چرا در قران اسم مریم برتری داده شده به تمام زنان عالم مگر ماشیعیان ما معتقد به انتخاب این لقب به فاطمه زهرا (س) نمی دانیم

@@ پرسشگر گرامی باسلام و تشکر از ارتباط با این مرکز.
قرآن راجع به حضرت مریم ، چند مطلب دارد از جمله:
وَ اِذْ قالَتِ الْمَلائِکَةُ یا مَرْیَمُ اِنَّ اللّه‏َ اصْطَفاکِ وَ طَهَّرَکِ وَاصْطَفاکِ عَلی نِساءِ الْعالَمینَ؛ (4)
و آن گاه که ملائکه گفتند: ای مریم! همانا خدا تو را برگزیده و پاکیزه ساخته و بر زنان جهان برگزیده است.
در این آیه دو برگزیدگی و اصطفا برای حضرت مریم بیان شده که یکی مطلق است و دیگری برگزیدن او بر زنان عالم است. در این آیه بر طهارت ایشان هم تاکید شده است.
دیگر این که حضرت مریم آیه خدا است:
وَ جَعَلْنا ابْنَ مَرْیَمَ وَ اُمَّهُ ایَةً؛(5)
مریم و فرزندش را آیت و نشانه خود قرار دادیم.
آیت بودن از آن رو بود که ایشان بدون داشتن شوهر و بدون این که با مردی تماس داشته باشد، حامله شد، همچنان که حمل او هم که بدون نطفه پدر حاصل شده بود، آیت خدا بود.
از قانتان و مطیعان فرمان خدا شمرده شده:
کانَتْ مِنَ الْقانِتینَ؛(6)
از مطیعان فرمان خدا بود.
وَ اُمُّهُ صِدّیقَةٌ؛(7)
مادر عیسی صدیقه بود.
همراه آسیه به عنوان الگوی مؤمنان معرفی شد.(8)
این فضایل که برای این بانو ثابت شده ، هیچ کدام اختصاصی نیست . بر اختصاصی بودن دلیلی نداریم جز آیت بودنش از حیث خاص که فقط برای ایشان اتفاق افتاد . آیات دلالت ندارد که دیگری نمی تواند در آن فضیلت ها همراه، همسان یا برتر از او باشد تا بخواهیم با آیه دیگری ثابت کنیم که حضرت زهرا در این فضیلت همسان یا برتر از او بوده است. این آیات فقط این فضایل را برای ایشان اثبات می کند.
فقط در آیه 42 آل عمران تصریح شده که :"تو را بر زنان جهان بر گزید"(و اصطفاک علی نساء العالمین).
بسیاری از ظاهر این آیه برداشت کرده اند که "برگزیدگی" مطلق بوده ، نسبت به همه زنان جهان بوده ، با توجه به این برداشت،این سوال برای شان پیدا شده که با توجه به اعلام قرآن، ایشان افضل از همه زنان بوده ، پس چگونه حضرت زهرا برگزیده ترین زن جهان می باشد؟
در زمان رسول خدا هم این برداشت را داشتند . از ایشان پرسیدند و حضرت جواب دادند که گر چه ایشان بر زنان جهان برتری دارد ،ولی برتری مربوط به زنان زمان خودش بوده، نه مطلق و در همیشه زمان . حضرت زهرا برگزیده مطلق بر زنان همیشه زمان ها از اولین تا آخرین می باشد.(9)
گر چه حضرت مریم برگزیده زن زمان خود بود، ولی این مفهوم و مدلول جمله " و اصطفاک علی نساء العالمین" نیست، بلکه با توجه به آیات دیگر که ایشان را از برگزیده ها ، مطهره ، محدثه ، صدیقه و...نامیده و ایشان را الگوی انسانیت شمرده، معلوم می شود ایشان و همردیف او یعنی آسیه برگزیده ترین زنان جهان تا زمان رسول خدا بوده اند، زیرا زن دیگری تا آن زمان به حد اسوه مطلق بودن نرسیده بود که قرآن او را هم معرفی کند . اما این که بین آن دو کدام افضل است ، به این استدلال که تمجید قرآن از مریم بیش از آسیه است، می توان فهمید که ایشان از آسیه افضل است.
پس تا این جا از قرآن برداشت می شود که حضرت مریم از همه زنان جهان تا زمان رسول خدا افضل است، ولی این استفاده از مجموعه آیاتی است که در باره ایشان نازل شده، نه از عبارت: "و اصطفاک علی نساء العالمین"
اما عبارت "و اصطفاک علی نساء العالمین" دلالت بر اصطفای مطلق و بر همه زنان دارد. اما از جهت خاصی که برای ایشان اتفاق افتاد. همان طور که گفته شد در آیه دو اصطفا برای حضرت مریم ذکر شده است. اصطفای اول برگزیده شدن ایشان از حیث عبودیت و برگزیدگی اعتقادی، اخلاقی و عملی است. همان برگزیدگی که خدا در باره پیامبران هم اعلام می کند ،ولی افرادی که مشمول برگزیدگی می شوند، از بین همه انسان ها برگزیده شده و از همه اعم از زن و مرد برترند اما در بین برگزیدگان هم فضیلت بعضی نسبت به بعض هست که دلیل خاص می خواهد.
حضرت مریم در زمره انسان های برگزیده است . بر غیر برگزیدگان اعم از زن و مرد- و نه فقط زنان- برتر می باشد . حضرت زهرا هم به بیان قرآن از همان برگزیدگان است ، زیرا از اصحاب آیه تطهیر است، ولی بین خود این دو برگزیده، کدام افضل است ، دلیل ظاهر و آشکاری از قرآن نداریم.
اما اصطفای دوم یک اصطفای خاص و در بعد خاص می باشد . این بعد خاص، بعدی زنانگی است . بدین جهت و برای این بعد حضرت مریم از بین همه زنان عالم از جانب خدا برگزیده شد . بدین جهت خدا فرمود:
"واصطفاک علی نساء العالمین"
این آیه با آیه ای که مریم و پسرش را "آیه" و نشانه خدا خوانده، همراستا است . خدا، مریم را از این جهت خاص یعنی مادر شدن و فرزند آوردن بدون این که مردی با او آمیزش داشته باشد، برگزید . هیچ زن دیگری (حتی حضرت زهرا)برای "آیت بودن" از این جهت، برگزیده نشد.
حضرت مریم جزو زنان برگزیده از حیث ایمان و تقوا بود. خدا او را از پاکیزگان قرار داد . برای قرب خود برگزید .حضرت زهرا هم از زمره پاکزادگان و برگزیدگان بود . در قرآن آیه ای که حکایت از برتر بودن مطلق مریم بر همه زنان عالم داشته باشد، وجود ندارد . آیه ای هم که به برگزیدگی مریم بر همه زنان دلالت دارد ، گر چه دایره برگزیدگی اش عام و مطلق است و همه زنان از جمله حضرت زهرا را هم شامل می شود، ولی جهت برگزیدگی مطلق نیست و یک جهت خاص است.
قرآن به جهاتی که از کنه آن اطلاع نداریم، در مبحث امامت و اهل بیت ، اجمال گویی پیشه کرده ، سخن را در لفافه گفته است . بیان صریح و آشکار این موضوع را به پیامبر واگذار کرده است . بدین جهت آیاتی مانند آیه ابلاغ و اکمال و تطهیر و... در جایگاهی قرار می گیرند و به نوعی بیان می شوند که مخالفان بتوانند توجیه کرده و راه فرار بیابند. به همین جهت هم از تصریح به نام اولی الامر و اهل بیت خودداری می کند.
با توجه به این مطلب، در قرآن آیه ای در مورد شان حضرت زهرا به وضوح و با ذکر نام وارد نشده تا با استناد بدان بتوانیم افضل بودن ایشان را ثابت کنیم.
برای بحث در این که حضرت مریم افضل است یا حضرت زهرا، جز پرسیدن از رسول خدا، راه دیگری نداریم. زیرا این از مطالبی است که جز خبر دادن خدا و رسول ، راه دیگری بدان نیست.
نمی توانیم با استناد به دلایل قرآنی و بدون کمک گیری از سنت و بیان رسول خدا، این مطلب را ثابت کنیم.
پی نوشت ها:
1. نحل(16)آیه44.
2. جمعه(62)آیه2.
3. حشر(58)آیه7.
4. آل عمران(3)آیه42.
5.مؤمنون(23)آیه50.
6.تحریم(66)آیه12.
7. مائده(5)آیه75.
8. تحریم(66)آیه12.
9. امالی ، صدوق ، ص 175 و 554 ، 575 ، اول ، مؤسسه بعثت ، ص 1417 قمری.