پاسخ ارائه شده در پاسخ به سوال یک پرسشگر با مشخصات خاص می باشد لذا در صورتی که سوالی دارید از طریق درگاه های پاسخگویی پیگیری فرمائید.
آيا پذيرش توبه در آخرين لحظه عمر براي مسلمانان است؟
توبه بازگشت بسوي خدا كه توأم با پشيماني از گناهان گذشته و تصميم بر اجتناب از گناه در آينده و جبران عملي اعمال بد، بوسيله اعمال نيك مي باشد ...

آيا پذيرش توبه در آخرين لحظه عمر براي مسلمانان است يا ديگران را نيز شامل مي شود؟

توبه بازگشت بسوي خدا كه توأم با پشيماني از گناهان گذشته و تصميم بر اجتناب از گناه در آينده و جبران عملي اعمال بد، بوسيله اعمال نيك مي باشد. آياتي كه بر اين معني دلالت دارد فراوان اند. اما ما به جهت اختصار تنها به آيه اي اشاره مي كنيم:« اوست كه توبه را از بندگان خود مي‏پذيرد و گناهان را مي‏بخشد.»(1)

حقيقت" توبه" ندامت و پشيماني از گناه است كه لازمه آن تصميم جدي بر ترك گناه در آينده است، و جبران كارهايي كه قابل جبران است. گفتن استغفار نيز بيانگر همين معني است. به اين ترتيب اركان توبه را مي‏توان در پنج چيز خلاصه كرد:" ترك گناه- ندامت-تصميم بر ترك در آينده- جبران گذشته- استغفار.(2)

توبه انقلاب در روح و جان آدمي است كه او را وادار به تجديد نظر در برنامه هاي خود مي كند.

«توبه» اختصاص به گناه و شخص خاص ندارد، بلكه كافر و غير مسلمان نيز اگر در لحظات آخر توبه كنند و دين اسلام را بپذيرند، توبه آنها پذيرفته مي شود.

همه انبياي الهي هنگامي كه براي هدايت امّتهاي منحرف مأموريت مي يافتند، يكي از نخستين گامهايشان دعوت به توبه بود؛ چرا كه بدون توبه و شستن لوح دل از نقش گناه، جايي براي نقش توحيد و فضائل نيست. پيغمبر بزرگ خداوند هود (عليه السلام) از نخستين سخنانش اين بود: «اي قوم من، از پروردگارتان طلب آمرزش كنيد، سپس به سوي او باز گرديد و توبه نماييد!»(3)

در حديث معروفي از پيامبر خدا (صلي الله عليه وآله) مي خوانيم كه فرمود: هر كس يكسال قبل از مرگش توبه كند، خدا توبه او را مي پذيرد، سپس فرمود يك سال زياد است، كسي كه يك ماه قبل از مرگش توبه كند، خدا توبه او را مي پذيرد. سپس افزود يك ماه نيز زياد است، كسي كه يك جمعه (يك هفته) قبل از مرگش توبه كند، توبه او مورد قبول خداوند واقع مي شود، باز افزود يك جمعه زياد است كسي كه يك روز قبل از مرگش توبه كند، خداوند توبه اش را پذيرا مي شود، باز فرمود يك روز نيز زياد است! كسي كه يك ساعت قبل از مرگش توبه كند،  خداوند توبه او را مي پذيرد، سپس افزود يك ساعت هم زياد است! كسي كه قبل از آن كه جانش به گلو رسد (در آخرين لحظه حيات و در حال اختيار) توبه كند، خداوند توبه او را مي پذيرد!»(4)

البته ذكر اين نكته لازم است كه توبه در حالت معاينه يعني زماني كه انسان مرگ را به چشم خود مي بيند و در حالتي به صورت اضطرار و از روي ناچاري توبه مي كند،  پذيرفته نمي شود.(5)

اما در مورد غير مسلمانان بايد توجه داشت كه آنها چند دسته هستند:

دسته اول: كساني كه حقانيت دين اسلام را فهميدند، ولي از روي لجاجت و تعصب آن را انكار مي كنند؛ اين دسته هيچ عملي از آنها در درگاه خداوند قبول نمي شود. چون با انكار خدا، رابطه ي بين عمل و حضرت حق را بريدند و اعتقادي به جزا و پاداش الهي ندارند.

قرآن در اين باره مي فرمايد: « توبه كساني كه كارهاي بدي انجام مي دهند و هنگامي كه مرگ يكي از آنها فرا رسد مي گويند: الآن توبه كردم، پذيرفته نيست و نه توبه كساني كه در حال كفر از دنيا مي روند (و در عالم برزخ توبه مي كنند) اينها كساني هستند كه عذاب دردناكي برايشان فراهم شده است!»(6)

ظاهر اين است كه آيه مي‏گويد:" كساني كه از گناهان خود در حال صحت و سلامت و ايمان توبه كرده‏اند، ولي در حال مرگ با ايمان از دنيا نرفتند، توبه‏هاي گذشته آنها نيز بي اثر است".

توضيح اين كه مي‏دانيم يكي از شرائط قبولي اعمال نيك انسان "موافقت بر ايمان" است يعني با ايمان از دنيا رفتن، و كساني كه در لحظه پايان زندگي كافر باشند، اعمال گذشته آنها (حتي اعمال نيكي كه در حال ايمان انجام داده‏اند) طبق صريح آيات قرآن حبط و نابود مي‏گردد، توبه‏هاي آنان از گناه اگر چه در حال ايمان انجام شده نيز در چنين صورتي نابود خواهد شد.(7)

و همچنين قرآن مي فرمايد: بطور قطع خدا، شرك به او را هرگز نخواهد بخشيد، ولي جرم پائين‏تر از آن را براي هر كس بخواهد مي‏بخشد و هر كه براي خدا، شريكي قائل شود در گمراهي بسيار دوري افتاده است‏.(8)

دسته دوم: كساني كه حقانيت اسلام را نفهميدند؛ اما به دين و آيين شرعي يا عقلي خود عمل مي نمايند و در موردي هم كه از دين و آيين خود سرپيچي كردند با توبه آن را تدارك و جبران مي نمايند.

در مورد اين عده مي توان گفت كه عمل خير و توبه ي آنها نيز مورد پذيرش قرار مي گيرد، و برخي از آيات قرآن(9) كه به صورت عمومي فرموده: خداوند از بندگانش توبه را مي پذيرد شامل اين دسته نيز مي گردد. اما بايد توجه داشت كه پذيرش توبه در اينجا به اين معناست كه آنان با اين توبه به عبوديت و اطاعت الهي نزديكتر مي شوند و يقينا اين عده با آناني كه تقيدي به دين خود ندارند، فرق مي كنند و بديهي است كه از اين جهت شامل رحمت الهي مي شوند.

نتيجه آنكه خداوند متعال كه آفريننده انسان و به تمام ويژگي هاي او آگاه است پاك شدن از همه گناهان (هر چند گناهان بزرگ باشند) را ممكن دانسته و همگان را به سوي رسيدن به آن دعوت فرموده و وعده آمرزش و عفو داده است، تا جايي كه نا اميدي از عفو و بخشش الهي را بالاترين گناه شمرده است. همه پيامبران الهي براي رسانيدن مردم به درياي بي كران رحمت الهي مبعوث شده اند تا جايي كه پيامبر گرامي اسلام(ص)، پيامبر رحمت خوانده شده است. و اين دعوت، يعني دعوت به توبه و بازگشت به حقيقت بندگي و اطاعت خداوند و اجتناب از طاغوت ها، دعوتي همگاني و عمومي است.

پي نوشت ها:

1. «هُوَ الَّذِي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ يَعْفُوا عَنِ السَّيِّئاتِ»؛ شوري(42) آيۀ 25.

2. تفسير نمونه، مكارم شيرازي، چاپ اول، تهران، دار الكتب الاسلامية، 1374 ش، ج‏24، ص 290.

3. وَ يا قَومِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا اِلَيْهِ»؛ هود(11) آيه 52.

4. مستدرك الوسائل، جلد 12، ص 145، باب صحّة التّوبه في آخر العمر، حديث 5.

5. وَ لَيْسَتِ التَّوبَةُ لِلَّذِيْنَ يَعْمَلُونَ السَيِّئاتِ حَتّي اِذا حَضَر اَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ اِنّي تُبْتُ الآنَ »؛ نساء(4) آيه 18. – يونس (10)، آيه 90 و91.

6. نساء(4) آيه 18.

7. تفسير نمونه، مكارم شيرازي، چاپ اول، تهران، دار الكتب الاسلامية، 1374 ش، ج ‏3، ص317.

8. إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالاً بَعيداً»؛ نساء(4) آيۀ 116.

9. مانند: آيه ي هُوَ الَّذِي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ يَعْفُوا عَنِ السَّيِّئاتِ، شوري(42) آيۀ 25 ويا آيه ي إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَي اللَّهِ لِلَّذينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِنْ قَريبٍ فَأُولئِكَ يَتُوبُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَ كانَ اللَّهُ عَليماً حَكيما»؛  نساء(4) آيه 17.