احکام و وظیفه

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
در پاسخ به سؤال شما مطالبی را در قالب نکات زیر تقدیم می داریم:
1. يكي از مهم ترين وظايف افراد هنگام روبرو شدن با منكرات و رفتارهای ناپسند دیگران، امر به معروف و نهي از منكر است. البته مسئولیت شما در قبال اعضای خانواده و نزدیکان و بستگان خود، مقداری بیشتراز سایر مردم است، چرا که خداوند در قرآن سوره تحريم (66)، آيه 6 می فرماید: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ؛ اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! خود و خانواده خويش را از آتشى كه هيزم آن انسانها و سنگها است نگاهداريد.» نگهدارى خويشتن به ترك معاصى و عدم تسليم در برابر شهوات سركش است، و نگهدارى خانواده به تعليم و تربيت و امر به معروف و نهى از منكر و فراهم ساختن محيطى پاك و خالى از هر گونه آلودگى، در فضاى خانه و خانواده است. در رواياتی از امام صادق عليه السّلام سؤال شد چگونه ما اهل خود را نگهداريم؟ در جواب فرمود: آنان را به دستورات خدا امر و از منهيات نهى كنيد. با این دستور روشن قرآن، وظیفه شما نسبت به فحاشی و رفتارهای زننده نزدیکان خود مشخص می گردد و نباید نسبت به کج رفتاری های آنان بی خیال و بی تفاوت باشید.
2. البته امر به معروف و نهي از منكر به عنوان یکی از وظایف و تكاليف مهم بر هر مسلمانی واجب است. هر مسلمان وظيفه دارد مسائلي را كه در اطراف او واقع مي شود تأييد يا تكذيب كند و نسبت به آن واكنش مناسب نشان دهد. بي اعتنايي نسبت به وقوع حوادث و گناهان آثار نامطلوبي براي فرد و جامعه دارد، درست مانند اين كه اگر شخصي بفهمد در نزديكي خانه اي يا كارخانه اي آتش گرفته و فرياد نزند و ديگران را به ياري دعوت نكند و سكوت كند تا آتش فراگير شود, سرانجام آتش دامن او را هم مي گيرد. گناه در خانواده و جامعه مانند اين است.
البته بايد توجه داشت كه امر به معروف و نهی از منکر و هرگونه برخوردی اگر با رعايت ادب اسلامي، محبت، تواضع و فروتني همراه شود، تأثیر گذاری بهتری دارد و این نكته اساسي در نحوه بیان امر به معروف و نهي از منكر کردن است. مسلماً اگر آمر به معروف، با درك درستي از طرف مقابل و ويژگي‏هاي روحي، اخلاقي و تربيتي او، شيوه‏اي كارساز و جذاب در امر به معروف و نهی از منکر برگزيند، عكس‏العمل مثبت طرف مقابل، بسيار بالا خواهد بود.
3. امر به معروف و نهی از منکر مراتب دارد؛ ابتدا سعی کنید از زبان محبت استفاده کنید، در یک محیط آرام و با ملایمت و نرمی با او صحبت کنید، آثار و مضرات بدزبانی و گناه را به او متذکر شوید و به او بفهمانید که دلسوز او هستید، سعی نکنید که رفتار او را تغییر دهید بلکه سعی کنید که او به کج رفتاری خود پی ببرد و با مشارکت شما رفتارش را تغییر دهد. اگر زبان محبت کارساز نیفتاد در این صورت می توانید با اخم کردن و درهم کشیدن چهره و استفاده از رفتارهای قهرآمیز او را متوجه رفتارهای زشت خود گردانید تا آنها را ترک کند، اما اگر این کار نیز کارساز نبود در این صورت شما به وظیفه خود عمل کرده اید و دیگر چیزی به عهده شما نیست، می توانید ارتباط خود را با او محدود و یا قطع کنید تا شما از ناحیه او آزار نبینید البته قطع رابطه نباید باعث قطع رحم گردد؛ بلکه می توانید در صله رحم به حداقل ها اکتفا کنید و صله رحم را در حد واجب آن انجام دهید.
4. توصیه می شود ضمن امر به معروف و نهی از منکر او به علت رفتارهای ناپسند او پی ببرید، ببینید چه عواملی باعث شده است که او این گونه رفتار کند، از چه کمبود و مشکلی در زندگی رنج می برد که باعث شده که او این گونه نسبت به اطرافیان واکنش نشان دهد و نسبت به امور دینی بی تفاوت باشد. سعی کنید آنها را بیابید و در حد وسع و امکانات خود آنها را برطرف کنید؛ گاهی وقت ها ریشه یابی یک رفتار غلط و رفع عوامل ایجاد کننده آن، در حذف و اصلاح رفتار زشت و ناپسند نقش دارد.
5. اگر چه تغییر رفتار دیگران در صورتی که به صورت عادت و جزء شخصیت فرد درآمده باشد و خود فرد نیز در این زمینه همکاری نداشته باشد، خیلی مشکل است ولی هیچگاه محال نیست. اعتقاد ما بر این است که می توان با اتخاذ برخی تدابیر و راهکارهایی، رفتار زشت دیگران را تغییر داد و رفتارهای مناسب را جایگزین آن کرد، البته این راه نیاز به صبر و حوصله و نیز استقامت و شکیبایی دارد تا انسان با ظرافت تکنیک های مختلف تغییر رفتار را به اجرا درآورد و رفتار دیگران را تغییر دهد.
6. اگر چه تغییر رفتار آن شخص خیلی سخت است، ولی اگر رضايت خدا را در نظر داشته باشید و انگيزه الهي را در كار خود قرار دهید و سختی کار را براي خدا تحمل كنید. نه تنها تغییر او براي شما سخت نخواهد بود، بلكه ممکن است به نتایج موفقیت آمیزی هم دست پیدا کنید و کاری کنید که او از فحاشی و عادات زشت خود دست بردارد و به راه راست هدایت شود.
بنابراين توصيه مي كنيم با مدد گرفتن از نيروي ايمان و صبر، به وظيفه الهي خويش كه امر به معروف و نهی از منکر و احسان و نيكوكاري به نزدیکان است، عمل نماييد كه خير دنيا و آخرت شما در آن است.
7. برای آشنایی با شیوه ها و تکنیک های تغییر رفتار، می توانید کتاب های زیر را مطالعه کنید و از راهکارهایی آن استفاده ببرید:
1- شیوه های تغییر رفتار، پدیدآورنده: ریموند میلتن برگر، مترجم: علی فتحی آشتیانی و هادی عظیمی آشتیانی، ناشر: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت) آذر 1387 .
2- روش های تغییر رفتار: رفتار درمانی و شناختی - رفتاری، پدیدآورنده: احمد امیدوار، ناشر: فرا انگیزش شهریور 1387.
موفق باشید.