سلام.سوال اساسی که دارم این است که من از کجا میتوانم بفهمم که انسان عاقلی
هستم یا نه ؟
با سلام و تشکر به خاطر ارتباط تان با این مرکز.
در عرف مردم هر كس زيرك و زرنگ در كارهاي مادي و امور دنيوي باشد، عاقل شمرده ميشود ، هر چند در كارهاي اخروي و الهي ضعيف و ناتوان باشد، در حالي كه از نظر قرآن و روايات كسي كه بتواند آخرت خود را تضمين کند و خود را به خدا نزديك سازد ،عاقل و زيرك است ،هر چند در امور دنيايي و مادي ضعيف و ناتوان بوده باشد. از نظر علي(ع) «كم سخني و گزيده گويي»، «ملازمت با حق»، «استقامت در دين»، «همنشيني با نيكان»، «انجام عمل صالح»، «مدارا با مردم»، «صدق و دوستي»، «ادب ورزيدن»، «عفت ورزيدن»، «عفو و گذشت كردن از مردم»، «تجاهل كردن از خطاهاي مردم»، «غيبت نكردن»، «زهد ورزيدن در دنيا»، «موقع سكوت ذكر گفتن»، «اخلاص در عمل داشتن» و «جدال نكردن»، نشانههاي عقل و بصيرت شمرده شده است.(1)
از حضرت اميرمؤمنان على عليه السلام تقاضا كردند عاقل را براى ما توصيف كن، فرمود:
الْعاقِلُ هُوَالَّذِى يَضَعُ الشَّىءَ مَواضِعَهُ ؛
عاقل كسى است كه هر چيز را به جاى خود مىنهد.(2)
عقل چيزى جز اين نيست كه هر چيز را به جاى خود نهند. هر شخصى را در محل شايسته و مناسب خود در اجتماع قرار دهند. غم و شادى، دوستى و دشمنى، نرمش و خشونت، محبّت و شدت عمل، عبادت، كسب و كار و تفريح سالم و هر كار ديگر را در جاى خود و به وقت خود انجام دهند. در حديث ديگرى در همين زمينه از امام صادق عليه السلام مىخوانيم: «دَليلُ الْعاقِلِ التَّفَكُّرُ وَ دَليلُ التَّفَكُّرِ الصَمْتُ؛
نشانه عاقل فكر كردن و نشانه فكر كردن، سكوت نمودن است.»(3)
دروغ با عقل سازگار نيست، همان گونه كه در حديثى از امام كاظم عليه السلام مىخوانيم: «انَّ الْعاقِلَ لايَكْذِبُ وَ انْ كانَ فِيهِ هَواهُ؛ عاقل دروغ نمىگويد هر چند به آن تمايل داشته باشد». (4)
یکی دیگر از خصوصیات عاقل به جا صحبت کردن است. امام علی (ع) می فرماید :
«لِسَانُ الْعَاقِلِ وَراءَ قَلْبِهِ، وَ قَلْبُ الأَحْمَقِ وَرَاءَ لِسَانِهِ؛
زبان عاقل پشت قلب او قرار گرفته و قلب احمق پشت زبان او است.» يعنى خردمندان نخست مىانديشند، سپس سخن مىگويند، ولى سفيهان، نخست سخن مىگويند، سپس پيرامون صحّت و بطلان كلام خود انديشه مىكنند.(5)
آخرت گرایی از ویژگی های دیگر عاقلان است. اميرمؤمنان عليه السلام مىفرمايد:
«مَنْ عَمَّرَ دارَ إِقامَتِهِ فَهُوَ الْعاقِلُ؛ عاقل كسى است كه خانه اقامت خود را آباد سازد». ( 6)
اميرمؤمنان على عليه السلام مىفرمايد:العاقِلُ يَعْتَمِدُ عَلى عَمَلِهِ وَالْجاهِلُ يَعْتَمِدُ عَلَى أَمَلِهِ ؛خردمند بر سعى و عمل خويش تكيه مىكند و بىخرد بر آرزوهاى خويش.( 7)
رازداری نشانه دیگر عاقلان است:صَدْرُ الْعاقِلِ صُنْدُوقُ سِرِّهِ؛ سينه عاقل صندوق سرّ او است». (8)
پی نوشت ها:
1. غررالحکم.
2. نهجالبلاغه، قصار40.
3. بحارالانوار، ج 75، ص 300.
4. همان، ص 305.
5. نهجالبلاغه، كلمات قصار40.
6. غررالحكم.ج5 ،ص269
7.همان،ج1،ص324
8. نهج البلاغه، قصار 6.
