با سلام و تشكر از ارتباطتان با اين مركز
در مورد تفاوت ديه زن و مرد بايد گفت: در قرآن آیهای تصریح ندارد که دیه زن نصف دیه مرد است. تفاوت مذكور از منابع روايي و از سنت اسلامي به دست آمده است.
امام صادق(ع) فرمود: «دیة المرأة نصف دیة الرجل؛(1) دیه زن نصف دیه مرد است».
در روایات اهل سنت نیز آمده : «دیة المرأة علی النصف من دیة الرجل؛(2) دیه زن نصف مقدار دیه مرد است.
اما دليل تفاوت چيست ؟
حکم دیه در اسلام با توجه به تفاوت بین زن و مرد تدوین شده است . تفاوت نه بر منزلت مرد میافزاید و نه از مقام زن نمیکاهد. (3) تفاوت مرد و زن به خلقت آنان بر میگردد و جنبه خلقی و فطری دارد.
خلقت مرد از جهاتی متفاوت از خلقت زن است.
مرد از توانمندی جسمی و روحی ویژهای برخوردار است، بر خلاف زن که جنبه عاطفه و احساس او غلبه دارد. بر این اساس وظائف سختتری بر مردان تحمیل شده ، از قبیل کار و تلاش برای تأمین غذا و پوشاک و مسکن و سائر لوازم زندگی و ایجاد امنیت و نگهداری خانه و خانواده و دفاع از آنان در برابر تهاجم بیگانگان و حفظ و ایجاد امنیت اجتماعی، که همه وظائف سختی است که بر اساس تواناییهای مرد بر دوش او سنگینی میکند. زن نیز بر اساس توانایی وجودی خود وظائف متناسب دارد.
آیه میفرماید: «الرجال قوّامون علی النساء بما فضل اللَّه بعضهم علی بعض و بما انفقوا من اموالهم؛ (4) مردان بر زنان نگهبانند ، به جهت فضیلتی که خداوند به آنان داده و به جهت خرج هایی که بر گردن آنان نهاده شده است» این آیه ناظر به تفاوت خلقی مرد و زن است. از طرفی وضع قوانین همیشه جنبه عامّ و کلّی دارد. چون مردان غالبا چنین اند و زنان غالباً چنان هستند، این احکام قرار داده شده است.
وظائف مرد به گونهای جدا از وظائف زن میباشد . باعث شده است که كارايي اجتماعی او بیش تر از كارايي اجتماعی زن باشد، نه ارزش انسانی، زیرا ارزش انسانی مرد با ارزش انسانی و معنوی زن یکنواخت است. هر دو انساناند. مرد با ويژگي هاي خاص خود انسان کاملی است . زن نیز با ویژگی هایش انسانی کامل است. کمال مرد به مرد بودن او است . کمال زن به زن بودن او. بنابراین از جهات معنوی و توانایی رسیدن به کمالات اخلاقی هر دو مساویاند.(5)
در دیه جهات معنوی و کمالات قاتل و مقتول تأثیری ندارد، بلکه دیه، بهای ارزش اقتصادی و نقش اقتصادی مقتول است. اگر مقتول مرد باشد، دیه او بیش تر است، چرا که تامین هزینه های زندگی وظیفه مرد است. به همین دلیل در اثر قتل، فقدان او بر زن و فرزندانش تاثیر بیش تر خواهد داشت.اما اگر مقتول زن باشد، دیه او کم تر است. چون شرعا نفقه ای بر عهده اش گذاشته نشده ؛ نقش کم تری به لحاظ اقتصادی دارد .
این تفاوت است، نه تبعیض. بین تفاوت و تبعیض بسیار فرق است. کارگری که از توان کاری بیش تری بهرهمند است، تفاوت دارد با کارگری که ضعیف است و توانایی کارهای سنگین را ندارد. مزد آنان فرق میکند. اگر کارفرما یک کارگر قوی و یک کارگر ناتوان را به طور مساوی مزد بدهد، به حق کارگر قوی ظلم کرده و این کار بی عدالتی فاحش است. اگر خداوند دیه مرد و زن را به طور مساوی قرار میداد، با عدالت سازگار نبود.
پی نوشت ها:
1. وسائل الشیعه، ج 19، ص 151. نشر دارلاحیا التراث العربی، بیروت، بی تا.
2. کنز العمال، ج 15، ص 57. نشر دارالاحیا التراث العربی، بیروت، بی تا .
3. با استفاده از زن در آیینه جلال و جمال، آیت اللَّه جوادی آملی، ص 355، نشر مرکز اسرا ،قم، 1377 ش.
4. نساء (4) آیه 34.
5.احزاب ( 33)آيه 35.
