سوال قرآني

پاسخ:
@@@@پرسشگر گرامی با سلام و تشکر از ارتباط شما با این مرکز .
این که رسم الخط عربی در زمان پیامبر (ص) و مدتی بعد از آن نقطه و حرکت های اعرابی و صداها را نداشته ، تقریبا شکی نیست . گفته مورخان و کشفیات تاریخی مؤید این مطلب است. اما حدیثی که نقل کرده اید و به حضرت علی منسوب است، استنادش محکم نیست ،چنان که در هیچ کدام از کتب حدیثی مهم شیعه و سنی نیامده است . مرحوم سید مصطفی خمینی در تفسیرش (1) آن را از مشارق انوار الیقین ، ص 21 و ینابیع الموده ، ص 69 نقل کرده و ملا صدرا هم در اسفار بدان اشاره نموده است (2)
یا منظور از نقطه در این جا معنایی دیگر (یعنی خط بسیار کوتاه و کوچک) است ،همچنان که در حدیث زیر از امام علی به این معنا می باشد:
أنا النقطة ، أنا الخط ، أنا الخط ، أنا النقطة ، أنا النقطة و الخط. (3)
در هر حال اگر این حدیث از امام صادر شده باشد ، ما منظور دقیق حضرت را متوجه نمی شویم .
برخي مفسران مانند آيت الله جوادي هم در آغاز سوره حمد راجع به اين روايت توضيحاتي داده اند. ايشان معتقدند درست است كه در آن زمان نقطه به شكل كنوني نبوده اما عرب ها براي اين كه تشخيص دهد فعل به كار رفته در جمله « خرّ» است يا «حرّ» يا «جرّ»علامتي را كه نشانگر تفاوت ها باشد داشتند.
در کتب عرفانی (مانند تفسير سوره حمد امام خميني ) برای این حدیث معانی ای ذکر کرده اند که جهت اطلاع بیش تر می توانید به دو کتاب فوق مراجعه کنید.
پی نوشت ها:
1. مصطفی خمینی ، تفسیر القرآن الکریم ،چ اول ، تهران ، مؤسسه نشر آثار امام خمینی ، 1376 ش ، ج 1 ، ص 161 .
2. ملا صدرا ، الحکمه المتعالیع (الاسفار) ،چ سوم ، بیروت ، دار احیاء التراث العربی ، 1981 م ، ج3 ، ص 32.
3. خمینی ، همان ، ص 161.