آیا خدا میتواند سنگی را خلق کند که خود نتواند آن را بلند کند؟
پرسشگر گرامی با سلام سپاس از ارتباط تان با این مرکز.
براي تبيين دقيق پرسش شما و پاسخ ابتدا اين سوال را مطرح مي كنيم:
آیا می شود به یک پرفسور ریاضی گفت: اگر ریاضی دان قوی هستی، طوری محاسبه کن که 2+2بشود 5 ! آيا اگر بگوید: خیر؛ من قدرت اين كار را ندارم، صحیح است به او نسبت عدم توانایی بدهیم؟!
حال با توجه به این مسئله در پاسخ سؤال از قدرت خدا در ابتدا می گوییم:
قدرت یعنى «توانایی فاعل مختار براى کارى که ممکن است از او سر بزند» پس قدرت مربوط به فاعل است. فاعل به گونه ای است که فعلى را که ممکن است انجام شود، مىتواند انجام بدهد و مىتواند انجام ندهد، اما چیزی که قدرت به آن منتسب می شود یا همان متعلق قدرت چیست؟
متعلق قدرت، کارى است که ذاتاً امکان تحقق داشته باشد و چیزى که ذاتش محال یا مستلزم محال باشد، مورد تعلق قدرت واقع نمىشود؛ زیرا مقدور نیست.
پس این که مىگوییم خداوند بر هر کارى تواناست، منظور این نیست که بر چیزهایى که محال هستند نیز تواناست. زیرا آن ها کار نیستند تا قدرت به آن ها تعلق بگیرد. مثالى که ذکر کردید که خداوند سنگى را خلق کند که نتواند بلند کند، نیز محال عقلی است؛ و چون محال است، قدرت خدا بر آن تعلق نمىگیرد.(1)
وقتی گفته می شود «خدا سنگی را بیافریند که نتواند آن را حرکت دهد» معنایش آن است که خدا موجودی فراتر از قدرت خود بتواند خلق کند و حال آن که مخلوق، ( موجود فراتر از قدرت خدا) نمی تواند از خالق و قدرت او فراتر باشد و گرنه مخلوق نمی تواند باشد، زیرا اگر مخلوق است، يعني در تحت قدرت او ايجاد شده و مخلوق نمي تواند فراتر از قدرت خالقش باشد. از طرف ديگر اگر فراتر است ،پس مخلوق نیست و این همان تناقض است. یعنی چیزی هم خودش باشد و هم خودش نباشد.
مثال قدرت خدا بر قرار دادن کره زمین با بزرگی خود در درون تخم مرغ با حفظ کوچکی آن نیز از همین نوع موارد است، چرا که لازمه اش این است که زمین هم بزرگ باشد،چون زمین است و هم کوچک باشد چون در تخم مرغ قرار می گیرد؛ بنابراین همه موارد شبیه به آن که به عنوان معمای قدرت طرح می شود، یا تناقض است و یا به تناقض می رسد که ذاتاً محال است.
در نتيجه با اعتقاد به این که خداوند برتر از هر چیز است، دیگر نمی توان چیزی را گفت که فراتر از خدا و صفات او باشد.
بنابراین سؤال از این که «آیا خداوند تواناست به این که سنگى بسازد، خودش نتواند بلند کند» از نوع معماهایی است که اصل سؤال اشتباه است.
براى آگاهى بیش تر ر.ک:
1- آموزش عقاید، مصباح یزدى، انتشارات سازمان تبلیغات اسلامى، ص 77.
2- آموزش فلسفه، مصباح یزدى، انتشارات سازمان تبلیغات اسلامى، ج 2، ص 380.
پینوشت :
1. آموزش کلام اسلامی، ج 1، ص 233- 234.
