب سلیم بن قیس ،ترجمه اسرار آل محمد( ع ) اسماعیل انصاری زنجانی، نشر هادی،ص 251به بعد.