عزلی یا ابدی

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
اگر معنای دمیده شدن روح خدا در انسان روشن گردد ، به خوبی معلوم خواهد شد که هرگز مفهوم آن آیه احتمال ازلیت انسان را تایید نمی کند . باید مفهوم آیه مربوط به دمیدن روح خدا در انسان روشن شود. این که در قرآن تصریح شده:
«فَإِذَا سَوَّیْتُهُ وَنَفَخْتُ فِیهِ مِن رُّوحِی؛(1) پس وقتى آن را درست کردم و از روح خود در آن دمیدم»به گفته مفسر حکیم علامه طباطبایی مراد از دمیدن روح در پیکر آدمی ایجاد روح در آدمی است. مقصود از واژه «نفخ» ارتباط دادن و برقرار کردن رابطه میان بدن و روح است.(2)
اگر روح در آیه به خداوند نسبت داده شده ، به منظور شرافت دادن و احترام است . به تعبیر علامه طباطبایی :
«من روحی» از باب اضافه و نسبت لامی است که اختصاص و ملکیت را می‌رساند، ‌یعنی روحی که ملک و مخلوق من بود،در او ایجاد کردم.(3)
بنابر این نسبت روح انسان به خدا نظیر نسبت کعبه به خداوند است. که خداوند آن را به عنوان خانه به خودش نسبت داده و خطاب به حضرت ابراهیم و اسماعیل(علیهما السلام) فرمود:
«طَهِّرَا بَیْتِیَ لِلطَّائِفِینَ؛(4) خانه مرا براى طواف‏کنندگان پاکیزه نمایید».
با این که خداوند از داشتن خانه نظیر کعبه که از سنگ و گل ساخته شده منزه است، چون از جسم منزه است تا نیازی به خانه‌ داشته باشد، ولی از باب اضافه تشریفی کعبه را به خود نسبت داده و آن را خانه خود خوانده است.
در دمیدن روح خود در انسان نیز چنین است که برای گرامیداشت و تشریف فرمود: از روح خود در انسان دمیدم.
با توجه به این بیان، معلوم می‌شود که دمیده شدن روح خدا در انسان هرگز شایبه ازلی بودن انسان را به وجود نمی آورد. زیرا،
اولاً: معنای وجود روح خدا در انسان یک نسبت تشریفی است(یعنی برای بیان شرافت وجودی انسان است) چنان که بیان شد .
ثانیا روح انسان مخلوق الهی است، و مخلوقیت با ازلیت ناسازگار است . چه این در سوره دهر بر این حقیقت تصریح شده که انسان چیزی قابل ذکر نبود، ولی خداوند او را آفرید :
: «هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنسَانِ حِینٌ مِّنَ الدَّهْرِ لم یکون شیا مذکورا ؛(5)آیا آن روزگارانی بر انسان گذشت که چیزی لایق ذکر نبود ». از این آیه به روشنی عدم ازلیت انسان به دست می آید. چه این که بر اساس آموزه های وحیانی پیش از انسان موجوداتی بسیاری نظیر جنیان خلق شده اند .
یکی از موجودات غیر محسوس که در جهان وجود دارد و قبل از انسان خلق شده اند ، جنیان اند. قرآن کریم در باره جن به تفصیل سخن گفته، از جمله فرمود: شیطان از جنس جنیان است و جن از آتش خلق شده است:
«وَالْجَآنَّ خَلَقْنَاهُ مِن قَبْلُ مِن نَّارِ السَّمُومِ؛(6) پیش از آن(خلقت انسان) جن را از آتشى سوزان و بى‏دود خلق کردیم».
پس در مجموع معلوم می شود که قبل از انسان موجوداتی بسیار ی خلق شده اند و انسان هرگز ازلی نیست .
پی‌نوشت‌ها:
1. حجر (15) آیه 29.
2. سید محمد حسین طباطبایی، المیزان، ج 12، ص 227، نشر جامعه مدرسین قم ، ترجمه سید محمد باقر همدانی.
3. همان، ص 228.
4. بقره (2) آیه 125.
5. دهر (76) آیه 1.
6. حجر (15) آیه 27.