شيطان

پرسشگر گرامی با سلام سپاس از ارتباط تان با این مرکز.
شیطان در لغت مفهوم وصفی دارد، به معنی شریر؛ یعنی هر موجودی که از وی شرارت و فساد صادر گردد، شیطان است.
قرآن کریم لفظ شیطان را برای هر موجودی که کارش شرارت است ،به کار گرفته (1). اما در میان اين شیاطين فرد معينی است که در شیطنت و شرارت سرآمد همه است و نام او « ابلیس »است.
پس "شیطان" اسم عامی است که معنی وصفی دارد . به هر فرد، گروه، سازمان یا حکومتی اطلاق می‌گردد که افراد یا جامعه را به سوی گناه و فساد و خروج از عبودیت خدا دعوت می‌کند. اما در معناي اصطلاحي شيطان به فرد معيني به نام ابليس اطلاق مي شود كه در داستان خلقت آدم از دستور الهي سرباز زد . از درگاه خدواند رانده شد . در نتيجه در مقام اغوا و فريب بني آدم بر آمد .
ابليس فرشته نبود ، بلکه از جن بود . در آیه ای از قرآن بر جن بودن او تصریح شده است :«فسجدوا الا ابلیس کان من الجن ففسق عن امر ربّه (2); تمام فرشتگان سجده کردند جز ابلیس که از جن بود» .
بر اين اساس خلقت شدن شيطان از آتش هم روشن مي شود. زيرا در قرآن تاكيد شده كه همه جنيان از آتش خلق شده اند (3). اما به علاوه خود ابليس هم بر اين امر تاكيد كرده است، چنان که قرآن از او حکایت می کند که گفت :
«مرا از آتش آفریدى و آدم را از خاک» .(4) اما بايد گفت كه حقيقت و واقعيت دقيق منشا بودن آتش براي جن روشن نيست، چنان كه ماهيت خلقت انسان از خاك يا فرشتگان از نور (5) هم براي ما روشن نيست . نمي توان در اين خصوص اظهار نظر دقيقي داشت .
در مورد فرزند داشتن ابليس مي توان دريافت كه بر اساس منابع ديني شیطان زاد و ولد دارد و دارای اولاد و ذرّیه است. آیه 50 سوره کهف مي فرمايد :
" آيا شما او (ابليس) و فرزندانش را به جای من اولیای خود انتخاب می‌کنید، در حالی که آن‌ها دشمن شما هستند؟".
همچنين شیطان دار و دسته و قبیله دارد ، چنان كه در قران آمده :
« انّه یراکم هو و قبیله من حیث لا ترونهم؛(6)چه این که شیطان و همکارانش شما را می‌بینند، از جایی که شما نمی‌بینید » . در جاي ديگر تاكيد شده كه ابلیس سرباز و سپاه بسیاری دارد: "وجنودُ ابلیس اجمعون؛(7) همه سپاهيان ابليس » .
به هر حال ابليس تنها نيست . افراد و سپاهيان و فرزندان بسياري در مسير اغوا و فريب بني آدم دارد . البته برخي از اين افراد از انسان ها هستند و در زمره شيطان هاي انسي محسوب مي شوند، چنان كه قرآن شياطين را به دو نوع شياطين جن و شياطين انس تقسيم نموده است . (8)

پی‌نوشت‌ها:
1. انعام(6) آیه 112.
2. کهف , (18) آیه 50.
3. الرحمن (55) آیه 15.
4. اعراف (7) آیه 12.
5.کنز العمال , ج 6 ص 136.
6. اعراف (7) آیه‌7.
7. شعراء(26) آیه 95.
8. انعام ، آيه 112.