با سلام. پدربزرگ پدری من دارای 4 پسر و یک دختر بود و همسر او در زمان مرگش زنده و تنها دارای پدربزرگم یک واحد مسکونی بود و چند روز پیش از مرگ در بستر بیماری به پدر من که پسر بزرگ خانواده محسوب میشد گفت که بعد از مرگ او تا زمانیکه مادرش زنده است هیچ دخل و تصرفی در این واحد مسکونی صورت نگیرد. متاسفانه خانواده پدرس من از نظر اعتقادی در مرتبه بسیار ضعیفی قرار دارند. پدربزرگ من در طول عمر خود مرجع تقلیدی انتخاب نکرده و نماز و روزه و سایر فرائض دینی را به جای نیاورده است. در نتیجه از ثلث و خمس و زکات مالش سخنی به میان نیاورده است. بعد از مرگ او بنا به خواستهاش به مدت چهار سال که مادربزرگم زنده بود هیچکس قصد فروش خانه را نکرد و ثلث و نماز و روزه میت پرداخت نشد. بعد از مرگ مادربزرگم ورثه تصمیم به فروش خانه و تقسیم اموال گرفتند. پدربزرگم زمانیکه در قید حیات بود یک واحد مسکونی و یک باب مغازه را به پدر من بخشید. به همین دلیل پدر من از ارث چیزی دریافت نکرد و هیچ ادعایی نیز در این زمینه نداشت. پدرم مغازهای که پدربزرگم به او بخشیده بود را فروخت و با آن پول منزل مسکونی پدربزرگم را خرید و سایر ورثه (3 پسر و 1 دختر) پول را بین خود تقسیم کردند. در این میان چندبار مساله پرداخت بدهکاریهای شرعی میت(پدربزرگ و مادربزرگ) مطرح شد ولی وراث حاضر به پرداخت نشدند و گفتند که به این مسائل اعتقادی ندارند و پس از مدتی با خانواده من قطع رابطه کردند.
با توجه به موارد طرح شده در بالا سوالات زیر را دارم:
1- بدهیهای شرعی پدربزرگ و مادربزرگم(از قبیل خمس، زکات، ثلث، نماز و روزه و ...) براساس مطالب فوق به چه صورت میباشد؟
2- با توجه به پاسخ سوال 1، آیا پدر من وظیفه دارد این بدهیها را پرداخت نماید، با توجه به اینکه او بیمار است و از نظر مالی استطاعت ندارد و تنها دارایی او یک ماشین سواری است که با آن در آژانس کار میکند و منزل مسکونی فوقالذکر که اگر بفروشد خانواده در سختی افتاده و نمیتواند خانهای برایشان تهیه کند.
3- اگر پدر من موظف به پرداخت است و این کار را نکند، آیا من که دختر بزرگ خانوادهام هستم و برادر نیز ندارم باید این بدهیها را پرداخت کنم؟
پرسش 1:
بدهکاري شرعي شرح : پدربزرگ پدري من داراي 4 پسر و يک دختر بود و همسر او در زمان مرگش زنده و تنها داراي پدربزرگم يک واحد مسکوني بود و چند روز پيش از مرگ در بستر بيماري به پدر من که پسر بزرگ خانواده محسوب مي شد گفت که بعد از مرگ او تا زماني که مادرش زنده است، هيچ دخل و تصرفي در اين واحد مسکوني صورت نگيرد. متاسفانه خانواده پدري من از نظر اعتقادي در مرتبه بسيار ضعيفي قرار دارند. پدربزرگ من در طول عمر خود مرجع تقليدي انتخاب نکرده و نماز و روزه و ساير فرائض ديني را به جاي نياورده است. در نتيجه از ثلث و خمس و زکات مالش سخني به ميان نياورده است. بعد از مرگ او بنا به خواستهاش به مدت چهار سال که مادربزرگم زنده بود، هيچکس قصد فروش خانه را نکرد و ثلث و نماز و روزه ميت پرداخت نشد. بعد از مرگ مادربزرگم ورثه تصميم به فروش خانه و تقسيم اموال گرفتند. پدربزرگم زماني که در قيد حيات بود، يک واحد مسکوني و يک باب مغازه را به پدر من بخشيد. به همين دليل پدر من از ارث چيزي دريافت نکرد و هيچ ادعايي نيز در اين زمينه نداشت. پدرم مغازهاي که پدربزرگم به او بخشيده بود ، فروخت و با آن پول منزل مسکوني پدربزرگم را خريد و ساير ورثه (3 پسر و 1 دختر) پول را بين خود تقسيم کردند. در اين ميان چندبار مساله پرداخت بدهکاريهاي شرعي ميت(پدربزرگ و مادربزرگ) مطرح شد، ولي وراث حاضر به پرداخت نشدند و گفتند که به اين مسائل اعتقادي ندارند و پس از مدتي با خانواده من قطع رابطه کردند. با توجه به موارد طرح شده در بالا سوالات زير را دارم: 1- بدهيهاي شرعي پدربزرگ و مادربزرگم(از قبيل خمس، زکات، ثلث، نماز و روزه و ...) بر اساس مطالب فوق به چه صورت ميباشد؟
پاسخ:
پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
چون پدر بزرگ و مادر بزرگ شما در مورد خمس و زکات وصيتي نکرده اند، ورثه تکليفي ندارند .
اما نماز و روزه اي که پدربزرگ و مادر بزرگت نخوانده اند، به نظر بعضي از مراجع معظم تقليد به عهده پسر بزرگ شان است . به نظر بعضي به عهده وي نمي باشد. (1) بنابر اين پدر شما که پسر بزرگ است ،بايد مطابق نظر مرجع تقليد خود عمل نمايد.
پسر بزرگ(که پدر شما است) مي تواند حکم مسئله را در رساله مرجع تقليدش در احکام نماز قضاي پدر بخواند و به وظيفه خود آشنا شود. نيز با ذکر مرجع تقليد خود و توضيح اين که پدر يا مادرش نماز و روزه را از روي نافرماني نخوانده يا عذر داشته اند, مسئله را از ما سوال کنند تا مطابق نظر مرجع تقليدش پاسخ دهيم.
پي نوشت:
1. توضيح المسائل مراجع، ج 1 ،م1390.
پرسش 2:
با توجه به پاسخ سوال 1، آيا پدر من وظيفه دارد اين بدهيها را پرداخت نمايد، با توجه به اينکه او بيمار است و از نظر مالي استطاعت ندارد و تنها دارايي او يک ماشين سواري است که با آن در آژانس کار ميکند و منزل مسکوني فوقالذکر که اگر بفروشد خانواده در سختي افتاده و نميتواند خانهاي براي شان تهيه کند؟
پاسخ:
پدر شما نسبت به خمس و زکات وظيفه اي ندارد . در مورد نماز و روزه هم در پاسخ اول جواب داده شد. فروش خانه لازم نيست .
پرسش 3:
اگر پدر من موظف به پرداخت است و اين کار را نکند، آيا من که دختر بزرگ خانوادهام هستم و برادر نيز ندارم ،بايد بدهيها را پرداخت کنم؟
پاسخ:
شما که دختر بزرگ خانواده هستي ، هيچ وظيفه اي در مورد بدهي ها و نماز و روزه پدر بزرگ و مادر بزرگت نداري. البته شما و بقيه ورثه و هر کس ديگر در انجام نماز و روزه آن دو مرحوم مي توانيد به پدر تان کمک کنيد و انجام دهيد و ثواب ببريد.
