حلاليت شطرنج و پاسور

با سلام و تشکر به خاطر ارتباط تان با اين مرکز
1- با توجه به این که شطرنج در سابق به عنوان آلت قمار بوده، تا زمانی که به عنوان آلت قمار مطرح باشد، بازی با آن حتی بدون برد و باخت هم جایز نیست.(1)
دليل اينکه بازي با آلات قمار هر چند بدون برد و باخت باشد حرام است، روايات و مباني فقهي مراجع تقليد است.
درباره حكمت حرمت بازي با آلات قمار به مطالب زير توجه نمائيد:
1- وقتي كسي با ابزار قمار مأنوس شد، كم‏كم حريم شكسته مي‏شود.
2- انسان موجود عجيب، پيچيده و سركشي است. ابتلا به اين گونه مسائل، آدمي را در ورطه هولناك انحراف مي‏اندازد.
قرآن کريم مي فرمايد:« وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبين‏؛
از گام هاي شيطان پيروي نکنيد». يعني شيطان به تدريج انسان را به گناه مي کشاند. گام به گام به سوي معصيت و گناه پيش مي برد. در مرحله اول انسان را وادار به ديدن آلات قمار مي کند.بعد وادار به بازي با آن بدون برد و باخت مي کند. وقتي اين مقدار حريم شکسته شد، نفس و شيطان انسان را وادار به برداشتن گام هاي بعدي براي انجام گناه مي کند؛ يعني وارد بازي با قمار مي شود و قبح گناه قمار در نظر او از بين مي رود.
سرگرمي با آلات قمار به تدريج انسان را به قمار مي کشاند. براي اين که انسان از آلودگي به گناه قمار دور بماند و آثار نامطلوب در روحش پيدا نشود ،فرموده اند که از سرگرمي به آلات قمار هم پرهيز کنيد. همان گونه که حضرت علي (ع) درباره فکر گناه فرمود: كسى كه در مورد گناهان زياد فكر كند، گناهان او را به سوى خود مى كشند (2) نيز فرمود: خوض النّاس فى شى‏ءٍ مقدّمة الكائن؛(3) فرو رفتن و تفكّر در مورد چيزى، سرآغاز وجود و پيدايش آن چيز است.
2- حضرت امام (ره) هیچ گاه به عنوان مطلق حکم آن را حلال نفرموده، بلکه به نظر امام خمینی، خرید و فروش آلات شطرنج و آلات قمار مانند نی و مزمار و نرد و امثال این ها در صورتی که منفعت حلال در بین نباشد،حرام و استفاده از این ها و بازی با شطرنج نیز بدون بردو باخت حرام می باشد. واجب است آلات شطرنج و قمار شکسته و از بین برده شود (4).
در زمان حیات حضرت امام از ایشان در مورد شطرنج به این مضمون استفتا شد که اگر روزی شطرنج از آلت قمار بودن خارج شود و به عنوان وسیله ورزش فکری قرار گیرد، حکم استفاده از شطرنج چیست، حضرت امام در پاسخ فرمود که در فرض سؤال اشکال ندارد، و متأسفانه بعضی از روزنامه ها در آن روز جمله (در فرض سؤال) را حذف کرده و نوشته بودند اشکال ندارد. امام در نامه ای که به آیت الله قدیری نوشتند،از این تحریف در جواب گلایه داشتند.
3- به نظر امام در فرضی که شطرنج به عنوان آلت قمار حساب نشود و کسی به عنوان آلت قمار آن را نشناسد،بازی با آن بدون برد و باخت اشکال ندارد. دلیل آن تغییر موضوع در آلت قمار بودن است. چون از آلت قمار بودن خارج می شود،موضوع حرمت هم از بین می رود.
4- از نظر مراجع تا زمانی که شطرنج به عنوان آلت قمار حساب شود،بازی با شطرنج مطلقا حرام است. هیچ یکی از مراجع بازی با آلات قمار را جایز نمی دانند.

لطفا هرگاه سوال شرعي مي پرسيد،نام مرجع تقليد خود را ذکر کنيد تا بر اساس نظر مرجع شما پاسخ بدهيم.
پی نوشت ها:
1. آیت الله خامنه ای، اجوبه الإستفتائات، سؤال 1115 و 1116.
2 .غررالحكم،ج5،ص321.
3. همان،ج 3 ،ص451.
4. امام خمینی، نجات العباد، ص 223.