پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
بیان نظرات مختلف در مورد اساس نام گذاری سوره های قرآن کریم به تحقیقی جامع و طولانی نیاز دارد و ارائه آن در این مجال کوتاه میسر نبوده و شما پرسشگر گرامی را به مراجعه به کتاب هایی که در این زمینه به نگارش در آمده چون کتاب تاریخ قرآن کریم آقای محمد باقر حجتی ، کتاب دانشنامه قرآن کریم آقای بهاء الدین خرمشاهی، کتاب تاریخ جمع قرآن کریم آقای سید محمد رضا جلالی نایینی و کتاب هایی که مرحوم آیه الله معرفت و نیز سایرین در مورد علوم قرآنی نوشته اند، راهنمایی می کنیم.
بعضی از محققین شاخص علوم قرآنی، مطالب مفصلی در این باره نوشته اند که به طور خلاصه می توان گفت:
اسامی سوره ها مانند تعداد آیات هر سوره توقیفی است و با صلاح دید شخص پیامبر صلوات الله علیه نام گذاری شده است، برخي سوره ها یک نام دارد و برخی دو یا چند نام . این نام گذاری ها ، طبق شیوه عرب با کوچک ترین مناسبت انجام می گرفته است.
به عنوان مثال سوره بقره از آن جهت به این نام نامیده شد که استعمال لفظ بقره و سخن گفتن در باره آن فقط در این سوره بوده است. و یا در مورد سوره آل عمران فقط دو بار لفظ آل عمران در این سوره آمده است و در جای دیگر قرآن این کمه ذکر نشده است. در مورد سوره نساء به خصوص هفده آیه ذکر شده است که مربوط به امور زنان می باشد و احکام ایشان به تفصیل در این سوره بیان شده است.
این محقق ارزشمند در ادامه به وجه تسمیه هر یک از سوره های قرآن به اختصار سخن گفته است که مراجعه شود.(1)
از بیان همین نویسنده در جایی دیگر آمده است:
در مورد نام گذاری سوره های قرآن جای تحقیق دارد که آیا نام گذاری توقیفی است و مستقیم از طرف شارع روی سوره های قرآنی نهاده شده است، یا آن که این نام ها هر کدام بر اساس مناسبت هایی بوده است که در خود سوره ها وجود داشته است که اگر این رای را بپذیریریم، به مناسبت های مختلفی که در هر سوره وجود دارد می توانیم نام های متعدد و متفاوتی از آن استخراج کنیم. (2)
و در پژوهشی دیگر آمده است:
عالمان علوم قرآنی عقیده دارند که نام های سوره های قرآن کریم توقیفی است و اجتهاد را در آن نقشی نیست و برای مستدل ساختن این دیدگاه خویش به احادیثی از رسول خدا صلوات الله علیه استناد می جویند که در آن ها نام سوره ها مذکور است چنان که در حدیثی مشهور آمده است که آن حضرت به محض نزول آیه یا آیاتی فرمان می داد که آن را در جایگاهش در فلان سوره بنویسند. (3)
در عین حال می توان از نگاه به آیاتی که در هر سوره از سوره های قرآن آمده (و در آن مباحثی ذکر شده است که در سوره و یا سوره های دیگر حداقل به طور مبسوط وجود ندارد)؛ تناسب نام سوره با آیات مذکوره را متوجه شد.
پی نوشت ها:
1. معرفت، محمد هادی، علوم قرآنی، قم ،انتشارات تمهید، ص 99 .
2. همان، تاریخ قرآن کریم، انتشارات دفتر نشر و فرهنگ اسلامی، سال 1377 شمسی، چاپ دوازدهم، ص 95 .
3. خرمشاهی، بهاء الدین، دانشنامه قرآن، تهران، انتشارات دوستان، چاپ اول ، سال 1377، ج 2، ص 1234 .
