منظور از توبه نصوح چیست؟

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
قرآن مجید می‌فرماید :«یا ایها الّذین آمنوا توبوا الی اللّه توبه نصوحاً عسی ربّکم أن یکفّر عنکم سیئاتکم و یدخلکم جنات ٍتجری من تحتها الانهار؛ (1) ای کسانی که ایمان آورده اید! توبه کنید، توبه خالصی . امید است با این کار پروردگارتان گناهانتان را ببخشد و شما را در باغ هایی از بهشت که نهرها از زیر درختانش جاری است، وارد کند».
«نصوح» از ماده «نُصح» در اصل به معنای خیرخواهی خالصانه است و لذا به عسل خالص «ناصح» گفته می‌شود و از آن جا که خیرخواهی واقعی باید توأم با محکم کاری و دلسوزی باشد، واژه نُصح و نَصوح به کار برده شده است . لغتنامة لسان العرب گوید: «التوبة النصوح هی الصادقة ،توبه نصوح یعنی توبه صادقانه».
در این که توبه نصوح چیست، تفسیرهای زیادی برای آن ذکر کرده اند، تا آن جا که بعضی شمار تفسیرهای آن را بالغ بر بیست و سه تفسیر دانسته اند، ولی همه این تفسیرها تقریباً به یک حقیقت باز می‌گردد.
از جمله آن تفسیرها این که : توبه نصوح باید واجد چهار شرط باشد: پشیمانی قلبی، استغفار زبانی، ترک گناه و تصمیم بر ترک در آینده .
یا: توبه نصوح آن است که توأم با چشمی گریان و قلبی بیزار از گناه باشد. (2)
هنگامی که «معاذبن جبل» از توبه نصوح از پیامبر (ص) سؤال کرد، در پاسخ فرمود: «أن یتوب التائب ثمّ لا یرجع فی ذنب کما لا یعود اللبن الی الضرع ؛ (3) توبه کننده به هیچ وجه به گناه باز نگردد، همان طور که شیر به پستان باز نمی‌گردد».
این تعبیر لطیف بیانگر این واقعیت است که توبه نصوح چنان انقلابی در انسان ایجاد می‌کند که راه بازگشت به گذشته را به کلّی می‌بندد، همان گونه که بازگشت شیر دوشیده شده به پستان غیر ممکن است . (4)
امام صادق (ع) می‌فرماید: توبه نصوح آن است که باطن مرد مثل ظاهر و حتی بهتر از آن باشد. (5)
پی‌نوشت‌ها:
1. تحریم (66) آیه 8.
2.ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج 24، ص 290. دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1374ش.
3. همان ص 291، به نقل از مجمع البیان، ج 10، ص 318.
4. همان ص 289.
5. همان، ص 290.