چرا گوش دادن به آهنگ حرام است؟آیا این موضوع درمورد آهنگ های صوتی هم صادق است؟
آیا رقص در اسلام حرام است ؟ اگر حرام است دلیلش را لطفا توضیح دهید.
با تشکر
پرسش 1:
موسيقي
چرا گوش دادن به آهنگ حرام است؟
پاسخ:
پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباط تان با اين مركز
نزد اكثر فقهاي بزرگوار گوش دادن به موسيقي به صورت مطلق حرام نمي باشد. بلكه اين بزرگواران موسيقي را بر سه قسم كرده اند :
1- موسيقي مطرب و مناسب مجالس لهو و لعب و گناه.
2- موسيقي غير مطرب.
3- موسيقي مشكوك بين مطرب و غير مطرب. يعني صداهائي كه نمي توان تشخيص داد كه آيا مطرب است و مناسب مجالس گناه يا اين گونه نيست.
گونه اول از موسيقي نزد تمام فقها بر اساس ادله روائي و قرآن كه وجود دارد ، حرام مي باشد، ولي موسيقي نوع دوم يعني موسيقي غير مطرب نزد اكثر فقها حرام نمي باشد. گوش دادن به آن ها اشكال ندارد. موسيقي نوع سوم باز به فتواي برخي از فقهاي بزرگوار گوش دادن به آن ها اشكالي ندارد.
به فتواي برخي از مراجع بزرگوار دقت كنيد :
« موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد و تشخيص با عرف است». (1)
موسيقى به يك تعريف، تركيب صداها است، به نحوى كه خوش آيند باشد، از اين رو اگر مناسب مجالس لهو و لعب باشد حرام است وگرنه اشكالى ندارد.(2)
معناى مطرب اين است كه حالت غير عادى براى اشخاص از نظر وجد و نشاط به وجود آورد، به طورى كه انسان را به وادى فساد و عياشى و خوشگذرانى بكشاند و باعث غفلت انسان از خدا شود.(3)
موسيقي مناسب با مجالس لهو و لعب حرام است و گرنه اشکال ندارد . تشخيص آن با عرف مکلف است. (4) موسيقي هاي مشکوک اشکال ندارد. (5)
بنا بر اين، بر اساس يك تحليل فقهى مىتوان اظهار كرد كه موسيقى به طور مطلق حرام نيست . گوش دادن به هر موسيقى حرام نمىباشد. اگر موسيقى برگرفته از مضامين و اشعار داراى محتواى غير اخلاقي و صداهاي مطرب نباشد ، حرمتى ندارد . گوش دادن به آن نيز حرام نيست، بلكه موسيقى كه مناسب با مجالس لهو و لعب و فساد باشد حرام است.
بنا بر اين گوش دادن به موسيقى زمانى حرام است كه داراى طرب و ترجيع باشد و مناسب مجالس لهو لعب باشد.
در اين بين تفاوتي هم بين موسيقي به همراه شعر و خوانندگي و موسيقي صرف و به اصطلاح موزيك وجود ندارد . هر كدام از آن ها كه هر يك از اين خصوصيات را كه ذكر شد، داشته باشد، به يكي از احكام گفته شده تعلق پيدا مي كند. يعني اگر مطرب باشد ، حرام و اگر غير مطرب يا مشكوك به طرب باشد ، غير حرام است.
اما اينكه چرا موسيقي هائي كه مناسب مجالس گناه است ، حرام اعلام شده است ؟ با توضيحاتي كه در ذكر فتاواي مراجع بزگوار آمد ،علت آن روشن شد كه اين نوع از موسيقي ها چون انسان را از ياد و ذكر خدا دور مي كنند و به وادي فساد و گناه و گمراهي و كفر مي كشند ، حرام اعلام شده اند تا مسلمانان با دوري از آن ها از مسير هدايت و حقيقت دور نشده و گمراه در وادي ظلمت و تاريكي و انحراف نشوند.
پيامبر(ص) فرمود: «ايّاكم و استماع المعازف و الغنا فأنّها يبنيان النفاق فى القلب كما ينبت الماء البقل؛(6)
از شنيدن و گوش دادن به موسيقى و غنا پرهيز كنيد، زيرا آن ها در قلب نفاق مى روياند ، چنان كه آب سبزى را مى روياند».
باز حضرت فرمود: «إنّ الله بعثنى رحمة للعالمين و لا محق المعازف و المزامير و امور الجاهلية؛(7) خداوند مرا مبعوث كرد تا براى عالميان رحمت باشم . آلات و اسباب موسيقى و كارهاى زمان جاهليت را نابود سازم».
باز فرمود: «الغناء رقية الزنا؛ غنا و موسيقى مقدمة زنا و فحشا است».(8)
آثار بد موسيقى بر فرد و جامعه:
1 ـ اعتياد به موسيقي: يکى از آثار سوء موسيقى اين است که نوازنده يا شنونده را معتاد ميکند و اين اعتياد پيامدهاي بدى دارد.
2 ـ سر و صداى زياد براى دستگاه شنوايى زيان آور است.
3 ـ تأثير سر و صداى زياد بر روح و روان انسان نيز يکى از آثار بد موسيقى قلمداد ميشود.
سر و صداى زياد حساسيت را نسبت به حمله ويروسها زياد ميکند . ناراحتيهاي کليوي، زخم معده وفساد دندانها را در پي دارد. (9)
4 ـ تأثير موسيقى بر معده: بر اساس آزمايشهايى که پرفسور «لودويگ دوملينگ» درباره موسيقيهاى شبکوتاه، موزارت، سمفوني، سرنوشت بتهون، موزيک بيت، آوازهاى پاپ يعنى موزيک مدرن نسل جوان انجام داده و آزمايشهاي مکررّ انجام گرفته، ترشح عصاره گوارشى معده و اسيد کلريدريک در کسانى که به موزيک پاپ گوش کرده بودند، پيش از سائرين تقليل و کاهش يافته بود. (10)
5 ـ تأثير منفى موسيقى در عمر. در بررسيهايى که محققّان کردهاند، از بين 46 نفر موسيقيدان و نوازندگان ايتاليايي، فرانسوي، انگليسي، آلمانى و غيره، متوسط عمر آنان 47 سال بوده است. (11)
بنا بر اين موسيقى مخصوصاً موسيقيهاى هيجان آور باعث بروز مفاسدى در افراد و جامعه ميشود که قابلچشمپوشى نيست . زمينهساز مفاسدي از قبيل فسادهاى اخلاقي، بزهکاري، لااباليگري، شهوت رانيهاي مضرّ ميشود. اگر مختصر نفعى داشته باشد، بايد به خاطر مضارّ عمدهاش از آن چشم پوشى کرد.
شخصيتهايي همچون فارابي و بوعلي سينا اگر نظرياتي در مورد موسيقي و رياضيات داشتهاند، در آن قسم موسيقي بود که داراي مضار و آفاتي نبوده و به فرد و جامعه ضرري نميزد.
مسلماً صداهاي قشنگ و داراي ريتم منظم و زيبا مانند مداحيها و همخوانيها و تلاوتهاي زيبا و تواشيحهاي جالب و جذاب و حتي موسيقي هاي اصيل با اشعار خوب و بعضاًُ عرفاني که هيچگونه آفت و ضرري ندارند و بدين وسيله جذاب اند، هم فرهنگ غني اسلامي و هم صداي قشنگ و زيبا به ديگران منتقل مي شود، از ديدگاه اسلام و فقهاي اسلامي منعي ندارد، بلکه مورد تشويق هنر دوستان مسلمان ميباشد.
پي نوشت ها:
1. امام خمينى، استفتاآت،قم ، دفتر انتشارات اسلامي جامعه مدرسين حوزه علميه قم ، 1378 هـ.ش ، ج 2، ص 14.
2 . آيت الله فاضل لنكرانى، جامع المسائل،نشر مهر ، چاپ سوم ، 1376 هـ.ش ، ج 1، ص 256.
3 . آيت الله فاضل لنكرانى، همان.
4. آيت الله خامنه اي ، رساله اجوبه الاستفتاات(ويرايش جديد) ،تهران ، انتشارات پيام عدالت ، 1389، س 1128 به بعد.
5. آيت الله خامنه اي ، رساله اجوبه الاستفتاات ، س 1140.
6. محمدى رى شهري، ميزان الحكمه، عنوان 3121.
7.همان.
8.همان، عنوان 3122.
9. رضا پاك نژاد ، اولين دانشگاه و آخرين پيامبر، تهران ، كتابفروشي اسلاميه ، بي تا ، ج 15، ص 161، با تلخيص.
10. همان، ص 185 به بعد با تلخيص.
11. سيد جواد حسيني. نشريه الکترونيکي پرسمان. شماره 48- 15/3/87 (http://porseman.org).
پرسش 2:
آيا آهنگ هاي صوتي حرام است؟
پاسخ:
موسيقي و آهنگ هاي صوتي بر دو قسم است :
1 . موسيقى و آهنگ هاي صوتي که به نظر عرف مردم ، مطرب و متناسب با مجالس لهو و لعب و عياشي و عيش ونوش باشد. نواختن و گوش دادن به اين قسم موسيقي و آهنگ هاي صوتي و ترانه حرام است . ( 1 )
2 . موسيقى غير مطرب و معمولى که انسان را به هيجان شهوانى وادار نميکند ؛ اين قسم موسيقي حرام نيست . ( 2 ) بنا بر اين اگر آهنگ هاي صوتي از قسم دوم باشد ،حرام نيست .
لطفا هر گاه سوال شرعي مي پرسيد ،نام مرجع تقليد خود را ذکر کنيد تا بر اساس نظر مرجع شما پاسخ بدهيم .
پي نوشت ها:
1 . آيت الله خامنه اي ، رساله اجوبه الاستفتائات ، سؤال 1128 .
2 . همان .
پرسش 3:
آيا رقص در اسلام حرام است ؟
پاسخ:
رقص زن براي همسرش در خلوت اشکال ندارد ( 1 ) . همچنين رقص مرد در مجلس مردان و رقص زن در مجلس زنان اگر مختصر باشد و مجلس به گونه اي نباشد که بگويند مجلس رقص است، اشکالي ندارد .
رقص زن براي مرد و رقص مرد براي زن مطلقا اشکال دارد . در صورتي که رقص همراه با موسيقي حرام باشد و يا موجب تهييج شهوت شود و يا مجلس مجلس رقص باشد، رقص اشکال دارد . ( 2 )
پي نوشت ها :
1 . آيت الله خامنه اي، پاسخ سؤال هاي مورد ابتلا ، مسئله 73 .
2 . سؤال تلفني از دفتر آيت الله خامنه اي (7746666-0251) .
پرسش 4:
دليل حرام بودن رقص در اسلام چيست؟
پاسخ:
در مورد حرمت رقص، کيفيت و محدوده آن در بين مراجع نظرات متفاوتي وجود دارد که در انتها به آن اشاره مي شود لکن در اصل حرمت آن به شکل کلي همه اتفاق نظر دارند. کسي از مراجع نيست که مطلقا رقص را جايز بداند ؛ البته مباني و دلايل مراجع در فتواي به حرمت متفاوت است . در نتيجه در تعيين مصاديق حرام و جايز تفاوت هايي در بين اين بزرگواران وجود دارد .
اما در مورد علت حرمت رقص ( خصوصا رقص براي نامحرم ) مي توان به چند نکته اشاره کرد:
1.احکام اسلام مطابق مصالح و مفاسد واقعي است . اگر خداوند چيزي را حرام نموده ، به جهت وجود مفاسدي است که در انجام آن عمل براي مکلف وجود دارد.
2.خداوند متعال براي سوق انسان به سمت مسير سعادت و رشد در او علاقه ها و اميالي را به صورت غريزي قرار داد تا انسان ها خود به سمت آنچه نياز دارند و براي طي مسير رشد و کمال بايد به آن برسند ، حرکت کنند.
3.براي جلوگيري از افراط و تفريط در پيروي از اين اميال و براي بهره مندي کامل و صحيح انسان از اين اميال خداوند حد تعادلي را براي آن تعيين نمود، لکن چون سعادت انسان در گرو انتخاب اختياري اين مسير تعادل بود، خداوند در قالب دستورات عقلي و ديني، انسان را به رعايت اين حد تعادل توصيه نمود ،به گونه اي که رعايت دستورات الهي انسان را در مرز تعادل در مسير سعادت و کمال حفظ خواهد نمود.
4. يکي از قوي ترين اين اميال در انسان شهوت جنسي بوده و پيروي درست از آن ضامن حفظ نظام بشري بوده، لکن در زياده روي در پرداختن به شهوت آثار بد و مخربي وجود دارد که گاه اصل هدف خلقت انسان را تهديد مي نمايد . شديدترين و اکيدترين دستورات الهي در زمينه کنترل اين ميل قوي در انسان مي باشد .در نگاه ديني هر گونه تحريک و به هيجان واداشتن اين ميل در انسان جز از طريق همسر مشروع انسان نهي شده است .
5. رقص در موادر خاص آن نيز يکي از همين عوامل تحريک شهوت جنسي انسان مي باشد . در نگاه ديني ممنوع بوده ؛ البته چون هدف جلوگيري از گناه و مانع شدن از تحريک جنسي ناصحيح است ، برخي از مراجع رقص زن براي همسر خود را که متضمن گناهي نيست ، جائز مي دانند.
6.اگر چه هستند کساني که به دلائل مختلف با رقصيدن تحريک شهواني نمي شوند اما چون همين کار آن ها مي تواند باعث تحريک جنسي ديگران و زمينه آلوده شدن شان را به گناه گرچه در آينده فراهم نمايد، به منزله تشکيل مجلس گناه محسوب مي شود . باز در انجام آن مفسده وجود دارد. حتي حضور در چنين مجموعه اي هم مي تواند حرام محسوب شود .
7. اگر شرايط به گونه اي باشد که نه خود تحريک شود و نه ديگري را به مفسده بيندازد، در شان مؤمن نيست که حرکات و اعمال و رفتاري را انجام دهد که نوعا از انسان هاي شهوتران و يا بي قيد و بند صادر مي شود و انجام آن انسان را به تدريج از ياد خدا و دور مي کند.
8. در عين حال نظرات مراجع معظم معاصر را مختصرا براي تان ذکر مي نمائيم:
-حضرت آيه الله مکارم شيرازي مي فرمايد : رقص زن جز براى همسر خود جايز نيست. ( 1 )
-حضرت آيت الله خامنه اي: رقص به خودي خود حرام نيست. ولي اگر همراه با کار حرامي مانند رقص زن در حضور نامحرم يا رقص با موسيقي حرام باشد، حرام است، زيرا رقص همراه با حرام باعث مفسده مي شود و انسان را از خدا و فضائل اخلاقي دور مي کند.(2)
- حضرت آيت اللَّه بهجت و آيت اللَّه اراکي رقصيدن زن در مجالس زنان و حتي براي شوهر را جايز نميدانند.(3)
- حضرت امام و آيت اللَّه فاضل و آيت الله سيستاني و آيت الله شبيري زنجاني رقص زن را فقط براي همسر خود جايز ميدانند . در غير آن جايز نميدانند، اعم از مجلس عقد و عروسي و يا مولوديها.(4)
- آيت اللَّه تبريزي رقص را به تنهايي حرام نميدانند، مگر اينکه مستلزم حرامي باشد.(5) مانند اختلاط زن و مرد، يا همراه بودن رقص با موسيقي مطرب.
البته مراجعي که رقص را جايز نمي دانند، نگاه به رقص را هر چند رقص زن براي زن ها باشد و يا هرچند بيننده و رقص کننده همجنس باشند، جايز نمي دانند.(6)
در عين حال نگاه به رقص نامحرم به نظر تمام مراجع حرام مي باشد.
پينوشتها:
1 . استفتائات جديد حضرت آيه الله العظمي مکارم شيرازي ، ج1، ص 149، سؤال 534 .
2. آيت الله العظمي خامنه اي، استفتاآت س 1170.
3. آيت الله اراکي، توضيح المسائل، مسئله 598 و آيت الله بهجت ، توضيح المسائل، متفرقه، مسئله 1.
4. امام خميني(ره)، استفتاءات ،ج2 ، سؤال 35 و ج3 ، س 118 و استفاده از ساير استفتاءات و مکاسب محرمه، آيت الله فاضل(ره)، جامع المسائل، ج1 ، ص 486، مسئله 1736و1737 و استفتائات سايتي آيت الله سيستاني،
5. آيت الله تبريزي، صراط النجاه ،استفاده از سؤال 1020 .
6. آيت الله مکارم، استفتائات جديد، ج1، سؤال 536. « نظر کردن به رقص حکم خود آن را دارد». آيت الله فاضل، جامع المسائل، ج1 سؤال 1739:«احتياط (واجب) در عدم حضور در مجلس رقص است».
