پرخوابی

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
در پاسخ به سؤال شما مطالبی را در قالب نکات زیر تقدیم می داریم:
1. امروزه ثابت شده است كه زندگى بشر بدون خواب و تجديد قوا غير ممكن است و اشخاص و حيواناتى را كه چند روز بى‏خواب نگاه داشته‏اند مشاعر خويش را از دست داده و بعضاً مرده‏اند. خواب در موجودات زنده از قبيل انسان، حيوان، حشرات و حتى نباتات عموميّت دارد. پديده خواب يك پيش آمد تصادفى نيست؛ بلكه يكى از آثار قدرت و تدبير خداى جهان آفرين است؛ خداوند در قرآن کریم سوره روم آیه23 مي فرمايد: « وَ مِنْ آياتِهِ مَنامُكُمْ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ؛ و از نشانه‏هاى او خواب شما در شب و روز است.
2. مقوله پرخوابي و فزون خوابی(Hyper Sonia) يك امر نسبي است كه مقدار و ميزان آن در مورد افراد و در زمانهاي مختلف فرق مي كند؛ مثلاً براي بچه ها و افراد كهنسال و گاهي در افراد بيمار مقدار خواب بيشتر از افراد جوان و ميانسال مي باشد و يا كساني كه داراي فعاليت زيادي هستند نسبت به افراد كم جنب و جوش، نياز بیشتری به خواب جهت تأمين و بازسازي قواي خود دارند و یا نوجوانان وقتی به سن بلوغ می‌رسند به خواب بیشتری نیاز دارند، به اين خاطر پرخوابي نسبت به اين افراد فرق مي كند، در نتيجه هر فردي كه بيش از اندازه مورد نيازش براي تجديد قوا، بخوابد دچار پرخوابي و عوارض آن می گردد. متخصصان توصیه می‌کنند که یک فرد بزرگسال عادی و سالم بهتر است خواب شبانه‌ای حدود 7 تا 9 ساعت داشته باشد. معمولاً از نظر فيزيولوژيک حداقل خواب که سبب تامين نيازهاي فيزيولوژيک بدن مي شود 4 ساعت است.
3. اگر چه خواب متعادل برای احیای ذهن و جسم لازم است اما همان‌طور که کم‌خوابی می‌تواند خطرآفرین باشد، خواب زیادی هم خطرات خاص خودش را دارد. پرخوابی به طور شگفت‌انگیزی عوارض منفی جسمی و روحی زیادی را در پی دارد. عوارض جسمی و روحی مانند: انرژی کم، اختلالات حافظه، وقتی شما زیاد می‌خوابید بدون شک وقتی را که می‌توانستید به کار خلاقانه‌و مفیدی اختصاص دهید، از دست داده‌اید. بنابراین زمانی که برمی‌خیزید و می‌بینید وقت خود را بیهوده در خواب گذرانده‌اید، احساس ناخوشایندی خواهید داشت. علاوه بر این احساس ناخوشایند، احساساتی چون اضطراب، گیجی و سردرگمی هم دست از سر شما برنمی‌دارند و حتی می‌توانند تمام روزتان را خراب کند.
4. معمولاً درمان پرخوابي و فزون خواب ساده است؛ فقط لازم است کمی اراده داشته باشید و به موارد زیر عمل کنید:
الف) تغيير و اصلاح رفتار و محيط:
1 - برای هر روز خود، برنامه‌ریزی کنید تا انگیزه‌های مناسبی برای بیداری داشته باشید.
2- برای خود زمان خواب و بیدار شدن منظمی تنظیم کنید. منظم بودن ساعت خواب و بیداری، ساعت بیولوژیک بدن شما را نیز تنظیم می‌کند و شما براساس عادت در ساعت مشخصی از خواب برمی‌خیزید.
3- با انسانهاي منظم و با برنامه رابطه دوستي برقرار کنید.
4- برای خود كار و حرفه مناسب و يا رشته مورد علاقه بیابید.
ب) ليستی از فوائد خواب متعادل تهيه کنید (مثل: روابط اجتماعي مناسب، شغل، و حرفه خوب، احساس نشاط پس از خواب و احساس عزت نفس...)
ج) ليستی از مضرات فزون خوابي و پرخوابی تهيه کنید(مثل: از دست دادن روابط اجتماعي لذت بخش، به خطر انداختن آينده تحصيلي، شغلي، ازدواج و ...، احساس حقارت و خودكم بيني و بي كفايتي و افسردگي، از دست دادن تمركز در كارهاي روزانه، موردغضب خدا قرار مي گيرد، در دنيا و آخرت فقير مي ماند، برداشت فرد از خودش (خودپنداره) كم رنگ و ضعيف مي گردد و از استعدادهاي خدادادي اش غافل مي شود، عدم احساس نيروبخشي از خواب در مقابل در طول روز احساس گيجي، منگي، بي هدفي، بي ارادگي و... دارد)
د) با خود عهد كنيد كه مثلاً ساعت فلان از خواب بیدار شوید و در محلي با دوستتان ملاقات كنيد و به او بگويد كه اگر به مدت چند نوبت تأخير كردم فلان مقدار پول و يا چيز با ارزش را به تو مي دهم.
س) گاهي فضاي نامناسب انسان را به پرخوابي تشويق مي كند.
1- شب زود به رختخواب برويد و صبح زودتر بيدار شود (ساعت منظمي در خوابيدن و بيدار شدن داشته باشيد.
2- از مطالعه كردن در رختخواب، دراز كشيدن هنگام مطالعه و ... پرهيز كنيد.
3- به محض بيدار شدن سريع از رختخواب جدا شويد و رختخواب خود را كاملاً جمع كنيد. سعي كنيد رختخواب خود را در دسترس قرار ندهيد.
4- فضاي اتاق زياد گرم نباشد (حتماً هوا در آن جريان داشته باشد)
5- اتاقي كه شبيه اتاق خواب است براي مطالعه و نشستن انتخاب نكنيد (نور زيادتر، صداي بيشتر از تصاوير با نشاط، منظره ... استفاده كنيد)
6- پس از اينكه از خواب بيدار شديد، با حالت خواب آلودگي مبارزه كنيد اگرچه در لحظات اول سخت است ولي به نشاطي كه از آن حاصل مي شود مي ارزد.
7- شب ها به هيچ وجه از غذاهاي چرب، سنگين، تند و تيز و پرادويه مصرف نكنيد هضم معده غذا را به سختي انجام مي دهد و در نتيجه درجه حرارت بدن بالا مي رود.
8- از غذاهايي كه سرشار از هيدرات هاي كربن هستند كمتر استفاده کنید چرا كه اين ماده داراي اثر آرام بخش زياد است و ترشح سروتونين را زياد مي كند در نتيجه خواب زياد مي شود.
و) گاهي پرخوابي ناشي از افزايش نيتروژن اوره خون يا بسياري از اختلالات سوخت و ساز ديگر بدن است كه با انجام آزمايشات طبي مي توان از صحت و يا عدم صحت و سلامت آن آگاه شويد.
ه) گاهي پرخوابی و فزون خوابي از حد تجاوز مي كند به گونه اي كه كاملاً شكل مرضي و ناهنجاري كامل به خود مي گيرد به طوری که مدت خواب شبانه بين 8 تا 12 ساعت به طول مي انجامد، فرد از خواب احساس نيرو بخشي نمي كند و فرد به سختي مي تواند صبحها از خواب بيدار شود از سويي ديگر خواب هاي متعدد روزانه از يك ساعت بيشتر مي شود اين اختلال مشكل قطع روابط خانوادگي و اجتماعي، فقدان كارآمدي كاهش تمركز و نارسايي حافظه، درماندگي بارز، عدم انجام تكاليف روزانه را در پي دارد، فزون خوابي گاهي منعكس كننده حالات مرضي مختلف مثل افسردگي است هر گاه علائم فوق در فردي حاصل گردد بايد سريع به روانپزشك مراجعه نمايد تا با درمان خود به زندگي عادي و نشاط زندگي باز گردد.
ی)گاهی برخی دلایل پزشکی می‌توانند باعث پرخوابی شوند. بیماری‌هایی مثل: دیابت، چاقی، سردرد، کمردرد، افسردگی، بیماری‌های قلبی، کم‌کاری تیروئید، اختلالات عصبي رواني و فلج خواب. علاوه بر این موارد، ایست تنفسی در خواب نیز نوعی ناهنجاری است که موجب می‌شود نفس افراد در مدت خواب به طور لحظه‌ای متوقف شود و در پی آن فرد نیاز بیشتری به خواب احساس می‌کند؛ چرا که چرخه معمولی خواب دچار اختلال می‌شود. در این صورت باید به پزشک متخصص مراجعه کنید.