جن

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
یکی از موجودات غیر محسوس که در جهان وجود دارد ،جنیان است . چون این موجود از چشم مردم پنهان است، جن نامیده شده است. اشخاصی وجود دارند که در این مسایل مربوط به جن کار کرده‌ و ادعا می‌کنند که آن ها پدیده‌های بسیار لطیفی هستند که توان انبساط و انقباض خویش را دارند. در حالت عادی در حال انبساطند .از این رو قابل بساوایی و دیدن نیستند ،ولی اگر منقبض گردند، می‌توان آنان را دید و لمس کرد. قرآن کریم در باره جن به تفصیل سخن گفته، از جمله فرمود: شیطان از جنس جنیان است و جن از آتش خلق شده اند:
«وَالْجَآنَّ خَلَقْنَاهُ مِن قَبْلُ مِن نَّارِ السَّمُومِ؛(1) پیش از آن جن را از آتشى سوزان و بى‏دود خلق کردیم».
از این آیه معلوم می‌شود که جن قبل از انسان و از آتش آفریده شده است.(2) جنیان مثل آدمیان برای عبادت آفریده شده اند:«وما خلقتُ الجنَّ والإنسَ إلاّ لیَعْبُدون؛(3) جن و انس را نیافریدیم مگر برای عبادت».
در قرآن کریم تصریح شده که جن گاهی در خدمت آدمیان قرار می گیرد، از جمله از خدمت جنیان برای حضرت سلیمان خبر داده :
«وَمِنَ الْجِنِّ مَن یَعْمَلُ بَیْنَ یَدَیْهِ؛(4) برخى از جن به فرمان پروردگارشان پیش او کار مى‏کردند».
سدیر صیرفی می‌گوید: روزی از مدینه عازم کوفه شدم. حضرت امام باقر(ع) به من سفارش‌ها نمود، در بین راه ناگهان مردی را نزد خود دیدم که به من اشاره می‌کرد، نامه‌ای به من داد که رنگ مهر آن هنوز خشک نشده بود، دیدم مهر امام است، در نامه دستوراتی بود، چون به آن مرد دوباره نگاه کردم ، کسی را ندیدم، بعد از مدتی دوباره در مدینه به حضور امام رسیدم، جریان را مطرح نمودم، فرمود: بعضی از جنیان در خدمت ما هستند، هر گاه کاری داشته باشیم که باید به فوریت انجام شود، آن ها را در پی آنکار می فرستیم .(5)
جنیان گاهی برای سوال شرعی به حضور امام می رسند.
عمار سجستانی می‌گوید: روزی در منى در منزل امام صادق(ع) بودم. ناگهان جماعتی وارد شدند که شکل و شمایل خاصی داشتند، آن ها به خیمه مخصوص امام(ع) رفتند .بعد از مدتی خدمت امام رسیدم و از آن ها پرسیدم، فرمود:
« عده‌ای از برادران جنی شما بودند که برای سؤال مسایل مذهبی خود آمده بودند».(6)
از برخی موثقان و بزرگان نقل شده یکی از جنیان به صورت شخصی عادی در سرداب منزل به حضور مرحوم حاج میرزا حسین و حاج میرزا خلیل از مراجع زمان مشروطیت می‌رسیده ، مسایل مربوط را از ایشان می‌پرسیده است، از جمله خوردن بازمانده غذای انسان را پرسیده بود.(7)
روشن‌ترین دلیل بر صحت این گونه مسایل قرآن کریم است که از تشرّف جن به حضور پیامبر خبر داده و فرمود:
«قُلْ أُوحِیَ إِلَیَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِّنَ الْجِنِّ فَقَالُوا إِنَّا سَمِعْنَا قُرْآنًا عَجَبًا، یَهْدِی إِلَى الرُّشْدِ فَآمَنَّا بِهِ؛(8)
بگو (ای پیامبر) به من وحى شده است که تنى چند از جنیان گوش فرا داشتند و گفتند: راستى ما قرآنى شگفت‏آور شنیدیم، که به راه راست هدایت مى‏کند. پس به آن ایمان آوردیم».
جن برای همه کس قابل دیدن نیست . اکثر مردم در حالت عادی جن را نمی‌توانند ببینند، چون جن جسم لطیف است . توان انبساط و انقباض دارند، در حال عادی که دارای انبساط‌ اند، قابل دیدن نیست . اگر در حال انقباض باشد ،می‌توان او را دید و یا لمس کرد.(9)
بنابر این دلیل معقول برای ترس از جن وجود ندارد، چون جن به آسانی قابل دیدن برای انسان نیست. چیزی که دیده نمی‌شود، ترس ندارد، از این گذشته جن کاری به انسان‌ها ندارد. حتى بر اساس آیات قرآن تحت تسخیر انسان قرار می‌گیرد.(10)
پس دلیل ندارد انسان از جن بترسد، ولی به جهت ذهنیت‌ها، یا سخنان زیاد و نادرستی که از دوران کودکی نسبت به جن گفته شده ، معمولاً بسیاری از مردم دچار توهم ترس از جن هستند، نه این که جن ضرری به انسان بزند، بلکه انسان توهم ضرر از او دارد.
شیطان از آغاز خلقت در جمع عبادتگران یعنی ملائکه مشغول عبادت بوده . در خطبه قاصعه درباره مدت زمان عبادت او آمده است:
«وکان قد عبد الله ستة آلاف سنة؛(11) ابلیس شش هزار سال عبادت کرد».
عبادت‌های او باعث شده بود که جزو فرشتگان محسوب گردد. وقتی خداوند به ملائکه دستور سجده داد، همه به جز ابلیس سجده کردند، ولی ابلیس به دلیل تکبر از سجده خودداری کرد . خداوند او را مورد خشم خود قرار داد و برای همیشه از رحمت الهی محروم شد. اما اینکه چگونه ابلس به درگاه الهی راه پیدا کرد؟
ابلیس قبل از تکبر و تمرّد از دستور خداوند جزو عبادتگران بود . منعی برای او نبود.آن قدر روی زمین عبادت کرد که فرشتگان عاشق عبادت او شدند . از خدا خواستند او را به آسمان‌ها ببرد و در آن جا استاد ملائکه شد. اما بعد از عصیان مردود شده و از رحمت الهی محروم گشت.
جنیان اعم از شیاطین اند . افراد صالح آن ها و ابلیس برای همه کس قابل رؤیت با چشم نیست، ولی برخی از افراد ممکن است آن ها راببینند. بعل نام بت است و نه نام جن ، ولی عزازیل همان ابلیس است . سعدی می گوید:
تکبر عزازیل را خوار کرد به زندان لعنت گرفتار کرد

پی‌نوشت‌ها:
1. حجر (15) آیه 27.
2. محمدتقی مصباح ،معارف قرآن، ص 296، نشر مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم 1380ش.
3. ذاریات (51) آیه 56.
4. سبأ (34) آیه 12.
5. معارف و معاریف، ج 4، ص 210،نشر دانش ،قم، 1368 ش
6. محمد باقر مجلسی، بحار الانوار، ج 63، ص 102،نشر دار الاحیا التراث العربی، بیروت، 1403 ق
7. ، مصباح یزدی، معارف قرآن ، ص316.
8. جن (72) آیه 1 و2.
9. معارف قرآن، 316. نشر پیشین .
10. نمل (28) آیه 17، 38 و 39؛ سبأ (34) آیه 14؛ انبیاء (21) آیه 82.
11. نهج البلاغه، خطبه 192.نشر موسسه امیر المومنین، قم، 1380 ش.