تاليف كتاب به وسيله امامان

با سلام و تشکر از ارتباطتان با این مرکز.
اولیا و ائمه اطهار در زمان خود آثار گران قدری برجای گذاشته اند که بعضا با دست خط شریف شان بوده، ولی بسیار بعید است که اکنون آن آثار موجود باشد، زیرا آثار در گذر زمان به عللی از بین رفته یا حالت ماندگاری خود را از دست داده اند .
در مورد ائمه اگر اثر مخطوطی با خط شریف شان می توانست بماند، در گذر زمان از بین رفته و از دسترس خارج شده یا آن که توسط دشمنان نابود شده است ، خوشبختانه کم نبودند افراد موثقی که به آن ها اصحاب امام و یا راویان حدیث می گفتند، ایشان سعی بلیغی در حفظ و نشر آثار گرانقدر پیشوایان دین نموده ، میراث عظیم و پر ثمری را دست به دست و یا سینه به سینه تا عصر کنونی منتقل کرده اند .
در منابع روایی شیعه برای امامان (ع) ده ها کتاب و تألیفات بر شمرده اند. برخی از این کتاب ها توسط امام پیشین نگاشته شده ، سپس به عنوان میراث امامت به امامان بعدی رسیده است، برخی میراث از سلسله پیامبران پیشین بوده ، برخی با املای امامان توسط شاگردان نوشته، برخی توسط امامان برای هدایت افرادی خاص و یا درخواست عده ای نگاشته شده است.
کتاب هایی که با یکی از مناسب های مذکور، منتسب به امامان است، بسیار می‌باشد. اینک به برخی اشاره می‌شود:
1. "الجامعه" : کتابی است که درباره احکام حلال و حرام است،‌که پیامبر آن را املا نمود و علی (ع) به نگارش درآورد. (1)
2. "الجفر": مندرجات این کتاب حوادث کائنات است . امام علی آن را در پوست بُز یا گوسفند نگارش نمود. بدین جهت که بر پوست بُز (یعنی جفر) نوشته شد، آن را "جفر" خوانده‌اند. (2)
3. "کتاب علی" کتابی است به املای پیامبر و خط علی (ع) که درباره‌ احکام شرعی و حلال و حرام است. این کتاب بارها مورد استشهاد امامان بعدی قرار گرفته بود (برخی گفته‌اند: این کتاب همان کتاب جامعه است) . (3)
4. "مصحف فاطمه": کتابی است که به نقلی با املای پیامبر (ص) و خط علی (ع) نگارش یافته است.(4)
به نقلی دیگر: بعد از رحلت پیامبر خداوند فرشته ای را فرستاد تا حزن و اندوه حضرت زهرا (س) را بکاهد. وی با آن بانوی بزرگ هم صحبت شد و حاصل آن را حضرت فاطمه (س) برای امام علی املا نمود . حضرت آن را به نگارش در آورد. مندرجات این کتاب اخبار از کائنات است. (5)
5. "کتاب الآداب": این کتاب را از امام علی نقل کرده اند.
6. کتاب الافرائض؛ از امام علی .
7. "جمع القرآن و تأویله"، یا "جمع القرآن علی ترتیب النزول" .
8. "کتاب املی فیه سنین نوعاً مِن انواع علوم القرآن" .
9. "کتاب فی زکاه النعم"؛ از امام علی .
10. "کتاب فی ابواب الفقه"؛ از امام علی .
11. "کتاب آخر فی الفقه"؛ از امام علی .
12. عهد نامه مالک اشتر؛ از امام علی .
13. وصیت به محمد بن حنفیه؛ از امام علی .
14. قضاوت های امیر مؤمنان .
15. مسند امام علی (ع)،‌ این کتاب را نسائی از روایات امام علی جمع آوری نموده است.
16. نهج البلاغه، سید رضی از سخنان حضرت علی آن را جمع آوری نموده است.
17. جنه الاسماء؛ از امام علی.
18. غررالحکم و دررالکلم، عبدالواحد آمدی از کملات حضرت جمع آوری نموده است.
19. کتاب معماهای علی.
20. الامثال الامام علی بن ابی طالب. (6)
21. الصحیفه الکامله فی الادعیه؛ از امام چهارم (ع).
22. الصحیفه الثانیه السجادیه؛ جمع آوری توسط شیخ حُرّ عاملی.
23. الصحیفة الثالثه السجادیه؛ جمع آوری توسط میرزا عبدالله اصفهانی، معروف به افندی، صاحب ریاض العلماء.
24. الصحیفة الرابعه السجادیه؛ جمع آوری توسط میرزا حسین نوری.
25. الصحیفه الخامسه السجادیه؛ جمع آوری توسط سید محسن امین، صاحب اعیان الشیعه.
26. رساله حقوق؛ از امام سجاد. (7)
27. کتاب التفسیر؛ از امام باقر (ع).
28. رساله ‌امام باقر به سعد الخیر.
29- کتاب الهدایه؛ از امام باقر. (8)
30. "جفر ابیض"، امام صادق (ع) فرمود: " نزد من جفر ابیض است و محتوایش: زبور داود، تورات موسی، انجیل عیسی، صحف ابراهیم و حلال و حرام و مصحف فاطمه است. مصحف فاطمه قرآن نیست، بلکه در آن هر حکمی که مورد نیاز بشر باشد، وجود دارد". (9)
در روایتی دیگر آمده که در مصحف فاطمه اخبار کائنات مندرج است، نه حلال و حرام،
30. رساله امام ششم به نجاشی (والی اهواز) معروف به رساله عبدالله بن نجاشی
31. توحید مفضل؛ امام صادق در مورد خداشناسی، ‌املا نمود و "منفضل بن عمر" آن را به نگارش در آورد.
32. کتاب اهلیلجه؛ از امام صادق .
33. کتاب مصباح الشریعه و مفتاح الحقیفه، منسوب به امام صادق .
34. نثر الدرر، منسوب به امام صادق . (10)
35. وصیت به هشام بن حکم و ویژگی های عقل؛ از امام هفتم (ع) . (11)
36. علل الاحکام الشرعیه؛ امام رضا (ع) در جواب مسائل محمد بن سنان نوشت.
37. العلل فضل بن شاذان؛ او از امام رضا استماع نمود و به نگارش در آورد.
38. رسالة الذهبیه؛ در مورد طب از امام هشتم.
39. فقه الرضا (ع).
40. صحیفة الرضا ( یا مسند الرضا)؛ از امام هشتم. (12)
41. عیون الاخبار؛ شیخ صدوق از روایات امام هشتم جمع آوری نموده است.
42. رساله جبر و تفویض؛ از امام هادی (ع).
43. اجوبه؛ پاسخ به سؤالات یحیی بن اکثم، از امام هادی.
44. قطعه بن احکام الدین؛ از امام هادی. (13)
45. تفسیر؛ منسوب به امام حسن عسکری (ع).
46. مواعظ قصار؛ از امام حسن عسکری.
47. رساله منقبت؛ از امام حسن عسکری.
48. مکاتبات الرجال؛‌از امام حسن عسکری. (14)
با توجه به فاصله زمانی بین زمان ما و زمان ائمه (ع) نیز با توجه به محدودیت های اطلاع رسانی زمان معصومان (ع) و با عنایت به سیاست های حاکمان مبنی بر حصر امامان و ایجاد مزاحمت ها برای آنان و ... به روشنی نمی توان آثار نورانی آن بزرگمردان را بر شمرد. بدین دلیل ابهامی که در انتساب برخی از کتاب ها وجود دارد و نمی توان به گونه جزمی ، داوری نمود.

پی نوشت ها:
1. کلینی،‌کافی، ج 1، ‌ص 239 ، تهران ،اسلامیه .
2. حسن بن فروغ، بصائر الدرجات، ص 157 و 158؛ سید مرتضی عسکری، معالم المدرستین، ج 2، ص 223.
3. محمد بن خالد برقی، ‌محاسن، ص 193.
4. بصائر الدرجات،‌ ص 157 و 158.
5. کافی، ج 1، ص 240؛ بصائر الدرجات، ص 153.
6. اعیان الشیعه، ج 2، ص 332 و 333 ، سید محسن امین،بیروت ،دار التعارف للمطبوعات ،1418 ه ق ،چاپ پنجم ، تحقیق سید حسن امین .
7. همان، ص 475 و 476.
8. همان، ص 518 - 521.
9. بصائر الدرجات، ص 103 ؛ کافی، ج 1، ص 240.
10. اعیان الشیعه، ص 518 - 521.
11. همان، ص 539.
12. همان، ص 566 - 568.
13. همان، ص 584.
14. همان، ص 588.