مردم ایران چگونه همزمان با شناخت اسلام ، مرید حضرت علی (ع)شدند ؟
پرسشگر گرامی
با سلام و سپاس از ارتباطتان با این مرکز .
به دوگفتار زیر توجه نمائید
1 -على عليه السلام هنگامى كه به سوى كوفه مىآمد، وارد شهر انبار شد كه مردمش ايرانى بودند.
كدخدايان و كشاورزان ايرانى خرسند بودند كه خليفه محبوب شان از شهر آن ها عبور مىكند، به استقبالش شتافتند. هنگامى كه مركب على به راه افتاد ،آن ها در جلو مركب على عليه السلام شروع كردند به دويدن. على آن ها را طلبيد و پرسيد: «چرا مىدويد، اين چه كارى است كه مىكنيد؟!».
- اين يك نوعى احترام است كه ما نسبت به امرا و افراد مورد احترام خود مىكنيم. اين، سنت و يك نوع ادبى است كه در ميان ما معمول بوده است.
- اين كار شما را در دنيا به رنج مىاندازد و در آخرت به شقاوت مىكشاند.هميشه از اين گونه كارها كه شما را پست و خوار مىكند خوددارى كنيد. اين كارها چه فايدهاى به حال آن افراد دارد؟
توجه دارید که در گذشته عراق جزو ایران بود .
پی نوشت:
1 . مجموعه آثار استاد شهيد مطهرى، ج18، ص 206
2 -قبل از بیان پیدایش شیعه در ایران، لازم است در نخستین قدم به مفهوم شیعه توجه کنیم. شیعه به معنای پیرو و در اصطلاح کسی که از امام علی(ع) پیروی کرده و او را خلیفه بلا فصل میداند و دیگران را غاصب این مقام میداند است.
در مورد آغاز پیدایش شیعه میتوان از دو زاویه وارد بحث شد؛
یکی از زاویه شیعه به معنای پیرو علی و
دیگری شیعه به معنای جمعیت سیاسی - مذهبی.
1 - شیعه به معنای پیرو علی(ع):
از زمان پیامبر(ص) مطرح بود. پیامبر فرمود: "ان علیّا و شیعته هم الفائزون یوم القیامة؛(1) علی و شیعیانش در روز قیامت پیروز و رستگارند".
در زمان پیامبر تعدادی به عنوان شیعه و پیرو علی(ع) شناخته میشدند که چهار نفر به نامهای "مقداد بن اسود"، "سلمان فارسی"، "ابوذر غفاری" و "عمار یاسر" در این امر از دیگران سرآمد بودند.(2)
2 - شیعه به معنای جمعیت سیاسی - مذهبی:
به خلافت بلافصل علی(ع) عقیده داشته باشند. در جریان سقیفه بنی ساعده و بعد از رحلت پیامبر شکل گرفت؛ چون در این هنگام برخی از صحابه، حکومت ابوبکر را به رسمیت نشناختند. به جای آن خواهان حکومت علی(ع)شدند. افزون بر تمامی بنی هاشم و زبیر بن عوام، عدهای از مهاجران از جمله خالد بن سعید، سلمان فارسی، ابوذر غفاری، مقداد بن اسود، عمار یاسر، بریده اسلمی، همچنین عدهای از انصار از جمله ابوالهیثم بن تیهان، سهل بن حنیف، عثمان بن حنیف، عبداللَّه بن مسعود، زید بن وهب، خزیمة بن ثابت ذوالشهادتین، ابی بن کعب و ابی ایوب انصاری با حکومت ابوبکر به مخالفت برخاستند . خواستار این شدند که قدرت سیاسی جامعه اسلامی به دست امام قرار گیرد.(3)
این افراد هسته اولیه شیعه به عنوان جمعیت سیاسی - مذهبی را تشکیل دادند . سپس افراد دیگری به آنان ملحق شدند. مرحوم سید محسن امین در کتاب اعیان الشیعه، بیش از هفتاد و هفت تن از صحابه را نام میبرد که به عنوان شیعه علی( شیعه به معنای مذکور) شناخته میشدند.(4)
سپس در بین تابعین و نسلهای بعدی شیعه گسترش چشمگیری یافت.(5)
شیعه در ایران:
از وقتی که اسلام در ایران راه پیدا کرد، به همراه آن اسلام شیعی و اسلام سنی در این سرزمین راه یافت؛ چون که تشیع و تسنن دو شاخه یا دو قرائت و یا دو جمعیت سیاسی - مذهبی درون خانواده اسلام قرار دارند. امروزه همه شاهدیم که در هر جا اسلام پا گذاشته ، دو جریان سیاسی - مذهبی مذکور حضور دارند. در اکثر کشورهای اسلامی جمعیت شیعه نسبت به جمعیت سنی کمتر است، به جز در چند کشور از جمله ایران، جمهوری آذربایجان، عراق، کویت، بحرین، یمن و لبنان که جمعیت شیعه یا همتراز با اهل سنت و یا بیش تر است. در ایران قریب به نود درصد مردم شیعه هستند. این پدیده مانند دیگر پدیدههای مهم اجتماعی از زمینهها و عوامل گوناگونی پدید آمده که برخی بدین شرح است:
1 - تفاوت در سیاستهای علوی و اموی در جذب و دفع ایرانیان:
برتری عرب بر عجم از سیاستهای عمر، خلیفه دوم بود . بعد عثمان آن را ادامه داد. هنگامی که امام علی(ع) حکومت را در دست گرفت، با آنان به عدل رفتار کرد. بعد از بنی امیه قدرت را در دست گرفت، سیاست عمر را در پیش گرفت و ایرانیان را شهروند درجه دوم به حساب آورد.
در سیاست عمرآمده است:
در مدینه نباید ایرانیان باشند؛ زبان ایرانی نباید تکلم گردد؛ از پول بیت المال باید اسرای عرب آزاد شوند، نه ایرانی؛ عربها از ایرانیها زن بگیرند، ولی به ایرانیها زن ندهند؛ مسلمانان واقعی عربها هستند ،نه عجم و ایرانیها. عرب از غیر عرب ارث ببرد، ولی غیر عرب و ایرانی از عرب نباید ارث ببرند؛ کارهای مشکل و طاقت فرسا را باید ایرانیها انجام دهند، نه عربها؛ در صف اول نماز جماعت باید عربها باشند، نه غیر عرب؛ امام جماعت و قاضی باید عرب باشد، نه عجم و غیر عرب.(6)
طبیعی است که این سیاست ایرانیها را از عمر که از شخصیتهای برجسته اهل سنت به شمار میآید، بدبین میکند. اما امام در برابر این سیاست قرار داشت. حضرت با کمال رفق و مدارا با ایرانیها برخورد میکرد که گاهی مورد اعتراض برخی از عربها قرار میگرفت.
2 - قدرت تأثیر گذاری شیعه سیاسی موجود در عراق بر ایران:
آن گاه که کوفه مرکز خلافت امام شد و عراقیها از حکومت امام دفاع و در برابر معاویه ایستادگی کردند، بسیاری از یاران حضرت از نظر اعتقادی شیعه نبودند، ولی از نظر سیاسی شیعه علی بودند.
تشیع سیاسی عراقیها زمینهای شد برای تشیع اعتقادی در عراق و مناطقی که از نظر تشکیلات سیاسی زیر نظر عراق بود. در دوره بنی امیه تمامی مناطق ایران زیر نظر استانداری کوفه اداره میشد. افزون بر این مهاجرت طایفه اشعریها به قم، موجب شد قمیها شیعه شوند.
در دورهای که بغداد مرکز علمای شیعی بود، تلاشهای عالمانه شیخ مفید، شیخ طوسی و دیگران سبب شد برخی از مناطق ایران همانند ری و جبال به تشیع گرایش پیدا کنند. فعالیتهای علامه حلی در اوضاع سیاسی ایران در زمان سلطان مغول "اولجایتو" تأثیر گذاشت . او به مذهب تشیع گرایش پیدا کرد . از سال 707 هجری قمری در ایران مذهب شیعه اثنا عشری رسم شد.
3 - محبوبیت علویان در ایران، مظلومیت علویان و مهاجرت سادات علوی به ایران، زمینه ساز گسترش شیعه در ایران هستند. (7)
4 - کمکهای شایان امامان به ایرانیها در رفع تبعیض و ظلم بر آنان در این رویکرد مؤثر است.
5 - پیدایش سنیهای معتدل و دوستدار اهل بیت که از اینها برخی تعبیر کردهاند به سنی دوازده امامی. اینها هم به خلافت خلفای راشدین عقیده داشتند و هم به امامت دوازده اما این افکار زمینه ساز گرایش به تشیع امامی شد.
6 - حکومت صفویه و تلاش عالمان شیعی جبل عامل و...(8)
پی نوشتها:
1 . مجلسی، بحار الانوار، ج 27، ص 143.
2 . سید محسن امین، اعیان الشیعه، ج 2، ص 27 ،بیروت ،دار التعارف للمطبوعات ،1418 ه ق ،چاپ پنجم ، تحقیق سید حسن امین .
3 . همان، ج27، ص 27.
4 . همان، ص 27.
5 . همان، ص 30، به قول ذهبی در کتاب میزان الاعتدال، اگر شیعیان نبودند، تمام آثار پیامبر(ص) محو و نابود شده بود.
6 . اسرار آل محمد، سلیم بن قیس هلالی، ص 150 - 151 ؛
رسول جعفریان، تاریخ تشیع در ایران، ج 1، ص 111 -114 ، قم ، انتشارات انصاریان ، 1384 ش ، چاپ چهارم .
7 . تاریخ تشیع در ایران، ج 2، ص 662و 725 -730 .
8. برای اطلاع بیش تر به کتاب تاریخ تشیع در ایران مراجعه کنید.
