پاسخ ارائه شده در پاسخ به سوال یک پرسشگر با مشخصات خاص می باشد لذا در صورتی که سوالی دارید از طریق درگاه های پاسخگویی پیگیری فرمائید.
در قرآن کریم به چه عوامل مادّی و معنوی در عافیت از بیماری اشاره شده است؟
شفاء، درمان، بیماری، قرآن، عوامل، مادی، معنوی.

در قرآن کریم به چه عوامل مادّی و معنوی در عافیت از بیماری اشاره شده است؟

پاسخ اجمالی:

آیات مختلفی در قرآن کریم درباره شفای بیماری های جسمی، روحی و روانی وجود دارد که در هرکدام به عوامل مادّی و معنوی متعددی اشاره شده است مثلاً در بیماری های جسمی می توان به خوردن غذاهاى پاک، ممنوعیت غذاهاى غیربهداشتى، دورى از گوشت مردار و شراب اشاره کرد همچنین از عسل نیز به عنوان درمان بعضی از بیماری هاى جسمى یادکرده است. در بیماری های روحی، عمل کردن به آیات قرآن کریم و رعایت تقوا، بهترین عامل برای سلامتی است و برای بیماری های روانی هم توصیه هایی مانند قرائت قرآن، صبر، توکل، ذکر و... شده است که عمل به آن ها می تواند انسان را در مقابل این بیماری ها مصون بدارد.

 

پاسخ تفصیلی:

عافیت از بیماری ها همیشه یکی از دغدغه های بشر بوده است. هرچند قرآن کریم کتاب بهداشت و پزشکى نیست، بلکه کتابى براى تربیت معنوى است ولی گاهی به عنوان مسیری برای خداشناسی به مطالب پزشکى و بهداشتى و علمى اشاره ‏اى دارد. این مطالب اگر در حد اعجاز علمى نباشد، قطعاً برخى از آن ها جزء شگفتی هاى علمى است.

شفاء به معنای صحت و سلامتی از بیماری است. «راغب اصفهانی» می گوید: «الشفاء من المرض: موافاه شفاء السّلامة» یعنی رسیدن به کنار سلامتی. (1) شفادهنده واقعی خداست لذا حضرت ابراهیم (علیه السلام) می فرماید: «وَ إِذا مَرِضْتُ فَهُوَ یشْفِین (2)؛ و هرگاه مریض می شوم اوست که شفایم می دهد». چون شافی خداست، واسطه هایی را هم برای این کار قرار داده است، لذا در قرآن کریم 4 مرتبه واژه «شفاء» را به کاربرده است که 3 مورد از آن ها درباره شفا دهی قرآن کریم (3) و 1 مورد درباره شفا دهی عسل است. (4)

شفاء در قرآن کریم، گاهی صحت و سلامتی از بیماری های جسمی است و گاهی از بیماری های قلبی و روحی و گاهی از بیماری های روانی که در ادامه به بررسی آن ها خواهیم پرداخت. (5)

بیماری های جسمی:

درباره بهداشت غذایى آیات متعددی در قرآن کریم آمده است که عبارت اند از: خوردن غذاهاى پاک (6)، ممنوعیت غذاهاى غیربهداشتى (7) اسراف نکردن در غذا (8)، دورى از گوشت مردار (9) گوشت خوک و خوردن خون (10) و شراب (11) و ... . درباره بهداشت شخصى نیز قرآن کریم دستوراتی دارد؛ وضو (12)، غسل (13)، طهارت لباس (14) و بسیاری از موارد دیگر. همچنین درباره بهداشت مسائل جنسى نیز مسائل مهمی در قرآن کریم ذکرشده است من جمله ممنوعیت آمیزش با زنان در عادت ماهیانه (15)، دورى از زنا (16)، دوری از لواط (17) و دوری از استمناء (18) و موارد دیگر.

در مورد درمان بیماری های جسمی در برخی آیات صراحتاً مواردی به عنوان شفاء معرفی شده است مانند شفاء بودن عسل: «... از درون شکم آن (زنبور) نوشیدنى بارنگ های مختلف خارج مى‏شود؛ که در آن شفاء براى مردم است.»(19)

خواص غذائى و دارویى (شفابخشى)، خاصیت ضد میکروبى و ضدعفونی و همچنین کاربرد درمانى عسل‏ در بیماری های پوستی، گوارشی، تنفسی، قلبی، کلیوی، عصبی و ... ازجمله آثار این ماده شفابخش است که امروزه به اثبات رسیده است. (20)

در برخی آیات دیگر نیز اعمال و رفتارهایی بیان شده که علاوه بر جنبه دینی و شرعی آن ها، در روایات و علم پزشکی امروزه، آثار درمانی آن به اثبات رسیده است مانند روزه:

«و مردان روزه‏دار وزنان روزه‏دار، مردان پاک‏دامن وزنان پاک‏دامن و مردانى که بسیار به یاد خدا هستند وزنانی که بسیار یاد خدا مى‏کنند، خداوند براى همه آنان مغفرت و پاداش عظیمى فراهم ساخته است.» (21). (22)

بیماری های روحی (قلبی):

مرض تنها مرض بدن نیست بلکه قرآن از مرض قلب نیز نام می برد که از مرض بدن شدیدتر و صعب العلاج تر است «فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ»(23). قلب مریض دوازده بار در قرآن آمده است و قرآن کریم شفاء و دواى دردهاى قلوب نیز می باشد. بالاترین توصیه قرآن کریم که درجای جای این کتاب عزیز بدان سفارش شده است و عمل بدان می تواند انسان را از همه بیماری ها بخصوص قلبی و روحی نجات دهد، تقوا است. خداوند متعال می فرماید «وَ مَنْ یتَّقِ اللَّهَ یجْعَلْ لَهُ مَخْرَجا (24)؛ و هرکسی تقوای الهی را پیشه کند خدا برای او راه برون رفت از مشکلات را قرار می دهد.»

بیماری هایی چون شک، حقد، حسد، شرک، کفر، نفاق که بیماری های قلبی اند که به وسیله قرآن زدوده می شوند: «وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنین (25)‏؛ و از قرآن، آنچه شفا و رحمت است براى مؤمنان، نازل مى‏کنیم‏.»

بیماری های روانی:

برخى از روانشناسان با تحقیق درآیات قرآن دریافته‏ اند که قرآن تأثیر زیادی بر روان انسان مى‏ گذارد. آنان شفابخشى قرآن را با علوم تجربى مقایسه کرده اند و نتایج حاصل از آن را با عنوان تأثیر قرائت قرآن بر بهداشت روانى انسان منتشر کرده‏ اند.

مداومت بر قرائت قرآن، نقش مؤثرى در رویارویى با اضطراب دارد. فهم قرآن نیز در مقابله با اضطراب مؤثر است. (26) نتیجه تحقیقى که از ۶۰ دختر به دست آمد، نشان داد رویارویى میزان اضطراب و گرایش به افسردگى در گروهى که طى ۶ ماه روزانه حداقل نیم ساعت به قرائت قرآن مى‏ پرداختند، به طور چشمگیرى کمتر از دیگران است. (27)

توصیه هایی هم در قرآن کریم در این راستا آمده است:

-دمیدن روح امید و دورى از یأس و اثر آن در کاهش افسردگى. (28)

-دعوت قرآن به صبر و اثر آن در کاهش فشارهاى روانى. (29)

-دعوت قرآن به توکل به خدا و نقش آن در آرامش انسان. (30)

-یاد خدا و آرامش دل. (31)

-ممنوعیت سوءظن، تجسس و غیبت و اثرات آن بر سلامتى جامعه و شخصیت افراد. (32)

به عبارت دیگر مى‏ توان گفت: همه دستورهاى الهى به نوعی براى آرامش فردى، اجتماعى و رشد و بالندگى فرد و جامعه است. (33)

نتیجه:

قرآن کریم به عنوان تنها کتاب آسمانی که مصون از تحریف است نکات بسیار ارزشمندی را درباره عوامل مادّی و معنوی در بیماری های جسمی، روحی و روانی بیان داشته است که توجه به هرکدام از این عوامل می تواند سعادت دنیوی و اخروی انسان را تأمین کند.

 

 

پی نوشت ها:

  1. راغب اصفهانی، حسین بن محمّد، المفردات فی غریب القرآن‏، تحقیق: صفوان عدنان داودى‏، چاپ اول‏، دمشق بیروت: ‏دارالعلم الدار الشامیة، 1412 ق‏، ص 459.
  2. سوره شعراء، آیه 80.
  3. سوره یونس، آیه 57؛ سوره اسراء، آیه 82؛ سوره فصلت، آیه 44.
  4. سوره نحل، آیه 69.
  5. ر.ک: سایت خبرگزاری بین المللی قرآن (iqna) ذیل عناوین: «منظور از شفاء بودن قرآن چیست؟» و «قرآن چگونه بیماری های جسمی را شفاء می دهد؟»
  6. سوره بقره، آیه ۱۷۲.
  7. سوره اعراف، آیه 157.
  8. سوره اعراف، آیه ۳۱.
  9. سوره انعام، آیه ۱۴۵.
  10. سوره بقره، آیه ۱۷۳.
  11. سوره مائده، آیه 90.
  12. سوره مائده، آیه 6.
  13. سوره نساء، آیه 43.
  14. سوره مدثر، آیه 4.
  15. سوره بقره، آیه 222.
  16. سوره اسراء، آیه 32.
  17. سوره اعراف، آیه 80-81.
  18. سوره مؤمنون، آیه 7.
  19. سوره نحل، آیه ۶۹.
  20. ر.ک: محمدعلی رضایی، پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، ناشر: کتاب مبین‏، رشت‏، سال چاپ: 1381، چاپ سوم‏، ج 2، ص 428 تا 452.
  21. سوره احزاب، آیه 35.
  22. ر.ک: محمدعلی رضایی، پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، ناشر: کتاب مبین‏، رشت‏، سال چاپ: 1381، چاپ سوم‏، ج 2، ص 440.
  23. سوره بقره، آیه 10.
  24. سوره طلاق، آیه 2.
  25. سوره اسراء، آیه 82.
  26. ر. ک. به مقالات همایش نقش دین در بهداشت روان، دانشگاه علوم پزشکى، آذر ۱۳۷۶، ص ۸۸.
  27. همان، ص 79.
  28. سوره‏ یوسف، آیه‏ ۸۷.
  29. سوره‏ بقره، آیات ۱۵۳ و ۱۵۵ و سوره‏ آل عمران، آیه‏ ۲۰۰.
  30. سوره‏ احزاب، آیه‏ ۳ و سوره‏ آل عمران، آیه‏ ۱۵۹.
  31. سوره‏ اسراء، آیه‏ ۲۴ و سوره‏ بقره، آیه‏ ۸۳.
  32. سوره‏ حجرات، آیه‏ ۱۲- ۱۱.
  33. ر. ک. به خلاصه مقالات همایش نقش دین در بهداشت روان، دانشگاه پزشکى تهران، ۱۳۷۶ آذرماه.
     

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

  1. محمدعلی رضایی، پژوهشی در اعجاز علمی قرآن
  2. آن‏سوى آیه‏ها نگرشى بر اعجازهاى پزشکى قرآن‏، نویسنده: صمد نورى زاد
     

موارد مرتبط

درمانگری با قرآن، 2. روش مواجهه با بیماری ها در قرآن کریم