چه تفاوتهایی بین فطرت وغریزه وجود دارد ومفهوم دقیق هریک چیست؟
با سلام و تشکر به خاطر ارتباط تان با اين مرکز.
واژگان فطرت و غريزه کاربردهاي متفاوت دارد، چه اين که فطرت اختصاصي به گرايشهاي معنوي نهفته در وجود انسان دارد، ولي غريزه نوعا مشترک بين انسان و حيوان بوده و مربوط به جنبه قواي بدني ميشود. از اين رو گفته شده واژه فطرت در برابر واژه غريزه به کار مي رود و به ويژ گي هاي انسان اختصاص دارد ،بر خلاف امور غريزي که در حيوانات نيز وجود دارد (1).
درباره فطرت گفته شده: کلمه فطرت که در فارسي به سرشت ترجمه ميشود ، مصدر نوعي است . دلالت بر نوع خلقت و آفرينش ميکند، ولي معمولا در مورد انسان به کار ميرود . چيزي را فطري ميگويند که نوع خلقت انسان، اقتضاي آن را داشته باشد . خدادادي و غير اکتسابي و مشترک بين همه افراد انسان باشد . از اين رو شامل همه است. بينشها و گرايشهاي غير اکتسابي طبعا چنين چيزي که اکتسابي نيست ، در عموم افراد انسان به مقتضاي آفرينش آنان وجود دارد.
پس خاصيت امور فطري اين است که اولا اکتسابي نيست،
ثانيا: در عموم افراد وجود دارد، هر چند ممکن است شدت و ضعف داشته باشد.
فطري را در دو مورد به کار مي بريم :
يکي در مورد ادراک ، يعني در آنچه که مربوط به آگاهي و شناخت است .
ديگري در مورد خواست و اراده، ميل فطري، گرايش فطري، خواست فطري عبارت است از ميلها و خواستهايي که در سرشت انسان وجود دارد .نبايد آن ها را کسب کند، جامع همه اين است که اکتسابي نيست و به مقتضاي فطرت و آفرينش انسان است.
کلمه فطري کاربردهايي دارد مثلا گاهي مي گوييم خداشناسي فطري است، به معناي آن که انسان يک نوع شناختي به حسب آفرينش خود نسبت به خداي متعال دارد.
گاهي ميگوييم خداجويي فطري است ،يعني انسان به حسب فطرت خود به سوي خدا گرايش دارد . او را وادار ميکند که در صدد شناخت او و پرستش او برآيد. (2)
اما غريزه همانند فطرت کاربردهاي مختلف دارد . گاهي بر قواي بدني اطلاق ميشود. نظير غريزه جنسي. گاهي مرادف با کلمه سرشت است . غريزه به معناي سرشت، طبيعت است. غريزه ملکهاي است که از آن صفات ذاتي انسان صادر ميشود . خوي و خلق بدان نزديک است جز اين که در خوي اعتياد مداخله دارد، ولي در غريزه چنين نيست. از اين رو براساس برخي آموزههاي ديني بخل، ترس، و حرص غرايز گوناگوني است که همه آن ها در عنوان گمان بد به خدا جمع ميشوند. (3)
پينوشتها:
1. آموزش فلسفه، ج 2 ،ص330 نشر ساز مان تبليغات اسلا مي ، 1368 ش.
2. معارف قرآن، ص 26، نشر موسسه آموزش و پژوهشي امام خميني، قم، 1380 ش .
3. معارف المعاريف، ج 7، ص 598، نشر جهت، 1376 ش.
