پاسخ:
####پرسشگر گرامي با سلام وسپاس از ارتباطتان با اين مركز
در ابتدا باید گفت از نظر همه علما و مراجع و آیت الله ها ی شیعه، از جمله: امام خمینی، آیت الله جوادی آملی، آیت الله سبحانی و تمام مراجع دیگر، همه انبیا دارای مقام عصمت اند. همه آنان از نظر عصمت، در یک سطح نیستند؛ زیرا روح انسان به لحاظ سیر تکامل و حرکت جوهری میتواند از مرتبه آغازین تجرد به عالیترین درجه تجرد راه یابد. درجه تجرد هر روحی، به اندازه سیر و حرکت جوهریاش در تحصیل مراتب کمال و تجرد بستگی دارد. هر مقدار روح کاملتر شود، درجه متعالیتری پیدا میکند و کمالات و ملکات نورانی کاملتری نصیب او میشود. یکی از کمالات، ملکه عصمت است. هر گاه ملکه نورانی عصمت به حد نصاب لازم برسد و روح انسان به لحاظ جنبه عقل نظری و عقل عملی کامل شود، از هر گونه گرایش ناپسند دوری میکند. پیوسته جهت تحصیل ارزشیهای انسانی و الهی میکوشد.
پس از دستیابی روح به ملکه عصمت، به اندازه صفا و نورانیت و درجه وجودی روح، ملکه عصمت او نیز متفاوت خواهد بود. پس ملکه عصمت دارای درجات است. انسانهای معصوم با این که همگی از مرتبه لازم عصمت بهرهمندند، مراتب و درجات عصمتشان متفاوت است.
بنابراین، تمام انبیا (ع) دارای عصمتاند. همه آن ها به لحاظ عصمت در یک مرتبه نیستند. انبیای اوالوالعزم که در نبوت و رسالت درجه کاملتری دارند، در عصمت هم از سایر انبیا برترند.
خاتم انبیا که در همه کمالات وجودی از همه پیامبران برتر است، در عصمت نیز از همه کاملتر و به گفته امام خمینی(ره) دارای عصمت مطلقه است. ائمه به دلیل آن که طینتشان برگرفته از طینت خاتم انبیا و پرتوی از نور وجود او است، مثل پیامبر دارای عصمت مطلقه هستند. به همین جهت، پیامبر اسلام نه تنها از گناه معصوم است، بلکه از آنچه اصطلاحاً «ترک اولى» نام دارد نیز معصوم است؛ در حالی که بعضی از انبیا، صاحب عصمت مطلقه نیستند. تفصیل دیدگاه مراجع یاد شده را در منابیع ذیل جویا شوید. (1) تفصیل دیدگاه علما شیعه در باب عصمت را نیز در منبع ذیل مطالعه نمایید. (2)
اما در باره مقام امامت انبیا، در قرآن از امامت حضرت ابراهیم به صراحت سخن گفته شده است؛ مثلاً فرموده: «و اذ ابتلى ابراهیم ربه بکلمات فاتمهن قال انی جاعلک للناس اماما قال و من ذریتی قال لا ینال عهدی الظالمین»؛ (3) «به یاد آورید هنگامى را که پروردگار ابراهیم، او را با وسایل گوناگونى آزمود، و او آزمایش خود را کامل کرد (و از عهده آن ها بر آمد) خدا به او فرمود: تو را امام و رهبر مردم قرار دادم. ابراهیم گفت: از خاندان من نیز امامانى قرار ده. خداوند فرمود: پیمان من - یعنى امامت - هرگز به ستمکاران نمىرسد». با این حال، به طور قطعی نظیر آنچه در باره ابرهیم آمده، در خصوص سایر انبیا چیزی در دست نیست؛ اما به طور کلی، انبیا الوالعزم یعنی: نوح، ابراهیم، موسی، عیسی و پیامبر خاتم (ع) دارای مقام امامت بودند؛ چون شریعت و اجرای حدود الهی بدون مقام امامت نمی شود. تفصيل اين مسئله را در منابع ذيل جويا شويد. (4)
پینوشتها:
1. امام خمینی، آداب الصلاة، ص71، نشر مؤسسه آثار امام، 1370 ش؛ آیت الله جوادی آملی، وحی و نبوت در قرآن، ص 201، نشر مرکز اسرا، قم، 1381 ش؛ آیت الله سبحانی، منشور جاوید، ج 6، ص31، نشر جامعه مدرسین قم، 1366 ش.
2. محمد امین ارزگانی، پاسخ به پرسش هایی در باره عصمت، نشر مرکز مطالعات و تحقیقات فرهنگی، قم، 1388 ش؛ همان نویسنده، پیامبر اعظم در نگاه عرفانی امام خمینی، ص 48، نشر مؤسسه آثار امام خمینی، 1386ش.
3. بقره (2)، آیه 124.
4. ر.ك: جعفر سبحاني، منشور جايد، ج 6، ص 229، نشر جامعه مدرسين قم، 1366 ش؛ محمد سعيدي مهر، آموزش كلام اسلامي، ج 2، ص 73، نشر طه، قم 1383 ش.
