علیت و بدیهی بودن

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مرکز
در ابتدا بايد واژه بديهي توضيح داده شود و آن گاه مفهوم عليت:
بديهي به معناي مسئله‌اي علمي و اعتقادي است که دليل و برهان خاص براي اثبات آن لازم نيست . با اندک تامل و حتي بدون تامل از تصور آن تصديقش(تاییدش) لازم مي‌آيد، يعني به صرف تصور مي‌توان آن را تصديق نمود و پذيرفت، مثلا 2+ 2= 4 یا کل بزرگ تر است از جزء، يک امر بديهي است و نياز به دليل ندارد . به همین خاطر وقتي گفته می شود: «عالم و جهان خلقت، آفريدگار و علتي هستي بخش دارد» به آساني قابل درک و پذيرش است، و اين يک امر بديهي و فطري است(1 ) از اين رو حکماي الهي براهين خدا را از باب تنبيه و توجه دادن تلقي کرده و نه استدلال بر اثبات وجود او (2) .
در مفهوم عليت بايد گفت: اصل عليت عبارت است از قضيه‌اي که دلالت بر نيازمندي معلول به علت دارد . لازمه اش اين است که معلول بدون علت، تحقق نيابد. اين مطلب را مي‌توان در قالب قضيه حقيقيه به اين شکل بيان کرد:
«هر معلولي محتاج به علت است » معنای آن اين است که هر گاه معلولي در خارج، تحقق يابد نيازمند به علت خواهد بود. هيچ موجودي نيست که معلول باشد و بدون علت به وجود آمده باشد، پس وجود معلول، بیانگر اين است که علتي آن را به وجود آورده است.
اين قضيه از قضاياي تحليلي است و مفهوم محمول آن از مفهوم موضوعش به دست مي‌آيد، زيرا مفهوم معلول عبارت است از موجود علت دار( موجودي که وجود آن متوقف بر موجود ديگر و نيازمند به آن باشد)، پس مفهوم موضوع (معلول) مشتمل بر معناي احتياج و توقف و نياز به علت است که محمول قضيه مزبور را تشکيل مي دهد.(3)
این جمله « هر موجود علت داری(معلولی) علت دارد» از بديهيات اوليه و بي‌نياز از هر گونه دليل و برهاني است !
حال هر آنچه در اطراف خود می بینیم، معلول و مخلوقند .پس باید علت و خالقی داشته باشند.
برای اطلاعات بیش تر به منبع ذیل مراجعه کنید.(4)
پي‌نوشت‌ها:
1. آموزش فلسفه،محمد تقی مصباح یزدی، ج 2 _ص330 ،نشر ساز مان تبلیغات اسلامی 1368 ش.
2. نتايج کلامي حکمت صدرايي، ص 62، نشر بوستان کتاب، قم، 1388 ش .
3. آموزش فلسفه ج 2، ص 28، نشر سازمان تبليغات اسلامي، 1366 ش .
4.همان، ص 29.