در دو ران حضرت محمد

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباط تان با این مرکز
اینکه برخی برای پیامبر بیست یا چهل زن بر می شمارند، دروغی بیش نیست . پیامبر همسران متعددی داشته ، کتب تاریخ در بین همسران پیامبر همسر صیغه ای را ذکر نکرده اند .
پیش از اسلام، ازدواج و داشتن همسران متعدد، محدودیتی نداشت. کسانی که توانایی داشتند، به دلخواه زنان متعددی را انتخاب می‌کردند. اسلام داشتن زنان متعدد را محدود کرد، این مسئله در مورد پیامبر استنثا شد. سبب استثنا را باید در اصل تعدد زوجات پیامبر جستجو کرد و علت اصلی آن ، بهره جستن از عنصر ازدواج که امری پذیرفته شده در فرهنگ آن عصر بود، برای پیشرفت اهداف تبلیغی و استحکام اسلام بود.
طایفه‌های مختلف دوست داشتند که با حضرت وصلت نمایند . پیوند موجب تقویت نیروی مسلمانان می شد. وصلت حضرت سبب می‌شد طوایفی که پیامبر با آنان وصلت کرده، به حمایت از پیامبر برخیزند یا از دشمنی آنان نسبت به اسلام و پیامبر کاسته شود.
پیامبر در دورانی به تعدد ازدواج روی آوردند که هنوز جامعه اسلامی استحکام لازم را نداشت، اما در زمانی که اسلام مستحکم شد و قدرت اسلام و پیامبر در مدینه و برخی از مناطق اطراف پايدار گشت، ازدواج پیامبر بعد از آن ممنوع اعلام شد و آیه تحریم ازدواج در سال هشتم نازل شد.
علما و دانشمندان اسلامی، علل دیگری نیز برای این موضوع ذکر کرده‌اند، ‌از جمله:
1ـ سیوطی از عالمان بزرگ اهل سنت در خصایص الکبری علت و فلسفه این که پیامبر می توانست زنان متعددی داشته باشد، آگاه شدن زنان پیامبر با احکام و مسائل اسلامی به خصوص مسائل مربوط به بانوان و بیان آن توسط همسران به دیگر بانوان معرفی نموده است.
اگر تعداد قابل توجهی از بانوان همسر پیامبر باشند، آنان به راحتی می‌توانند مسائل دینی را از پیامبر فرا گیرند و به دیگر بانوان برسانند چون مسائل مربوط به بانوان را پیامبر نمی‌توانست برای مردان بیان کند. همچنین طرح برخی از مسائل برای بانوان برای پیامبر مقدور نبود. بهترین وسیله انتقال احکام دینی به بانوان از طریق همسران حضرت صورت می‌گرفت. اگر تعداد آنان فقط چهار تن بود، این عمل به خوبی انجام نمی‌شد. (1)
برخی دیگر نیز گفته اند: نه همسر پیامبر که هنگام رحلت حضرت زنده بودند، معلم و بیان کننده احکام اسلامی برای زنان بودند. آموزش احکام دینی را بعد از حضرت انجام می‌دادند. احکامی را می دانستند که دیگران آگاه نبودند.(2)
2ـ نقل محاسن باطنی و اخلاق کریم پیامبر و چگونگی رفتار با همسر، در محیط خانه، می‌توانست برای سایر مردم، الگو و درس باشد. این گونه رفتارها که معمولاً پنهان از دیگران انجام می‌شد، همسران حضرت که نزدیک ترین و محرم‌ترین افراد به حضرت بودند، آگاه می‌شدند و برای دیگران نقل می‌کردند. مطالب زیادی از این نمونه در تاریخ وجود دارد.
3ـ پذیرفتن مسئولیت اداره همسران متعدد و تهیه نیازمندی‌های آنان کار بس دشوار و پر مشقتی است که اجر و پاداش زیادی را به دنبال دارد. پیامبر با قبول این کار عظیم، ‌می‌خواست از این طریق نیز به پاداش الهی برسد و بر تکامل و اجر اخروی خود بیفزاید.
4. همه زنان پیامبر پیش از آن که حکم حرمت ازدواج بیش از چهار زن نازل گردد، به عقد پیامبر درآمدند. آیه مربوط به حرمت ازدواج بیش از چهار زن، در اواخر سال هشتم هجری در مدینه نازل شد. پس از آن خداوند به پیامبرش اجازه نداد زنانش را طلاق بدهد و جای آنان همسرانی را برگزیند. (نساء (4) آیه 3. احزاب(33) آیه 52). (3)
5ـ پیامبر به عنوان رهبر و پیشوای یک نهضت مهم الهی، امتیازات و اختصاصاتی داشت که یکی از آن ها همین موضوع است. از طرفی گاهی احکامی که برای دیگران مستحب بود و می‌توانستند آن ها را ترک کنند، بر پیامبر واجب و لازم بود که آن ها را انجام دهد و نمی‌توانست آن ها را ترک کند، مانند شب‌زنده‌داری و خواندن نماز شب. علمای اسلامی در کتاب خود اموری را که مخصوص پیامبر بود ذکر کرده‌اند. داشتن همسران متعدد و محدود نبودن در چهار تن، نیز وجود داشت. (4)
بنابراین اگر منظور نیاز جنسی است، این سخن پذیرفته نيست و دلایل متعدد می توان برای آن عرضه کرد. تمکن ایشان نیز تفاوت چندانی با دیگر مسلمانان نداشت ؛ بنابراین اهداف پیامبر را باید در موارد دیگری جستجو کرد که برخی در پاسخ ما نیز آمده و ممکن است اهداف و مقاصد دیگری نیز باشد. اما با توجه به شخصیت پیامبر و نگاه عام و کلی به ویژگی های ایشان در زندگی، می توان دریافت که اصولآً باید در جهت تبلیغ و گسترش اسلام باشد، اما اینکه نقش تعدد همسران در این راستا چگونه است، احتمالات متعددی وجود دارد که ما نیز در صدد دست یافتن به آن ها مواردی را بیان کردیم.
اما اینکه چرا دیگران نمی توانند بیش از چهار زن اختیار کنند، باید دانست که اسلام دین فطری است . بر اقتضای فطرت آدمی استوار است . احکام آن طبق خواست‌های فطری مردم تنظیم گردیده، همه دستورهای آن از جمله جواز چند همسری روی حکمت استوار است، از این جهت ممکن است در جواز ازدواج با چهار زن و عدم جواز بیش تر از آن، مصلحت و حکمت‌هایی نهفته است که درک همة آن ها و یا درک حقیقت آن ها برای همگان به آسانی میسور نباشد.
در قرآن دربارة شرایط تعدد همسر فرمود: «... فانحکوا ما طاب لکم من النساء مثنی و ثلاث و رباع، فإنْ خفتم ألاّ تعدلوا فواحدة؛(5) هرچه از زنان که شما را پسند افتاد، دو، سه و چهار به زنی گیرید اما اگر بیم دارید که به عدالت رفتار نکنید، به یک زن اکتفا کنید».
شاید از این آیه بتوان فلسفة عدم جواز بیش تر از چهار همسر را به دست آورد، زیرا در این آیه در بارة جواز تعدد همسر بر عنصر عدالت تکیه و گفته شده: اگر کسی نتواند عدالت را در مورد همسرانش مراعات نماید، به یک زن بسنده کند. بنابر این چون مراعات عدالت در بیش تر از چهار زن کاری دشوار است، شاید از این رو بیش تر از آن در شرع جائز نشده است.
لزوم اکتفا به چهار همسر فقط در همسران دائمی است .در همسران متعه ای (موقت) رعایت این شرط لازم نیست. افزون بر آن که از نظر قانونی دفاتر ثبت ازدواج با شرايطي اقدام به ثبت موارد می کنند .
بنا بر اين از نظر قانوني منعي در اين كار ديده نمي شود . اما در اين بين كساني با رواج اين امر در بين مردم مخالفند . دلايلي چون آثار و پی‌آمدهای منفي اجتماعیِ ازدواج موقت را برشمرده و نيز معتقدند ازدواج موقت به دلیل پرجاذبه و کم هزینه بودن، زمینه را برای افزایش اختلاف میان خانوده‌ها به وجود می‌آورد، به خصوص در جامعه ایران و بلکه همه کشورهای اسلامی.
یک طرف ازدواج موقت زنان هستند كه نیمی از جمعیت جامعه را آنان تشکیل می‌دهند. غالباً با ازدواج موقت مخالف هستند. طبعاً مخالفت آن ها عامل مهمّی بر عدم پذیرش جامعه می‌شود.
برای آگاهی بیش تر درباره همسران پیامبر به کتاب همسران پیامبر از حسن عاشوری مراجعه نمائید .
پی نوشت:
1. خصایص الکبری، ج، 2، ص، 426، 427، سیوطی، چاپ : حیدر آباد.
2. زوجات النبی( ص) و أولاده ، خیامی، امیرمهنا ، ص 13 ، ناشر: مؤسسة عزالدین‏.
3. همسران پیامبر، ص57، حسن عاشوری لنگرودی.
4. خصایص الکبری، ص، 396.
5. نساء (4) آیه 3.