مذهبی و روانشناسی

با سلام و تشکر به خاطر ارتباط تان با اين مرکز.
بشر به فطرت خداجويى آفريده شده، از اين رو ناخودآگاه در جست‏و جوى شناخت خدا و ارتباط با اوست، اما متأسفانه در مصداق اشتباه مى‏كند و گمان مى‏كند كمال او در قدرت، ثروت، زيبايى، رياست و لذت‏جويى است، اما هرچه جلوتر مى‏رود و به مقام و ثروت مى‏رسد، احساس ناامنى و تنهایی او بيش‏تر مى‏گردد ، زيرا هيچ چيز او را سيراب نمى‏كند، زيرا آنچه انسان به دنبال او است، كمال، زيبايى، لذت و... نامتناهى است. اما هر آنچه در دنيا وجود دارد، محدود و متناهى است.
پس در واقع همه انسان‏ها به دنبال حقيقت نامتناهى و خدا هستند، اما متأسفانه راه را اشتباه مى‏روند و به لذت‏هاى زودگذر و فانى مشغول مى‏گردند.
از طرفى غم از دست دادن آن ها او را نگران مى‏سازد، پس چون به خواسته حقيقى نرسيده و نياز اصلى‏اش برآورد نشده، از زندگى خود لذت نمى‏برد، گرچه تظاهر كند به همه خوشى‏ها دست يافته است. قرآن مجيد مى‏فرمايد: «ألا بذكر الله تطمئن القلوب؛(1) آگاه باشيد تنها با ياد خدا دل‏ها آرامش پيدا مى‏كند».
در اين آيه كلمه (ألا) آمده كه يك هشدار به همه انسان‏ها است و خبر مهمى را بيان مى‏كند. «بذكر الله» را مقدّم داشته است، يعنى مى‏ فهماند تنها به ياد خدا بودن، آرامش انسان را تضمين مى‏كند، و اين مطلبى است كه بسيارى از متفكران مكتب‏هاى گوناگون به آن اذعان داشته‏اند.«ويليام جيمز» استاد فلسفه در دانشگاه هاروارد مى‏گويد: «مؤثرترين داروى شفابخش نگرانى، ايمان و اعتقاد مذهبى است».(2)
آمار قتل، خودكشى، فساد و جنايت در كشورهاى مترقى نشان مى‏دهد كه تمدن ماشينى و زرق و برق مظاهر دنيوى هرگز ناراحتى فكرى و روانى بشر را برطرف نكرده است. آمار نشان مى‏دهد در آمريكا (كه از لحاظ رفاه مادى يكى از كشورهاى پيشرفته دنيا به شمار مى‏آيد) در هر چهار خانواده يك خانواده مبتلا به ناراحتى روحى شناخته شده است. از هر 43 كودك، يكى از آنان پرونده پليسى دارد و از هر سه ازدواج يكى به طلاق منجر مى‏گردد.(3)
امام حسين در دعاى عرفه مى‏گويد: «خدايا! آن كس كه تو را دارد، چه ندارد ؟ آن كس كه تو را ندارد، چه دارد؟ آن چشمى كه تو را نبيند، كور است . آن شخص كه از محبت تو بهره و توشه‏اى در اين دنيا كسب نكرده، زيانكار است».
خداوند مهربان به داوود پيامبر فرمود: اين پيام را به ساكنان زمين برسان كه:
اِني حبيبُ من احبّني، و جليسُ من جالَسني، و مونس مَن انَس بذكري ؛
دوستدار كسي هستم كه مرا دوست بدارد، همنشين كسي هستم كه مرا دوست بدارد . انيس و مونس كسي هستم كه به ياد من و نام من اُنس گرفته باشد.(4).
در وجود انسان‏ها كشش‏ها و نيازهايى است كه او را به سوى خدا مى‏كشاند . جز با خدا بودن آن نيازها را برطرف نمى‏كند. زندگى بدون خدا معنا ندارد. لذت‏هاى فانى كه پس از سپرى شدن، چيزى از آن ها باقى نمانده تا انسان دل به آن ها ببندد و تمام زندگى خود را صرف آن لذت‌ها كند. بنابراين معنويت در زندگي انسان نقش بزرگي را ايفا مي کند . باعث سلامتي و آرامش روحي و رواني شده ، در نتيجه موجب پيشرفت همه جانبه انسان مي گردد.
با تقویت ایمان و توبه واقعی و اطمینان پیدا کردن از این که خدا انسان را بخشیده، به تدریج خاطره گناه نیز از ذهن آدمی پاک می شود.
پى‏نوشت‏ها:
1. غرر الحكم، ج 6، ص 432و 391.
2. محمدجعفر امامى، بهترين راه غلبه بر نگرانى، ص 25.
3. كارن هورناى، تضادهاى درونى ما، ترجمه محمدجعفر مصفا، ص 1 و2.
4.بحارالانوار، ج 70، ص 26.
********************
راه تحصيل صبر عبارتند از :
1 - تقويت پايه‏هاي ايمان:
هر قدر ايمان انسان به حكمت و رحمت پروردگار بيش‏تر باشد، صبر او نيز افزون‏تر خواهد بود. اميرمؤمنان(ع) مي‏فرمايد: «اساس و ريشه صبر، ايمان و يقين خوب نسبت به خداوند است».(1)
2 - رابطه با خدا:
انسان در پرتو ياد خدا و نماز اراده‏اي نيرومند و ايماني استوار پيدا مي‏كند . همة مشكلات براي او آسان مي‏گردد. قرآن مجيد مي‏فرمايد:
«واستعينوا بالصبر و الصلاة وانّها لكبيرة إلاّ علي الخاشعين؛(2)
در زندگي از صبر و نماز كمك بگيريد، هر چند اين كار جز براي خاشعان سنگين و گران است».
امام صادق (ع) فرموده‏اند: «هنگامي كه مشكل مهمي براي علي (ع) پيش مي‏آمد، به نماز برمي‏خاست، سپس اين آيه را تلاوت مي‏فرمود».(3)
3 - شناخت راز و رمز مشكلات:
اگر كسي بداند كه وجود بلا و مصيبت در زندگي بشر چه اثري دارد، آن را با آغوش باز مي‏پذيرد، در روايات معصومين از سختي ها به عنوان الطاف خداوندي ياد شده است. امام صادق (ع) مي‏فرمايد: «خداوند مؤمن را با بلا دلجويي مي‏كند، چنان كه مرد با هديه‏اي كه از سفر براي خانواده‏اش مي‏برد، از آن ها دلجويي مي‏كند».(4)
4 - توجه به آثار اخروي صبر:
توجه به پاداش اخروي صبر، تلخي و سختي مشكلات را شيرين و آسان مي‏سازد. در اين باره روايات زيادي از معصوميان رسيده است.
امام صادق (ع) مي‏فرمايد: «هر كس از مؤمنان كه به بلايي گرفتار شود و صبر كند، براي او اجر هزار شهيد است».(5)
5 - توجه به گذرا بودن بحران‏ها:
مشكل و محنت روزگار هر چه باشد، گذرا است. قرآن مجيد به همه افراد نويد مي‏دهد كه هميشه در كنار سختي‏ها آساني وجود دارد.(6)
6 - توجه به افراد پايين دست:
نظر افكندن به كساني كه مشكلات بزرگ‏تري دست به گريبان هستند، تحمل سختي را آسان تر مي‏سازد.
7 - الگو پذيري از اولياي خدا:
با بررسي اجمالي زندگاني بزرگان در مي‏يابيم كه آن ها همواره با مشكلات روبه‌رو بوده‏اند. با الگوگيري از بزرگان مي‏توان شيوه مقابله با مشكلات را آموخت. اين موضوع را خداوند به پيامبر گوشزد مي‏كند و مي‏فرمايد: «صبر كن، همان گونه كه پيامبران اولوالعزم صبر كردند».(7)
8 - آمادگي روحي:
اگر كسي دنيا را آن طور كه هست بشناسد، در پيش‌آمدهاي ناگوار زندگي خود را نمي‏بازد، چون مي‏داند جهان طبيعت سراي دگرگوني و تحول است . فراز و نشيب فراوان دارد . همه افراد خواه ناخواه با حوادث رو به رو مي‏شوند. امام علي(ع) مي‏فرمايد: «كسي كه دنيا را بشناسد، هرگز به خاطر بلا و مشكلات محزون نمي‏گردد».(8)
9 - توجه به آثار جسماني صبر:
صبر و شكيبايي در برابر حوادث زندگي تنها بعد اخلاقي ندارد، بلكه از نظر بهداشت و سلامت جسم نيز فوق العاده مؤثر است. افراد ناشكيبا عمري كوتاه و توأم با انواع بيماري‏ها و از جمله بيماري‏هاي قلبي و عصبي دارند، در حالي كه صابران از عمري طولاني برخوردارند. امام علي (ع) مي‏فرمايد: «كسي كه دوست دارد عمر طولاني داشته باشد، بايد قلب صبوري در برابر مصائب آماده كند».(9)
در پايان داستان جالبي از بوذرجمهر را كه مناسب با موضوع است نقل مي‏كنيم:
مي‏گويند: انوشيروان بوذرجمهر را زنداني كرد. پس از چند روز، انوشيروان شخصي را فرستاد تا از حالش جويا شود. فرستاده انوشيروان او را خوشحال ديد، علتش را جويا شد، بوذرجمهر دليلش را استفاده از معجون شش ماده‏اي دانست و گفت: اين معجون وي را سرحال كرده است و آن ها عبارتند از:
1- توكل بر خدا،
2 - بي تابي مشكلي را حل نمي‏كند،
3 - صبر به كمك انسان مي‏آيد،
4 - اگر صبر نكنم چه كنم؟
5 - مشكلاتي بيش از مشكل من وجود دارد،
6 - ستون به ستون فرج است.(10)

پي‏نوشت‏ها:
1. غررالحكم، ج 2، ص 415.
2. بقره (2) آيه 45.
3. تفسير نمونه، ج 1، ص 219.
4. اصول كافي، ج 3، ص 354.
5. همان، ص 146.
6. انشراح (94) آيه 5.
7. احقاف (46) آيه 35.
8. ابن ابي الحديد، شرح نهج البلاغه، ج 20، ص 270.
9. بحارالانوار، ج 75، ص 81.
10. سفينة البحار، واژة صبر.