پاسخ:
با سلام و تشکر به خاطر ارتباط تان با اين مرکز.
در ابتدا باید اشاره شود که تعبیر درست مسئله این است:
«هر موجود مجردي دارای علم است» ؛ کلمه مستقل ظاهرا به طور اشتباه در پرسش آمده چون هیچ موجودی مستقل غیر از واجب الوجود، وجود ندارد.
در هر صورت فلاسفه به خصوص اصحاب حکمت متعالیه معتقدند که موجود مجرد، چون از جهت ذات تام و کامل است و تعلقی به قوه ندارد، در نتیجه ذات کامل او برای خویش حضور دارد، و موجودیتش برای خودش میباشد.
مراد ما هم از علم چیزی نیست جزء حضور شیء برای شیء دیگر .
این کلامی بود درباره علم مجرد به خود، اما در مورد آگاهی او از دیگران هر چند مبحث از مباحث سنگين فلسفي است. اما به طور مختصر باید گفت:
موجود مجرد میتواند هر ذات کامل دیگری را که تعلقش فی نفسه ممکن است، درک کند، زیرا ذاتش تام و کامل است، از طرف دیگر، هر چه را موجود مجرد بتواند داشته باشد، بالفعل دارد، در نتیجه او بالفعل هر مجردی را که وجودش تام است ، درک میکند همان طور که هر موجود مجردی هم معقول بالفعل است و هم عقل بالفعل. (1)
در توضیح این مطلب توجه به چند نکته لازم است:
1- هر موجود مجردی به خود علم دارد، زیرا هر مجردی در نزد خود حضور دارد و از خود غایب نیست . علم در واقع حضور مجرد نزد مجردی است.
2- هر موجود مجردی علم به دیگر مجردات دارد، زیرا اولا موجود مجرد، چون یک ذات تام است، میتواند نزد موجود مجرد دیگر حضور داشته باشد، نیز میتواند محضر موجود مجرد دیگر واقع شود، چرا که مانع از حضور نزد مجرد و یا محضر مجردی بودن ، مادیت و متغیر و متحول بودن است.
ثانیا: هر چه برای مجرد امکان داشته باشد، برای او بالفعل حاصل است، زیرا عموم علم و قدرت واجب تعالی اقتضا دارد که هر چه را وجودش ممکن است، ایجاد کند . قابل نیز، چون مجرد است، برای قبول فیض نیاز به ماده و استعداد و حصول شرایط و معدات ندارد، پس فاعل و قابل هر دو تاماند، در نتیجه تحقق فعل (یعنی حضور مجرد برای مجرد) قطعی خواهد بود. از این دو امر دانسته میشود که هر مجردی نسبت به خودش و دیگر مجردات بالفعل عام و عاقل است.
3- پس از اثبات این که هر مجردی عالم به خودش است، معلوم بودن هر مجردی برای خودش نیز اثبات میشود، نیز پس از اثبات این که هر مجردی عالم به دیگر مجردات است، معلوم بودن هر مجردی برای دیگر مجردات، قطعی خواهد بود و این ها نیاز به بیان مجدد ندارد.
4- هر مجردی عقل بالفعل است، زیرا عقل عین معقول است . هر مجردی معقول بالفعل برای خودش و برای سایر مجردات میباشد. در نتیجه هر مجردی عقل بالفعل خواهد بود. (2)
پینوشتها:
1 . بدایه الحکمه، مرحله 11 ،فصل 11، ص 222، نشر جامعه مدرسین، قم 1372 ش .
2. دکتر علی شیروانی، شرح بدایه الحکمه، ج 3، ص 366، نشر دفتر تبلیغات، قم 1383 ش .
