مهریه سنگین؟

پرسش 1:
مهريه سنگين؟ آيا بر مهريه و بضع در ازدواج معامله به معني الاخص اطلاق مي شود يا نه؟

پاسخ:
پرسشگر گرامي با عرض سلام و سپاس به خاطر ارتباطتان با اين مركز
اگر عقد ازدواج با تمام شرايطش به طور صحيح واقع بشود ، ازدواج صحيح است . معامله به معني الخاص يا به معني الاخص (يعني نکاح ) محقق مي شود، ولي بر مهريه تعبير معامله ، نه به معني الاعم و نه به معني الاخص و نه به معني العام صدق نمي کند ، زيرا مهريه شبيه عوض در معاملات ديگر است.
پرسش 2:
آيا معاملات سفهي باطل است يا نه؟
پاسخ:

يكى از مبطلات عقد، سفيهانه بودن معامله است. در اين جا چند مبحث اهميت دارد:
اهم مباحث:
1. مقصود از عقد سفهى اين نيست كه دو طرف عقد و يا يكى از آن ها سفيه باشند؛ بلكه مقصود اين است كه معامله به گونه اى باشد كه از سفيه صادر مى‌گردد ، هر چند دو طرف عقد سفيه نباشند.
سفه در برابر رشد است، يعنى معامله به گونه اى باشد كه از نوع مردم و عقلا صادر نمى شود. بنا بر اين ميان معامله سفيه با معامله سفهى عموم و خصوص من وجه است.
2. اشخاص سفيه در معاملات محجورند، ولى كسى كه معامله سفهى انجام مى‌دهد ، در بار اول مصداق سفيه محجور نيست. بنابر اين ادله حجر شامل او نمى شود.
3. هرچند در كلام فقها معامله سفهى مورد بحث واقع شده است؛ ليكن بطلان اختصاص به معامله ندارد . هر عقد سفهى را فرا مى‌گيرد. زيرا ملاك سفهى بودن در تمام عقود به ويژه معاملات معاوضى راه دارد.
4. دليل بطلان معاملات سفهى: اصالة الصحه- كه اصل فساد را نفى مى‌كند- نسبت به معاملاتى جريان دارد كه در زمان شارع متداول و متعارف بوده و مورد تقرير و امضاي شارع بوده است .بى گمان معاملات مورد تقرير شارع سفهى نبوده ، هر چند ممكن است برخى از معاملات سفهى در زمان شارع نيز وجود داشته باشد؛ ليكن يا ردع شده و يا در مرآى و منظر شارع نبوده تا سكوت معصوم (ع) امضاى آن به شمار آيد.
از سوى ديگر آيه «وَ ل?ا تَأْكُلُوا أَمْو?الَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْب?اطِلِ؛ (1) مال هاي تان را به باطل نخوريد» عقد سفهى را در بر مى‌گيرد.
زيرا باطل يعنى چيزى كه نفع نداشته باشد. مقصود از باطل در اين جا باطل عرفى است، نه باطل شرعى.
5. مفهوم سفيه بر حسب زمان و مكان و جنس و عرض آن فرق مى‌كند . اگر به معاملات سفهى، غرض عقلائى تعلق گيرد ،از سفاهت خارج مى‌شوند(2).
آيت الله مکارم فرمود: از جمل? محكمات اين است كه معاملات سفهى باطل است ، خواه بيع باشد يا نكاح، و قاعد? سفه در همه ابواب است(3).
پي نوشت ها:
1. نساء(4) آي? 29.
2. مجله فقه اهل بيت عليهم السلام (فارسى)، ج‌13، ص 168‌.
3 .آيت الله مکارم ، كتاب النكاح ، ج‌1، ص 21.

پرسش 3:
آيا مهريه سنگين (سفهي ) که اکنون در جامعه رواج يافته (مثلا 2000 سکه بهار آزادي) که اگر شخص 1000 سال هم کار کند نمي تواند بپردازد باطل است يا نه؟
پاسخ:

مهريّ? سنگين دليل بر نامبارك بودن ازدواج است. طبق روايات زنِ خوشبخت كسى است كه مهر و مخارج او كم باشد. در تمام مراحل زندگى اگر بار زندگى سنگين شود ، تهي? آن از طريق حلال مشكل است . حلال و حرام مخلوط مى‌شود، ولى اگر مؤونه و مخارج زن كم باشد ، زندگي آسان است. البتّه چشم و هم‌چشمى‌ها اجازه نمى‌دهد كه ازدواج ها به سهولت صورت گيرد.
أبى عبد اللّه عليه السلام: ... فامّا شوم المرأة‌ فكثرة مهرها، و عقوق زوّجها‌ ؛
شوم بودن زن اين است که مهريه اش زياد باشد و اخلاقش بد .(1)
أبي عبد اللّه عليه السلام قال: من بركة المرأة خفّة مؤنتها‌ و تيسير ولادتها‌ ؛
برکت زن در اين است که مخارج او کم باشد و زاييدنش آسان . (2)
بعضى از مهريه‌هاى سنگين جنب? سَفهى دارد كه در نتيجه آن مهر باطل و تبديل به مهر المثل مى‌شود.
اگر بگويي: در قرآن آمده است:
وَ آتَيْتُمْ إِحْد?اهُنَّ قِنْط?اراً فَل?ا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئاً؛ (3) اگر مهريّه را به انداز? يك قنطار قرار داده‌ايد ، بعد از طلاق پس نگيريد، پس قرآن قنطار را كه به انداز? يك پوست گاو طلاست اجازه داده ، در پاسخ مي گوييم :
راغب در مفردات مى‌گويد: «قنطار» از ماد? «قنطرة» به معنى پل است . به مال فراوان هم قنطار گفته‌اند ، چون به وسيل? آن (به عنوان يك پل) انسان به زندگى خوب مى‌رسد. قنطار به معنى مال كثير به حسب افراد فرق مى‌كند، و حدّ معيّن ندارد. قنطار يعنى اربعون أوقية (سبعة مثاقيل) كه مجموعاً 280 مثقال مى‌شود.
وي از حسن بصرى نقل مى‌كند كه «قنطار» هزار و دويست دينار است( به اندازه يک پوست گاو پر از طلا).
لغويّون ديگر همين گونه گفته‌اند، ولى اين طور نيست كه قولِ آخري را به عنوان معنى آيه بپذيريم و به آيه براى اثبات مهريّ? سنگين استدلال كنيم، پس معنى لغوى قنطار اين نيست و از آيه بيش از مال كثير استفاده نمى‌شود.
علاوه بر اين نبايد محكمات را به خاطر متشابهات كنار بگذاريم، بلكه بايد متشابهات را به وسيل? محكمات تفسير كرد. از جمل? محكمات اين است كه معاملات سفهى باطل است ، خواه بيع باشد يا نكاح. قاعد? سفه منحصر به اين مورد نيست ، بلكه در هبه و ابواب ديگر همين است.(4) در هر صورت آنچه در جامعه رواج يافته ،صحيح نيست، ولي اصل عقد ازدواج باطل نيست، بلکه مقدار مهريه اگر واقعا سفيهانه باشد، تبديل به مهر المثل مي شود .
پي نوشت ها:
1 . وسائل، ج 15، ح 11، باب 5 از ابواب مهور.
2. وسائل، ج 15، ح 3، باب 5 از ابواب مهور.
3. آي? 20 سور? نساء.
4 . آيت الله مکارم، کتاب النکاح، ج 1 ، ص 21 .

پرسش 4:
اگر داماد از ابتدا در مهريه هاي سنگين ( سفهي ) قصد ندادن مهريه را نداشته باشد(و اينکه مرسوم شده کي مهريه داده و کي گرفته ) موجب بطلان عقد ازدواج است يا خير؟
پاسخ:

اگر مرد مهر زن را در عقد معيّن کند و قصدش اين باشد که آن را ندهد، عقد صحيح است ، ولى مديون زنش است و بايد مهر را به او بدهد . اگر مرد ندهد ، زن مي تواند به دادگاه مراجعه کند و دادخواست مطالبه مهريه بنمايد . ( 1 )
پي نوشت:
1 . امام خميني ، توضيح المسائل ، مسئله 2446 .

پرسش 5:
بين معامله سفهي و مهريه سفهي تفاوتي هست يا خير؟
پاسخ:

اگر عقد نکاح سفهي باشد ، باطل است، ولي اگر نکاح سفهي نباشد، بلکه مقدار مهريه سفهي باشد، اصل عقد نکاح باطل نيست. بنا بر اين فرق است بين اين که معامله سفهي باشد و بين اين که مهريه سفهي باشد. در اولي عقد باطل است و در دومي عقد صحيح است .(1)
پي نوشت:
1 . امام خميني ، توضيح المسائل ، مسئله 2446 و سوال از دفتر رهبري به شماره 7112467 .
پرسش 6:
نظر قدما در مورد مهريه و معامله سفهي چيست؟
پاسخ:

نظر قدما اين است که اگر مقدار مهريه سفهي باشد، ولي اصل عقد سفهي نباشد ، عقد صحيح است .
اگر مقدار مهريه سفهي باشد، به مهر المثل منتهي مي شود، ولي اگر اصل عقد سفهي باشد، باطل است .(1)
پي نوشت:
1 . آيت الله مکارم ، کتاب النکاح ، ج1 ، ص 21 .