کلاسداری

پرسش 1:
کلاسداري
شرح : سلامي از سر عشق بر بندگان محبوب خدا ان شا ءالله!
بنده معلم هستم در مقطع هنرستان و اولين سال تدريسم را مي گذرانم . متأسفانه عده اي از دانش آموزان بسيار بي ادب هستند و متأسفانه نه شأن مرا حفظ مي کنند نه شأن کلاس را . در ابتدا با آن ها با محبت رفتار مي کردم . اما حال فهميده ام که آن ها از محبت من بسيار سوء استفاده کرده اند! حال چند سوال در اين جا مطرح است:
1. آيا خشم گين شدن و استفاده از کلمات تحقير آميز (مثلا بي شعور و نفهم) در اين موارد که دانش آموز به هيچ صراطي مستقيم نمي شود ، جايز است و موجب گناهي بر من نيست) ؟
(باور کنيد خودم هم بسيار متأسفم که مجبور مي شوم در مورد بعضي ها اين گونه برخورد کنم و از خودم بدم مي آيد و از خدا گله مي کنم که چرا من را در چنين شرايطي قرار داده)
2. آيا گزارش رفتار دانش آموز مثلا ورود گوشي به کلاس يا صورت جلسه بر ضد او براي اخراج يا هر چيز ديگر بدون اين که او بداند و بر تو اعتماد کرده باشد به دفتر ، کار صحيحي است و آيا گناهي بر من نيست و يک نوع خيانت محسوب نمي شود . در حالي که من از اين کار بي زارم و احساس مي کنم که دفتر خود مسئول است و بايد در اين زمينه ها دقت کرده باشد ؟ (باور کنيد مديريت به من گير داده اند که با دانش آموزان برخورد نمي کني و از اين قبيل حرفها )
پاسخ:
پرسشگر گرامي با سلام سپاس از ارتباط تان با اين مرکز
با عرض سلامي به گرمي محبت، حضور دوستي که شغل انبياء الهي را براي خود برگزيده است ؛ چه آن که بنا به فرموده امام خميني (ره) معلمي شغل انبياء است، و اين بدين معني است: همان طور که آن ثواب والا را دارد، آن مشقتهاي جانفرسا را نيز دارد؛ زيرا بهشت
بهايي گران دارد و به همين سادگي عايد کسي نمي شود.
آيا مگر بر سر مبارک پيامبر گرامي اسلام ( که درود خدا بر ايشان و آل پاکش باد) شکمبه گوسفند نينداختند و خاک و خاشاک نريختند ؟ آيا اين بدين معني است که خداوند نسبت به ايشان بي اعتنايي کرده و راهي را پيش پاي او گذاشته که اذيت شوند! معاذ الله که چنين باشد، بلکه خداوند وقتي مي‌خواهد بنده اي را که دوستش دارد را رشد دهد به تناسب شخص، او را در معرض آزمايش هاي طاقت فرسا قرار مي‌دهد تا روحش تعالي يابد و به حضرتش نزديک تر شود. دوست
گرامي اگر شما به برخي از قوانين وجود انسان آشنا شويد در مي‌يا‌بيد که جوانان و نوجوانان بسيار پاک تر از آنند که بخواهند از کسي سوء استفاده کنند . بلکه اين طرز برخورد آنان که شما را آزرده است، مي‌تواند به خاطر اين باشد که شما در ابتداي کار
زياده از حدّ شل رفتار کرده ايد و اکنون که آن ها در ساير کلاس ها تحت فشار رواني قرار مي گيرند آن انرژي رواني خود را در کلاس شما- که آن را راحت يافته‌اند- تخليه مي‌نمايند.
پيامبر گرامي اسلام و امامان ما مي‌توانند بهترين الگو براي ما در تمام عرصه هاي زندگي باشند . همان طور که خداوند مي‌فرمايد : « و لکم في رسول الله اسوه حسنه» اين کلام نوراني بدين معني است که: بهترين الگوي شما در تمام جوانب زندگي حضرت رسول مي
باشد. از جمله مواردي که با مطالعه تاريخ زندگي پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله و سلم به عنوان الگو بدست مي‌آيد اين است که: ايشان با اين که مهربان ترين بوده اند. اما در عين حال از قاطعيت زيادي نيز برخوردار بوده اند و اين يکي از ويژگي هاي انسان سالم است که در روانشناسي امروز از آن به assertivness) ) که به معني محکم بودن و
جرأتمندي است تعبير مي شود.
با توجه به اين که من برخي از مواقع افتخار داشته ام که در جرگه معلمان باشم،
تجاربي از اين طريق کسب کرده ام، که برخي از آن ها را در اختيار شما مي‌گذارم و اميدوارم که پروردگار متعال مرا در اجر عظيمي که شما با تعليم و تربيت فرزندان کشور امام زمان (عليه آلاف التحيه و السلام) بدست مي آوريد ، سهيم سازد.
1. معلم بايد از فنون و مهارت هاي آموزشي آگاهي کامل داشته باشد و تنها تعهد و ايمان کافي نيست و معلمي که از فنون و مهارت هاي آموزشي و پرورشي اطلاعات کافي ندارد . ممکن است با يک برخورد حساب نشده و نسنجيده، دانش‌آموزي را به سرنوشتي تلخ دچار کند. در اين رابطه شما مي توانيد با مطالعه کتب فراواني که اين در زمينه نگاشته شده مانند: کتاب : معلم موفق ، که نويسنده آن آقاي دهنوي است، استفاده کنيد.
2. نکته ديگر اين است که معلم بايد در عين رعايت عدالت در برخورد با عموم دانش آموزان ويژگي هاي شخصيتي و نيازهاي رواني هر يک از شاگردان را در نظر بگيرد. معلم بايد توجه داشته باشد که امکان دارد نابساماني اخلاقي و رفتاري يکي از شاگردان بخاطر مسائلي باشد که در خانه براي او پيش آمده و لذا نبايد با سرزنش هاي بيجا، داغ او را دو چندان کند و مشکل او را پيچيده تر سازد و اين درست جايي است که يک معلم خوب مي تواند با ايجاد همدلي قلب دانش آموز فوق را تصاحب کند و در درون او نفوذ نمايد. بايد توجه داشته باشيد که ايجاد ارتباط محبت آميز و احترام به شخصيت شاگرد چيزي است که هرگز از ذهن دانش آموز پاک نمي شود و تدريجاً او را به فرمان شما در مي‌آورد.
3. نکته ديگر توجه به تشويق و تنبيه (غير بدني) و غير مستقيم است که هرگز نبايد از آن غافل شويد، سعي کنيد با دانش آموزان برخورد استدلالي و منطقي داشته باشيد و کارهاي منفي آن ها را از اين زاويه به چالش بکشيد. در اين راستا مطالعه برخي از کتب روانشناسي مثل: تکنيک هاي شناخت درماني ، که نويسنده آن ، رابرت لي هي مي باشد و حسن حميد پور و زهرا اندوز آن را ترجمه کرده اند . اين کتاب را انتشارات ارجمند چاپ کرده است. تلفن تماس با اين انتشارات 02188977002 است که در صورت در دسترس نبودن کتاب مي توانيد با خود انتشارات تماس بگيريد.
4. از موارد ديگر مهارت هاي کلاس داري و تدريس، نظر خواهي از دانش آموزان در تصميمات آموزشي خودتان است. مثل وقت امتحان و ساير مواردي نظير اين، اگر دانش آموزان متوجه شوند که شما به آن ها بها مي دهيد علاقه شان به شما وافر خواهد شد و نفوذ کلامتان بيشتر خواهد گرديد.
5. ميدان دادن براي سوال کردن ، اظهار نظر و سخن گفتن، نقش مهمي در تخليه انرژي دانش آموزان دارد و موجب مي شود تا دانش آموز علاوه بر احساس شخصيت ، انرژي خود را به جاي اين که از طريق نادرست خالي کند ، با روش سازنده اين کار را انجام دهد. و اين به خاطر زمينه سالمي است که شما براي او ايجاد کرده ايد.
6. اعتماد به شاگرد و جلب اعتماد او يکي ديگر از راه هاي تسخير قلب دانش آموزان است.
7. ايجاد رقابت مثبت بين دانش آموزان، يکي از راهکارهاي خوب براي ايجاد کانال سالم براي پيشرفت و تخليه انرژي در جهت مثبت است.
8. يک معلم خوب هميشه بايد خود را در جايگاه انبياء و اولياء الهي ببيند و لذا بايد تودار ، خونسرد و مسلط بر خودش باشد و هرگز نبايد به خاطر کينه ورزي اقدام به تنبيه بدني و يا انتقام جويي بنمايد و نبايد با شاگردان به جدال و پرخاشگري مبادرت کند و لجاجت نمايد.
9. هنگامي که بچه ها شما را کلافه مي کنند و در آستانه خروج از دايره خويشتن داري قرار مي گيريد، لحظه اي به اجر و اعتبار شغل خود در نزد حضرت دوست بينديشيد، بي هيچ شکي ياد پروردگار در چنين مواقعي مي‌تواند همانند آبي کلان روي آتش عمل کند و آستانه بردباري شما را بالا ببرد.
10. آراستگي ظاهري معلم براي دانش آموزان پيام هاي زيادي از جمله نظم و انضباط اجتماعي در بردارد و به خاطر الگو پذيري دانش آموزان از معلم ، مي تواند بسيار تأثير گذار باشد و در مقابل وقتي يک معلم با ظاهري شلخته و نا مرتب در کلاس حاضر مي شود ، علاوه بر اين که در نظر دانش آموزان اُفت پيدا مي‌کند، آن ها را نيز نسبت به مسائلي مانند: منظم و مرتب بودن بي تفاوت بار مي آورد.
با آرزوي توفيق روز افزون و ايامي سرشار از ياد حضرت دوست براي شما که هرچه داريم از اوست.

پرسش 2:
رفتار صحيح و روشي در کلاسداري که: نه مجبور شويم به کسي تندي کنيم و نه کسي از ما سوء استفاده کند ، چيست ؟
پاسخ:
سؤال شما بسيار كلي است و پاسخي به حجم يك يا چند كتاب مي‌طلبد پاسخ چند خطي به سؤال شما دردي از شما دوا نخواهد كرد و شما نيازمند آگاهي بيشتر از جوانب مختلف اين مسأله هستيد.
به نظر اين جانب يكي از بهترين كتاب‌ها در اين زمينه كه مي‌تواند بسياري از مشكلات حال و آينده شما را در امر مديريت كلاس برآورده نمايد ، كتاب : كنترل كلاس، نوشته ديويد فونتانا و ترجمه ساده حمزه با همکاري مجيد محمدي مي‌باشد. چاپ اول اين كتاب توسط انتشارات رشد در سال 1375 به انجام رسيده است.
اين كتاب را شما مي‌توانيد از طريق سايت: آدينه بوك (همين واژه را در موتور جست و جوي گوگل جست و جو نماييد و سپس در پنجره سايت آدينه بوك عبارت كنترل كلاس را جست ‌و جو نماييد) خريد نماييد.
در ادامه توجه شما را به يکي از مقالات اينترنتي در اين زمينه جلب مي نمايم:
در اين نوشته چند پيشنهاد مختصر و روشن آورده شده است که به کار هر معلمي مي‌آيند. اين پيشنهادها به متغيرهاي زيادي اشاره مي‌کنند که در کنترل معلم‌اند و بهتر است به آن‌ها توجه شود. متغيرهاي زيادي بر فرايند ياددهي- يادگيري اثر مي‌گذارند که آشکارترين آن‌ها را بايد معلم ، دانش‌آموز ، موضوع درس و محيط يادگيري شمرد، که در اين‌جا، تأکيد و تمرکز بر کار معلم بوده است. در جمع‌آوري اين پيشنهادها در کنار مراجعه به صاحب‌نظران تعليم و تربيت، پرسش از دانش‌آموزان مختلف، زمينه ساز اصلي بوده و از آنان چنين پرسيده شده است:
حتماً معلماني را از سال‌هاي قبل به خاطر داريد که خوب يا بد بوده‌اند.
آن‌ها چه مي‌گفتند يا چه مي‌کردند که امروزه چنين قضاوتي درباره‌شان مي‌کنيد؟
البته، اظهارنظرهاي دانش‌آموزان بسيار زياد بود که پس از تعيين اعتبار و پايايي هر کدام، سرانجام موارد زير باقي ماندند و اکنون، مي‌توانم با اطمينان بگويم که اين موارد، از نظر دانش‌آموزان مهم‌اند.
بايدها
1. با آمادگي قبلي به کلاس برويد. مواد و وسايل، نوع پرسش‌ها و فعاليت‌ها را قبلاً آماده کنيد. اغلب دانش‌آموزان شنيده‌اند که معلم گفته است: معذرت مي‌خواهم، مطالب درس امروز را آماده يا مطالعه نکرده‌ام.
2. در جلسه اول، خود و روش خود را معرفي کنيد. دانش‌آموزان از همان ابتدا مايلند و حق دارند با روش کار شما، نوع امتحان کردن، نوع سؤال‌ها، مقدار تکليف شب، دفاتر و وسايلي که از قبل بايد تهيه کنند و حتي استراحت چند دقيقه‌اي و مختصري که ممکن است در وسط جلسه درس به آنان مي‌دهيد، آشنا شوند. حتي در ابتداي هر جلسه بايد خلاصه‌اي از درس گذشته و آن‌چه را که مي‌خواهيد درس بدهيد، براي دانش‌آموزان بگوييد.
3. محيط کلاس را راحت نگه‌داريد. در اين‌جا هم منظور راحتي فيزيکي (آيا همه تابلوهاي کلاس را خوب مي‌بينند و حرف‌ها را خوب مي‌شنوند؟) و هم راحتي فکري ( اجازه پرسش‌ کردن و شرکت در بحث) است.
4. هدف‌ها را بيان کنيد. تحقيقات نشان داده‌اند که در اين صورت، يادگيري تسهيل مي‌شود و دانش‌آموزان از لحاظ ذهني آمادگي بيش‌تري براي فراگيري مي‌يابند . چنان که در سخنراني‌ها هم شخص سخنران بايد به حاضران بگويد چه مي‌خواهد بگويد و چه را گفته است.
5. نظم داشته باشيد. در صحبت کردن، طبق نقشه قبلي پيش برويد و هر چه يادتان آمد بيان نکنيد. دانش‌آموزان، درس و مفاهيم سازمان دهي شده را بهتر دنبال مي‌کنند و ياد مي‌گيرند.
6. از ابزارهاي ديداري - شنيداري استفاده کنيد . همه ما زماني بهتر ياد مي‌گيريم که بيش‌تر از يک حس ما به کار گرفته شده باشد. گذشته از آن، رعايت تنوع، جو کلاس را مطبوع‌تر مي‌کند.
7. وسايل و ابزارهايي را که به کار مي‌بريد، خوب بشناسيد. اين نکته، بسيار مهم است. هيچ عاملي بيش‌تر از اين دانش‌آموز را از معلم روگردان نمي‌کند که دريابد معلم بر کارش مسلط نيست. البته، دانش‌آموزان انتظار ندارند معلم همه چيز را بداند، اما در صورتي که اطلاعات ناقص يا نادرست به آنان بدهد، از آن به بعد درباره هر چه مي‌گوييد ، ترديد خواهند کرد.
8. به پرسش‌ها پاسخ بدهيد. اين نکته، دو بخش دارد: اول اين که پاسخ را در هنگام پرسيدن سؤال بدهيد. اگر دانش‌آموزي مثلاً توضيح تئوري نسبيت را بخواهد، مي‌توانيد پاسخ را به بعدها موکول کنيد، اما به خاطر داشته باشيد وقتي دانش‌آموز چيزي مربوط به درس را مي‌پرسد، معنايش اين است که مفهوم خاصي را درک نکرده است و نياز به کمک دارد و ممکن است در صورت پاسخ ندادن شما، بقيه درس را هم نفهمد. دوم آن که پس از پاسخ دادن به پرسش دانش‌آموز، از او بپرسيد آيا به سؤالش جواب داده‌ايد يا نه؟ چه بسيار اتفاق مي‌افتد که معلم نادانسته، به سؤال ديگري غير از آنچه دلخواه دانش‌آموز است ، پاسخ مي‌دهد، يا آن‌ که فقط قسمتي از سؤال را جواب داده است.
9. واکنش دانش‌آموزان را بگيريد. با وجود ابهام‌هاي زيادي که درباره فرايند آموزش داريم، يک چيز را با اطمينان زيادي مي‌دانيم: اين که بدون آگاهي از واکنش فراگير، آموزش اتفاق نمي‌افتد. معلم همواره بايد بداند که دانش‌آموزان مفاهيم تدريس شده را دريافت کرده‌اند يا نه.
10. اشتياق نشان بدهيد. اشتياق شما بايد دو جهت داشته باشد: موضوع درس و آموزش شما. دانش‌آموزان، به معلم علاقه‌مند بيش‌تر توجه دارند.
11. کنترل کلاس را در اختيار داشته باشيد. در مورد مسائل انضباطي، بايد مسئوليت‌هاي آن‌ها را هم بپذيريد. شما بايد دانش‌آموزان مسئله ساز و سلطه‌جو را زير کنترل داشته باشيد. جالب آن که مسائل انضباطي، در کلاس‌هاي بزرگسالان هم وجود دارند!
12. انعطاف‌پذير باشيد. معلمي که از قبل آمادگي لازم را براي خود فراهم آورده، راه معيني را در کلاس دنبال مي‌کند. اما معناي اين نکته آن نيست که او در هيچ شرايطي نبايد از خود انعطاف‌پذيري نشان بدهد. يادتان باشد که وظيفه شما، کمک و خدمات رساني به دانش‌آموزان است.
13. مشوق شرکت در بحث‌ها باشيد. فرايند يادگيري در کلاس‌هاي فعال کاملاً دنبال مي‌شود و در کلاس‌هاي غيرفعال، ممکن است دنبال شود . دانش‌آموزان را در بحث‌ها شرکت بدهيد. توجه داشته باشيد که وقتي دانش‌آموزان خودشان به مفاهيم پي مي‌‌برند، يادگيري آنان پايدارتر و عميق‌تر است.
14. رفتار صميمانه داشته باشيد. اعتراف مي‌کنيم که اين نکته، ذهني و شخصي است، اما در پاسخ نامه‌هاي ما به دفعات آمده بود و نمي‌توانيم آن را حذف کنيم . رفتار دوستانه را نمي‌توان تعريف کرد، اما احساس کردن آن آسان است. دانش‌آموزان خود را "بچه" تصور نکنيد.
15. ميزان پيشرفت را ارزيابي کنيد. بديهي است که وقتي چيزي ارزش درس دادن داشته باشد، ارزش‌يابي آن هم ضرورت خواهد داشت. ارزيابي‌ها را در فواصل کوتاه انجام بدهيد نه در پايان ماه و فصل، به ويژه که هدف ارزشيابي، صرف نظر از تعيين ميزان يادگيري دانش‌آموزان، پي بردن به نقص‌هاي کار معلم هم هست.
16. خودتان باشيد. اغلب معلمان تازه‌کار، سعي مي‌کنند روش معلم‌ها يا استادان موفق و مورد علاقه خود را الگو قرار بدهند و تقليد کنند. اين نوع نقطه نظر، فقط زماني کارايي دارد که شخصيت شما دو نفر نيز مشابه باشد. مسائل و اتفاقاتي که در حين آموزش رخ مي‌دهند، همواره شبيه هم نيستند.
-- نبايدها
1. وقت را بيهوده نگيريد. درس را به موقع شروع کنيد و بعد از خوردن زنگ آن را ادامه ندهيد. با اين کار، فقط دانش‌آموزان را عصباني مي‌کنيد و باعث مي‌‌شويد که به درس شما گوش ندهند.
2. وقت را تلف نکنيد. تعريف کردن خاطرات شيرين و لطيفه‌هاي بجا، در حد خود خوب است، اما يادتان باشد که دانش‌آموزان براي چيز ياد گرفتن در کلاس شما نشسته‌اند!
3. متکلم وحده نباشيد. بيش‌تر ما به اين علت معلم شده‌ايم که چيزهايي براي ياد دادن مي‌دانيم. وظيفه معلم نيز در کلاس همين است. اما بگذاريد دانش‌آموزان هم اظهار نظر کنند. طرح کردن پرسش‌هاي آموزنده در کلاس و به بحث کشاندن دانش‌آموزان يک هنر است.
4. متکبر نباشيد. بديهي است که ديگران صميمت و افتادگي را دوست دارند و از تکبر بيزارند. اگر اين احساس را در دانش‌آموزان به وجود آوريد که برايشان اهميت قائل نيستيد، به سرعت از شما رو گردان مي‌شوند.
5. مسخره نکنيد. مسخره کردن دانش‌آموزان در هر سن و سالي بسيار زشت است . البته، شوخي کردن مناسب با دانش‌آموزان به ويژه در مورد جواب‌هايي که مي‌دهند، نشانه صميميت است، اما با مسخره گرفتن آنان، باعث ايجاد ترس از پاسخ يا واکنش نشان دادن خواهيد شد.
6. ديکتاتور نباشيد. شما بايد به ويژه در بحث‌ها نظر خود را به بقيه تحميل نکنيد. اين نکته، در کلاس‌هاي بزرگسالان از حساسيت زيادتري برخوردار است.
7. بسيار تند يا کند صحبت نکنيد. تند حرف زدن، دانش‌آموزان ديرآموز و کند حرف‌زدن، دانش‌آموزان مستعد را خسته مي‌کند. بخش‌هايي از صحبت خود را ضبط کنيد و با گوش دادن، متوجه اشکالات حرف زدن خود بشويد.
8. از روي چيزي نخوانيد. من نمي‌گويم اصلاً چيزي را در کلاس نخوانيد . گاهي، خواندن نوشته‌هاي کوتاه ديگران، بسيار هم آموزنده و گيراست. اما نيم ساعت خواندن، طبعاً کلاس را خسته خواهد کرد. در اين موارد، بهتر است نسخه‌هايي از متن مورد نظر را تهيه کنيد و به دانش‌آموزان بدهيد. يادتان باشد که بيشتر دانش‌آموزان، با خواندن و نگاه کردن، بهتر از شنيدن چيز ياد مي‌گيرند.
9. پاسخ‌ها را قطع نکنيد. بسياري از معلم‌ها اين عادت بد را دارند که پاسخ دانش‌آموز به پرسش‌ مطرح شده را در نيمه‌هاي آن قطع مي‌کنند و سؤال خودشان را نيز نيمه تمام مي‌گذارند. خود من عادت کرده‌ام براي جلوگيري از اين کار، در موقع پاسخ دادن دانش‌آموز دست‌هايم را از پشت به هم قفل ‌کنم.
10. با دانش‌آموز يکي به دو نکنيد. هيچ دليلي ندارد که شما از همه دانش‌آموزان خوشتان بيايد، يا آن که همه آنان بايد شما را دوست داشته باشند! در مقابله با دانش‌آموزان از قدرت و اختيار خود استفاده نکنيد. بهترين موقع براي تصفيه حساب، در زنگ تفريح يا بعد از خاتمه کلاس‌هاي روزانه است.
11. احترام دانش‌آموزان به خود را از دست ندهيد. از بين رفتن احترام به صورت‌هاي مختلفي اتفاق مي‌افتد. جاي توهين و بي‌حرمتي در کلاس درس نيست. معلم بايد نوعي ديوار نامرئي ميان خود و دانش‌آموزان داشته باشد. به هر حال، مقام معلمي بايد حفظ شود و اين نکته را در تضاد با گفته قبلي که بايد با دانش‌آموزان صميمي بود، در تضاد نبينيد. بسياري از معلم‌ها مرز ميان اين دو را درست نمي‌شناسند.
12. مشکلات خود را به کلاس نبريد. شما بايد مسائل و مشکلات معمولي و روزمره از قبيل اوقات تلخي خانوادگي، بگو مگو با مدير يا کارمندان اداره و غيره را پشت در کلاس بگذاريد و سپس وارد شويد. در کلاس بايد خوش‌ اخلاق باشيد. دانش‌آموزان اغلب تحث تأثير نوع روحيه معلم خود قرار مي‌گيرند.
13. چيزي را از خود در نياوريد. اگر ناچار به دروغگويي شديد، سعي کنيد دروغ شما فاش نشود. قبلاً گفتيم که معلم بايد اعتماد دانش‌آموزان را جلب کند. گفتن جمله: "نمي‌دانم، اما جستجو مي‌کنم" کار‌ساز است. گاهي نيز مي‌توانيد پاسخ دادن به پرسشي را که جوابش را نمي‌دانيد، به کلاس واگذار کنيد و آن را به اصطلاح، به بحث بگذاريد. با اين سياست، مي‌توانيد فرصتي براي فکر کردن دارا شويد.
14. حواس دانش‌آموزان را پرت نکنيد. منظور ما در اين‌جا، گفته‌ها و کارهايي است که مي‌توانند فرايند ياددهي- يادگيري را متوقف کنند، يا به بيراهه بکشانند. تکيه کلام‌هاي بي‌مورد و زياده از حد، يا بازي کردن با کليد يا چيزي که در دست داريد، عوامل حواس پرتي هستند و از تمرکز دانش‌آموزان به موضوع مورد بحث مي‌کاهند.

پرسش 3:
اين سوال با بقيه کمي متفاوت است ! چه کنيم که در هر موردي در زندگي که در بين دو راهي صحيح و ناصحيح حق و ناحق قرار گرفتيم ، صحيح را به درستي تشخيص داده و بدون ترس عمل نماييم؟ خدا ما و شما را عاقبت به خير کند! يا حق!
پاسخ:

اي عزيز! تشنگي شما نشان دهنده اين حقيقت است که «نفحات » و نسيم هايي از رحمت الهي بر دل و قلب شما وزيده است . چنان که در حديث آمده است : «انّ لربّکم في ايّام دهرکم نفحات الا فتعرّضوا لها ؛(1) اين نفحه و نسيم را با انجام واجبات و ترک گناه و محرمات و پرهيز و احتياط در شبهات حفظ کن، زيرا قلوب همه بندگان خدا با اختلاف مراتب از اين نفحات و نسيم ها بهره مند مي شوند. امّا اکثر انسان ها به آن توجه نمي کنند. يا قدر و ارزش آن را نمي دانند . در نتيجه اين نفحات از آ ن ها قطع مي شود . به قرآن کريم پناه مي بريم تا ببينيم خداوند براي پرسش شما چه پاسخي دارد؟
از نظر قرآن كسى كه پاكى و تقوا، درستى و راستى را پيشه كند، خداوند حس تشخيص او را قوي تر مي سازد و درك و ديد و روشن‏بينى خاصى به او مى‏بخشد. در يک جا مي فرمايد: «وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً ؛ (1) و هر كس تقواى الهى پيشه كند، خداوند راه نجاتى براى او فراهم مى‏كند» . سپس مي فرمايد : «وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْراً ؛(2) هر كس تقواى الهى پيشه كند، خداوند كار را بر او آسان مى‏سازد! ».
و در آيه ديگري پاسخ روشن تري دريافت مي کنيم : «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً"(3) اى مؤمنان! اگر تقوا پيشه كنيد، خداوند فرقان (يعنى وسيله تشخيص حق از باطل) را به شما عطا مى‏كند».
آيات فوق از اميدبخش‏ترين آيات قرآن مجيد است كه تلاوت آن دل را صفا و جان را نور و ضيا مى‏بخشد، پرده‏هاى ياس و نوميدى را مى‏درد، شعاع هاى حياتبخش اميد را به قلب مى‏تاباند، و به تمام افراد پرهيزگار با تقوا وعده نجات و حل مشكلات (دنيا و آخرت ) مى‏دهد. (4)
در حديثى از ابو ذر غفارى نقل شده كه پيامبر (ص) فرمود:
«انى لا علم آية لو اخذ بها الناس لكفتهم: وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً ... فما زال يقولها و يعيدها
" (5) من آيه‏اى را مى‏شناسم كه اگر تمام انسان ها دست به دامن آن زنند براى حل مشكلات آن ها كافى است، پس آيه:" وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ" را تلاوت فرمود و بارها آن را تكرار كرد".
در پايان نکته اي را از مرحوم آيت الله بهجت (ره) ذکر مي کنيم . آن حضرت غالباً مي فرمودند:
آن چه مي‌دانيد عمل کنيد، و در آن چه نمي‌دانيد، احتياط کنيد تا (حقيقت براي شما ) روشن شود. اگر روشن نشد، بدانيد که بعض معلومات ( و دانسته هاي خود ) را زير پا گذاشته‌ و به آن عمل نکرده‌ايد. . . قطعاً مواعظي را شنيده ‌و مي‌دانيد، و به آن عمل نکرديد، و گرنه روشن بوديد. (6)
و فرمودند : هر که به معلومات خود عمل کرد، خداوند مجهولات او را معلوم مي‌فرمايد. (7)
بر شما باد به محافظت و مراقبت بر نمازهاي پنج‌گانه. آن ها را در اول وقت‌شان بخوانيد. بر شما باد به روي آوردن و توجه نمودن به سوي خدا با تمام وجودتان، در اين صورت است که سعادت نصيب‌تان مي‌شود. (8)
پى نوشت ها:
1. طلاق ، آيه 2 .
2 همان ، آيه 4 .
3. انفال ، آيه 29.
4. تفسير نمونه ، ج24 ، ص 237
5. مجمع البيان ،ج ،10 ،ص 306.
6. بهجة القلوب (ويژه‌نامه اربعين رحلت) ،ص 36، دستور عمل دوم.
7. همان، ص 38 ـ 41.
8. همان، دستور عمل هفتم .