با سلام و عرض تبريک فرا رسيدن سال نو و سپاس از ارتباطتان با اين مرکز
بسیاری از چیزهایی که اکنون در جامعه جزء سنت های فراموش نشدنی مردم شده، فاقد وجاهت شرعی و دینی است . یکی از سنت ها مراسمی است که هنگام فوت و خصوصاً بعد از فوت تحت عنوان های مختلف برگزار می شود.در حالی که برخی از این کارها بر عکس روایات و احکام دینی است.
اگر شخصی از دنیا رفت، مستحب است که تا سه روز غذایی از بیرون تهیه کرده و برای بازماندگان ارسال کنند . این سنت احتمالاً تا به امروز در بعضی از کشورهای اسلامی متداول است. نقل شده در نقاطی از استان لرستان ایران مردم به این مهم اهتمام داشته و عمل می کنند.
امام باقر (ع) فرمود: سزاوار است همسایگان صاحب عزا به مدت سه روز برای صاحبان عزا طعام درست کنند. (1)
امام صادق (ع) فرمود: غذا خوردن نزد اهل مصیبت از کارهای دوران جاهلیت است.سنت (پسندیده) آن است که برای آنان (عزاداران) طعام و غذا ارسال شود. آن گونه که پیامبر درباره بازماندگان جعفر بن ابی طالب سفارش به ارسال طعام کردند(2) پس سنت اسلام این است . البته گرفتن مجلس ترحیم و خواندن فاتحه بدون پذیرایی های مفصل خوب است ، تا ثواب فاتحه و ... به میت واصل شود. در عوض هزینه های هنگفتی که می شود، می توان در راه های بهتر و سودمندتر برای میت و بازماندگان خرج کرد، مانند وقف و دیگر صدقات جاریه، خدمات آموزش و پرورش، مدرسه سازی، ساختن راه ها و بناهایی که عموم مردم از آن استفاده کنند. شناسایی افراد فقیر و مستمند و رسیدگی به وضع آنان .
در مورد مراسم سوم و هفتم و ... در روایات چیزی ذکر نشده است ، اما مراسم چهلم به خصوص متأثر از برپایی مراسم اربعین سالار شهیدان می باشد.
برگزاری مراسم، سوم، هفتم و چهلم بر اساس سنتی است که در جامعه متعارف و معمول است . در دادههای مذهبی و دینی، مطلبی یافت نمیشود. البته برخی اعداد، همانند آن ها که در پرسش آمده، دارای آثار و خواصی است. در روایات راجع به این که این جمله یا سوره یا آیه را اگر انسان سه ، یا هفت، یا چهل بار بخواند یا این عمل را چهل بار تکرار کند، ثواب یا این اثر را دارد، یافت میشود. در مفاتیح الجنان، دعاهائی آمده، که خواندن آن سه یا هفت بار، مستحب است.
البته عدد چهل، از جایگاه خاصی برخوردار است.میان مسیحیان مرسوم است که در روز چهلم درگذشت فرد، خویشان و دوستانش در کلیسا، اجتماع میکنند . برای او نمازی به نام نماز میت برگزار میکنند.(3) در روایات اسلامی آمده که پیامبر فرمود: زمین برای انسان با ایمان، چهل روز گریه میکند، امام صادق(ع) فرمود: آسمان چهل روز بر امام حسین(ع) گریست.(4)
همچنين آن حضرت فرمود:هر گاه مؤمنى از دنيا برود و چهل نفر از مؤمنان بر جنازه او حضور يافته و بگويند:«اللّهمّ إنّا لا نعلم منه إلّا خيرا و انت اعلم به منّا» (يعنى: بار خدايا !ما جز خير و
خوبى چيزى از او نمي دانيم و تو نسبت به او از ما داناتر هستى) خداوند می فرمايد: من گواهي هاى شما را بر خوبى او پذيرفتم و او را در مورد آنچه كه خود مي دانم و شما از آن بيخبريد آمرزيدم.(5)
از پیامبر نقل شده: هر کس از امت من چهل حدیث را که مربوط به امور دین مردم است، از حفظ نماید، روز قیامت خداوند او را به عنوان فقیه و دانشمند محشور مینماید.(6)
نیز در روایت آمده که اگر عمر انسان به چهل سال برسد و توبه نکند، شیطان دست به صورت او میکشد و میگوید: پدرم فدای کسی که رستگار نشد.(7)
بنابر این برگزاری مراسم در روزهای مورد پرسش بر اساس رسم و متعارف بین مردم است . از گذشتههای دور وجود داشته ؛ برگزاری چنین مراسمی اگر همراه با اسراف و خلاف شرع و اختلاط زن و مرد نباشد، اشکالی ندارد . اگر به صورت صحیحی برگزار گردد و از واعظ خوبی دعوت شود که مردم را موعظه و ارشاد نماید، کار پسندیده و سنّت حسنهای است و برای متوفا ثواب دارد.
پینوشتها:
1 . وسائل الشيعة ،حر عاملي ، تحقيق و تصحيح و تذييل : الشيخ عبدالرحيم الرباني الشيرازي ،چاپ :پنجم، 1403 - 1983 م ،دار إحياء التراث العربي - بيروت ،ج2، ص 889 ، حدیث 5.
2 . همان، حدیث6.
3. مقرم، مقتل الحسین(ع)، ص 365.بي تا ،بي جا.
4. همان، ص 364.
5. من لا يحضره الفقيه-ترجمه غفارى،نشر صدوق، تهران، 1367 ش،نوبت چاپ: اول ،ج1، ص 235 .
6.سفینة البحار،شيخ عباس قمي ، دار الاسوه ،چاپ دوم ، 1422، ج3،ص286.
7. همان.ص284.
