(دربارۀ تفسیرآیه)

پرسش: (دربارۀ تفسیر آیه)
شرح : لطفاً آیات 6 تا 10 سورۀ صافات را توضیح دهید.
پاسخ:
پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
آیات مورد نظر:
إِنَّا زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِزِينَةٍ الْكَواكِبِ وَ حِفْظاً مِنْ كُلِّ شَيْطانٍ مارِدٍ لا يَسَّمَّعُونَ إِلَى الْمَلَإِ الْأَعْلى‏ وَ يُقْذَفُونَ مِنْ كُلِّ جانِبٍ دُحُوراً وَ لَهُمْ عَذابٌ واصِبٌ إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهابٌ ثاقِبٌ (1)
در جاهای دیگری از قرآن باز هم این موضوع تکرار شده است :
وَ أَنَّا لَمَسْنَا السَّماءَ فَوَجَدْناها مُلِئَتْ حَرَساً شَدِيداً وَ شُهُباً وَ أَنَّا كُنَّا نَقْعُدُ مِنْها مَقاعِدَ لِلسَّمْعِ فَمَنْ يَسْتَمِعِ الْآنَ يَجِدْ لَهُ شِهاباً رَصَداً (2).
مضمون آیات به شرح زیر است:
ما آسمان دنيا يعنى نزديك‏ترين آسمان ها به شما- و يا پايين‏ترين آسمان ها- را با زينتى بياراستيم، و آن همان ستارگان بود كه در آسمان قرار داديم. آن آسمان را از هر شيطانى خبيث و عارى از خير حفظ كرديم حتى از اينكه سخنان ساكنان آسمان را بشنوند ،منع شان نموديم، تا از اخبار غيبى كه ساكنان ملأ أعلى بين خود گفتگو مى‏كنند اطلاع نيابند. به همين منظور از هر طرف تيرباران مى‏شوند ،در حالى كه مطرود و رانده هستند و عذابى واجب دارند كه هرگز از ايشان جدا شدنى نيست.
پس كسى از جن نمى‏تواند به اخبار غيبى كه در آسمان دنيا بين ملائكه رد و بدل مى‏شود، اطلاع يابد، مگر آن كه از راه اختلاس و قاچاق چيزى از آن اخبار را به دست بياورد كه در اين صورت مورد تعقيب "شهاب ثاقب" واقع مى‏شود، تير شهابى كه هرگز از هدف خطا نمى‏رود.
اما این که "شهاب ثاقب" چیست و چگونه به سوی شیطان ها پرتاب می شود ، از معانی مشکل قرآن است که حقیقت آن را جز خدا و تربیت شدگان و تعلیم یافتگان خدایی نمی دانند. علامه طباطبایی در شرح آن می نویسد:
"مفسران براى اينكه " استراق سمع" شيطان ها در آسمان را تصوير كنند، نيز تصوير كنند كه چگونه در اين هنگام به سوى شيطان ها با شهاب‏ها تيراندازى مى‏شود، بر اساس ظواهر آيات و روايات كه به ذهن مى‏رسد، توجيهاتى ذكر كرده‏اند كه همه بر اين اساس استوار است كه آسمان عبارت است از افلاكى كه محيط به زمين هستند، و جماعت‏هايى از ملائكه در آن افلاك منزل دارند. افلاك در و ديوارى دارند كه هيچ چيز نمى‏تواند وارد آن شود، مگر چيزهايى كه از خود آسمان باشد، و اينكه در آسمان اول، جماعتى از فرشتگان هستند كه شهاب ها به دست گرفته و در كمين شيطان ها نشسته‏اند كه هر وقت نزديك بيايند تا اخبار غيبى آسمان را استراق سمع كنند، با آن شهاب ها به سوى آن ها تيراندازى كنند و دورشان سازند و...
اين معانى همه از ظاهر آيات و اخبار ابتدا به ذهن مى‏رسد ليكن امروز بطلان اين حرف ها به خوبى روشن شده و عيان گشته است در نتيجه بطلان همه آن وجوهى هم كه در تفسير" شهب" ذكر كرده‏اند- كه وجوه بسيارى هم هستند- و در تفاسير مفصل و طولانى از قبيل تفسير كبير فخر رازى و روح المعانى آلوسى و غير آن دو نقل شده، باطل مى‏شود.
ناگزير بايد توجيه ديگرى كرد كه مخالف با علوم امروزى و مشاهداتى كه بشر از وضع آسمان ها دارد نباشد. و آن توجيه به احتمال ما- و خدا داناتر است- اين است : بياناتى كه در كلام خداى تعالى ديده مى‏شود، از باب مثال هايى است كه به منظور تصوير حقايق خارج از حس زده شده، تا آنچه خارج از حس است، به صورت محسوسات در افهام بگنجد، هم چنان كه خود خداى تعالى در كلام مجيدش فرموده:" وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ وَ ما يَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ" (3) و اين گونه مثل ها در كلام خداى تعالى بسيار است، از قبيل عرش، كرسى، لوح و كتاب.
بنا بر اين اساس، مراد از آسمانى كه ملائكه در آن منزل دارند، عالمى ملكوتى خواهد بود كه افقى عالى‏تر از افق عالم ملك و محسوس دارد، همان طور كه آسمان محسوس ما با اجرامى كه در آن هست عالى‏تر و بلندتر از زمين ماست.
مراد از نزديك شدن شيطان ها به آسمان و استراق سمع و به دنبالش هدف شهاب ها قرار گرفتن، اين است كه شيطان ها مى‏خواهند به عالم فرشتگان نزديك شوند . از اسرار خلقت و حوادث آينده سر درآورند. ملائكه هم ايشان را با نورى از ملكوت كه شيطان ها تاب تحمل آن را ندارند، دور مى‏سازند. يا مراد اين است كه شيطان ها خود را به حق نزديك مى‏كنند تا آن را با تلبيس‏ها و نيرنگ هاى خود به صورت باطل جلوه دهند، و يا باطل را با تلبيس و نيرنگ به صورت حق درآورند و ملائكه رشته‏هاى ايشان را پنبه مى‏كنند و حق صريح را هويدا مى‏سازند تا همه به تلبيس آن ها پى برده، حق را حق ببينند و باطل را باطل."(4)
پی نوشت ها:
1. صافات(37)آیه6-10.
2. جن(72) آيه 8 - 9.
3. عنكبوت(29)آيه 43.
4.ترجمه المیزان،ج17،ص186-188.

پرسش: منظور از راندن شیاطین به وسیلۀ شهاب ثاقب در آیه 10 چیست؟!
پاسخ:
توضیح لازم در سؤال قبل آمد.