احترام

با سلام و تشکر به خاطر ارتباط تان با اين مرکز.
سفارشي که اسلام نسبت به حقوق پدر و مادر کرده، بي نظير است. به چند آيه مربوط به اين سفارش توجه کنيد:
وَ إِذْ أَخَذْنا ميثاقَ بَني‏ إِسْرائيلَ لا تَعْبُدُونَ إِلاَّ اللَّهَ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْسانا؛(1)
(به ياد آوريد) زمانى را كه از بنى اسرائيل پيمان گرفتيم كه جز خداوند يگانه را پرستش نكنيد و به پدر و مادر نيكى كنيد.
وَ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ لا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً؛(2)
خدا را بپرستيد! و هيچ چيز را همتاى او قرار ندهيد! و به پدر و مادر، نيكى كنيد.
قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ أَلاَّ تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً؛(3)
بگو: «بياييد آنچه را پروردگارتان بر شما حرام كرده است ،براي تان بخوانم: اينكه چيزى را شريك خدا قرار ندهيد! به پدر و مادر نيكى كنيد!
وَ قَضى‏ رَبُّكَ أَلاَّ تَعْبُدُوا إِلاَّ إِيَّاهُ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ كِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لا تَنْهَرْهُما وَ قُلْ لَهُما قَوْلاً كَريماً وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَ قُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما كَما رَبَّياني‏ صَغيرا؛(4)
پروردگارت فرمان داده: جز او را نپرستيد! به پدر و مادر نيكى كنيد! هر گاه يكى از آن دو، يا هر دوى آن ها، نزد تو به سن پيرى رسند، كم ترين اهانتى به آن ها روا مدار! بر آن ها فرياد مزن! گفتار لطيف و سنجيده و بزرگوارانه به آن ها بگو! بال هاى تواضع خويش را از محبّت و لطف، در برابر آنان فرود آر! و بگو: «پروردگارا! همان‏گونه كه آن ها مرا در كوچكى تربيت كردند، مشمول رحمت شان قرار ده!»
در تمام آيات فوق خدمت و احسان به پدر و مادر بعد از توحيد و ترک شرک که حق خداوند است ، مقدم بر همه کارهاي صالح ذکر شده است.
از اين آيات . معلوم مي‏شود احسان به پدر و مادر بعد از توحيد، واجب‏ترين واجبات است، هم چنان که عقوق (نفرين) بعد از شرک ورزيدن به خدا از بزرگ‏ترين گناهان کبيره است . به همين جهت اين مسئله را بعد از توحيد و قبل از ساير احکام اسم برده است".(5)
اگر فرزندي مورد عاق و نفرين پدر و مادر قرار گيرد، در دنيا و آخرت خسارت سنگيني خواهد ديد. پيامبر فرمود:
"بترسيد از اين که عاق پدر و مادر و مغضوب آن‏ها شويد، زيرا با آن که عطر بهشت از فاصله پانصد سال را ه به مشام مي‏رسد، ولي کساني که مورد خشم پدر و مادر هستند، آن قدر از رحمت خدا دورند که هيچ گاه به مشام آن ها نخواهد رسيد".(6)
رسول گرامي اسلام فرمود:"سه گناه است که خداوند عقوبت آن‏ها را در دنيا تعجيل مي‏فرمايد: عقوق والدين، ظلم به بندگان خدا ، و بدي کردن در مقابل احسان".(7)
پرسشگر گرامي ! خوب است معناي دقيق « احسان » را که در ذيل توضيح داده مي شود ، بدانيد .
ـ اگر کسي به شما محبت و کمکي کرد و پاسخ محبت‌ها و کمک هاي او را دادي، به او احسان نکردي، بلکه وظيفه خود را انجام دادي، ‌زيرا احسان اين است که شخصي بيش از آن چه وظيفه‌اش است، انجام دهد، و نيکي کند ، و کم تر از آن چه حق اوست، بگيرد . در عين حال محبت و علاقة باطني‌اش بيش تر از رفتار ظاهري اش باشد که اين نکته عمق عشق و علاقه را مي‌رساند.
خداوند در حدود ده آيه احسان به والدين را توصيه نموده حتى احسان به والدين را در رديف عبوديت و بندگي خود قرار داده است.
حالا مي‌خواهد والدين مؤمن باشند يا فاسق، عادل باشند يا ظالم،‌مسلمان باشند يا غير مسلمان، حتى اگر پدر و مادر کافر، مشرک يا بت‌پرست بودند، شيوه پاسخ و برخورد و رفتار با آنان بايد بسيار صميمي همراه با محبّت و احترام باشد، چنان که قرآن کريم در آيه 15 سوره لقمان بر اين نکته تأکيد مي‌کند.
بنابر اين ما به عنوان مسلمان و پيرو قرآن کريم، بايد خواسته هاي خدا را بر خواسته ها و تمايلات قلبي خود ترجيح دهيم ، خواست خدا را برخواست خود مقدم بداريم .
موضع گيري و چگونگي برخورد فرزندان در دعواهاي والدين کاري بسيار سخت است. اگر طرف يکي گرفته شود ،آن ديگري ناراحت مي شود . از سويي هر طرف دعوا خودش را مظلوم و بر حق مي داند ، در حالي که ممکن است واقعيت آن گونه نباشد که آن ها مي پندارند .
پس چه بايد کرد ؟
راه درست اين است که اگر فرزندان از موقعيت و احترام ويژه اي نزد والدين برخوردارند،‌بايد وساطت كنند .با تكيه بر نكته هاي احساسي و عاطفي، آنان را به مصالحه و سازش، عفو و گذشت و بازنگري در رفتار و شيوه برخورد،‌ دعوت كنند.
اگر چنين موقعيتي ندارند ،خود را كنار بكشند . طرف هيچ كدام را نگيرند تا آتش غضب شعله ورتر نگردد و دامن فرزندان را نگيرد،بلکه مي توانيد موضوع را به صورت خصوصي ،بدون آن که کسي - حتي پدر و مادر بفهمند - با يکي از اقوام يا دوستان نزديک پدر و مادر که حرف شان در آن ها مؤثر است ، در ميان بگذاريد تا پا در مياني و وساطت کنند ، و به قهر و دعوا خاتمه دهند .
در هر صورت فرزندان بايد راه اعتدال و ميانه را در پيش گيرند . وارد معرکه اي بي ثمر و بلکه تشديد کننده اختلاف نشوند . اگر مي بينيد اقدام خود يا ديگران بي فايده است، در رفتار تان بي طرف باشيد. پيش هر دو برويد و به هر دو احترام بگذاريد. به هر دو محبت و احسان کنيد ، اگر چه هنگامي که پيش مادر رفتيد ، مي توانيد از او بيش تر دلجويي کنيد. حتي به او بگوييد که شما را قلبا بيش تر دوست دارم ، چون مظلوم هستيد ، اما در عمل نمي توانم طرف شما را بگيرم .
وقتي پدر محبت و احترام شما را ديد و توانستيد با محبت و احترام در قلب او جاي بگيريد ، چه بسا به تدريج حرف هاي شما مورد قبول او قرار گيرد . بتوانيد در رفتار و اخلاق پدر تان نيز تأثير گذار باشيد .

پي نوشت ها:
1. بقره(2)آيه83.
2. نساء(4)آيه36.
3. انعام(6)آيه151.
4. اسراء(17)آيه 23-24.
5. ترجمه تفسير الميزان، ج 13، ص 135.
6. . تفسير نمونه، ج 12، ص 80.
7. بحار الانوار ، ج 70، ص 373.