وضو

پرسشگر گرامی با سلام سپاس از ارتباط تان با این مرکز.
ابتدا خدمت شما به آیه ای که در قرآن وضو را بیان نموده ، اشاره کرده و سپس یک حدیث در این زمینه ذکر می کنیم :
يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرافِقِ وَ امْسَحُوا بِرُؤُسِكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْن‏؛( 1)
اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! هنگامى كه به نماز مى‏ايستيد، صورت و دست ها را تا آرنج بشوييد! و سر و پاها را تا مفصل [برآمدگى پشت پا] مسح كنيد......!
روایات زیادی در این زمینه وجود دارد که به مواردی اشاره می کنم:
زراره گويد: امام باقر (ع) فرمود: آيا وضوى رسول خدا (ص) را براي تان ‏بيان نكنم؟ گفتيم: چرا. حضرت ظرفى را كه مقدارى آب در آن بود ،خواست و آن را جلو خود نهاد، سپس آستين‏هاى خود را بالا زد، آن‏گاه دست راست را در آن فرو برد و فرمود: اين وقتى است كه دست پاك باشد. سپس كف خود را پر از آب كرد و روى پيشانى ريخت و گفت: «بسم اللَّه»و آن را به اطراف محاسن خود روان ساخت . يك بار دست خود را بر صورت و پيشانى كشيد (تا همه جاى صورت را شست).
سپس دست چپ را در آب فرو برد و آن را پر كرد و بر آرنج دست راست ريخت و با دست چپ بر دست راست كشيد تا آب به سر انگشتان روان شد. سپس دست راست را در آب فرو برد و آن را پر كرد و بر آرنج دست چپ ريخت و دست راست را بر دست چپ كشيد تا آب به سر انگشتان روان شد. آن‏گاه جلو سر و پشت پاها را با ترى دست چپ و راست مسح كرد.
سپس فرمود: خداوند فرد و يكتاست و عدد فرد را دوست دارد، از اين رو سه مشت آب براى وضوى تو كافى است: يك مشت آب براى صورت، و دو مشت هم براى ساق هاى دست؛ و با ترى دست راست جلو سر و روى پاى راست را، و با ترى دست چپ روى پاى چپ را مسح مى‏كنى.
آن‏گاه فرمود: مردى از امير مؤمنان عليه السّلام از كيفيت وضوى رسول خدا پرسيد و حضرت همين گونه براى او بيان داشت(2)‏
از زراره و بكير روايت شده كه از امام باقر (ع) از وضوى رسول خدا پرسيدند، حضرت دستور داد طشتى- و يا ظرف كوچكى- آوردند كه در آن آب بود، پس دست راست خود را در آب فرو برد، و مشتى از آن بر گرفت، و به صورت خود ريخت، و صورت خود را با آن شست، سپس دست چپ خود را در آب فرو برده، مشتى از آن گرفت و به ساعد خود- يعنى مرفق به پائين- ريخت، و دست راست خود را با آن شست، ولى همواره دست را از بالا به پائين كشيد، و هيچ گاه از پائين به طرف مرفق نكشيد، نه در دست راست و نه در دست چپ، سپس كف دست راست خود را در آب فرو برد. مشتى آب بر گرفته به ذراع- مرفق تا سر انگشتان- خود ريخت، و در دست چپ همان كرد كه در دست راست كرد، آن گاه سر و دو پاى خود را با ترى كف دستش مسح كرد، و آب جديدى براى مسح به كار نبرد، آن گاه فرمود:
نبايد انگشتان را در زير بند كفش برد. خدا مى‏فرمايد:" إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ" به حكم اين فرمايش هيچ مقدار (و به فرموده فقها حتى سر سوزنى) از صورت و دست ها بايد نشسته نماند، براى اينكه فرموده:" بشوئيد صورت و دست هاي تان را تا مرفق‏ها" آن گاه فرموده‏:
" وَ امْسَحُوا بِرُؤُسِكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ" و به حكم اين دستور اگر مقدارى از سر و يا مقدارى از روى دو پاى خود را از اول سر انگشتان تا به كعب مسح كند، كافى است، راوى مى‏گويد: عرضه داشتم كه كعب پاها كجا است؟ فرمود: اين جا يعنى بند پا و پائين‏تر از ساق، پرسيدم: اين چيست؟ (كه نشان مى‏دهى) فرمود: اين جزء استخوان ساق است، و كعب پائين‏تر از آن است.
پرسيديم: خدا تو را اصلاح كند. آيا يك مشت آب براى شستن صورت و يك مشت براى شستن هر ذراع بس است؟ فرمود: آرى، البته در صورتى كه با منتهاى دقت آن مشت آب را به همه ذراع و كف برسانى، البته با دو مشت اين كار بهتر صورت مى‏گيرد . يك مشت آب براى شستن صورت و يك مشت براى شستن هر ذراع بس است؟ فرمود: آرى، البته در صورتى كه با منتهاى دقت آن مشت آب را به همه ذراع و كف برسانى، البته با دو مشت اين كار بهتر صورت مى‏گيرد. (3)
اين روايت از روايات معروف است، عياشى آن را از بكير و زراره از امام باقر (4) و در سندى ديگر مثل آن را از عبد اللَّه بن سليمان از ابى جعفر روايت كرده ،در معناى آن و معناى روايت سابق رواياتى ديگر هست.
در تفسير برهان آمده كه عياشى از زرارة بن اعين و ابو حنيفه از ابى بكر بن حزم روايت كرده كه گفت: مردى وضو گرفت و مسح پاها را بر چكمه خود كشيده، داخل مسجد شد، و به نماز ايستاد، على (ع) آمد ... و فرمود: چرا بى وضو نماز مى‏خوانى؟عرضه داشت: عمر بن خطاب به من چنين دستور داد، حضرت دست او را گرفته نزد عمر آورد، و با صداى بلند فرمود: ببين اين شخص چه چيزى از تو نقل مى‏كند، عمر گفت: بله من به او گفتم ، چون رسول خدا (ص) آن طور مسح كرد، حضرت فرمود: قبل از مائده يا بعد از آن؟ گفت: اين را نمى‏دانم، فرمود: حال كه نمى‏دانى پس چرا فتوا مى‏دهى؟ (5)
جهت مطالعه به کتاب وضوی پیامبر ،نوشته علی شهرستانی و تفسیر المیزان ذیل این آیه مراجعه نمائید .
پی نوشت:
1. مائده (5) آیه 6.
2.آداب، سنن و روش رفتارى پيامبر گرامى اسلام، علامه طباطبایی ،ص 119.
3.فروع کافی ، ج3 ص26 ح 4.
4.تفسیر عیاشی ، ج1 ،ص299و300 ، ح 51و56.
5.تفسیر برهان ،ج1،ص452.