پاسخ ارائه شده در پاسخ به سوال یک پرسشگر با مشخصات خاص می باشد لذا در صورتی که سوالی دارید از طریق درگاه های پاسخگویی پیگیری فرمائید.
اول باید تهمت را ترك كنم یا دروغ را؟
درود بر شما كه به دنبال حقیقت و راه رسیدن به كمال هستید و اولين مرحله تغییر یعنی « بيداري از خواب غفلت و توجه به غافل بودن خويش » را پشت سر گذارده اید...

می خواهم در رفتارم تجدید نظر كنم اما ایرادات بسیاری دارم و سردرگمم كه از كجا شروع كنم؟ اول باید تهمت را ترك كنم یا دروغ را؟ بد اخلاقی را اصلاح كنم یا ایرادات دیگرم را؟ لطفا راهنماییم كنید چطور باید اراده لازم را ایجاد كنم مثلا خوب می دانم بد اخلاقی چقدر زیانبار است. اما چگونگی برطرف كردنش را نمی دانم ؟اگر هم برای اطلاع بیشتر به كتابی احتیاج دارم معرفی كنید؟

درود بر شما كه به دنبال حقیقت و راه رسیدن به كمال هستید و اولين مرحله  تغییر یعنی « بيداري از خواب غفلت و توجه به غافل بودن خويش » را پشت سر گذارده اید.  پس از آن مي بايست عزم خود را جزم كرده و تصميم قاطع بگيرید كه هميشه تابع خواست خداوند بوده و همواره در صدد انجام تكاليف الهي باشید, چه در اموري عبادي و چه در امور اجتماعي و ديگر ابعاد زندگي . هر قدمي كه بر مي دارید و هر سخني كه مي گویيد و هر برنامه اي كه دارید، نخست ببينید آيا رضاي خداوند در آن مي باشد يا نه. اگر قدم هاي اوليه را بردارید، زمينه براي دريافت برنامه ادامه مسير، فراهم خواهد شد.

1. رذايل اخلاقي و از جمله دروغ و غیبت و تهمت و ... از جمله بیماری هایی هستند كه برای درمان آن باید علت آن را ریشه یابی كرد. یعنی براي ريشه كن كردن اين صفات رذيله نخست به سراغ ريشه ها برويم، چرا كه تا ريشه ها قطع نشود، اين نهال شوم همچنان پابرجاست. مثلا باید فهمید اگر انگيزه دروغ گويي ضعف ايمان نسبت به توحيد افعالي است، بايد پايه هاي ايمان را تقويت كرد، خدا را قادر بر همه چيز دانست، رزق و روزي و موفقيت و عزّت و آبرو را به دست او بدانيم، تا ضعف هايي كه سبب توسل به دروغ مي شود برطرف گردد و اگر انگيزه آن حسد و بخل و كبر و غرور است بايد به درمان آن ها پرداخت و به يقين اگر اين ريشه ها تدريجاً قطع شود، چيزي جز صداقت و راستي باقي نخواهد ماند.

و از سوي ديگر بايد روي پيامدهاي سوء زيانبار رذایل اخلاقی مثل دروغ و تهمت و... كه سبب تيره روزي و بدبختي و رسوايي در دنيا و آخرت مي شود انديشيد، و به يقين هر كس در اين ها به ويژه در روايات پر محتوايي كه در اين زمينه وارد شده درست بينديشد تأثير مهم بازدارنده اي دارد همچنین اگر اشخاصي كه مبتلا به اين رذيله اخلاقي هستند از دوستان ناباب و دروغگو و محيط هايي كه آن ها را به دروغ تشويق مي كند بپرهيزند سريع تر درمان مي شوند، همان گونه كه پرهيز از افراد آلوده به بيماري هاي جسمي و محيط هاي آلوده به ميكرب بيماري ها سبب سرعت بهبود اين بيماري خواهد شد.

بنابراین رسالت علم اخلاق، شناسایی صفات خوب و بد و بیان راه های تحصیل صفات خوب و مبارزه با صفات ناپسند است. از میان راه هاي گوناگون، یك راه بهترین و كارآمدترین است. براي رسیدن به این راه لازم است بدانید كه "آن چه براي انسان از آب و هوا و غذا مهم تر و ضروري تر است، عنصر آگاهي است".

امام خمیني (ره ) می فرمایند: اولین قدم براي تهذیب نفس , تفكر است , و تفكر عبارت است از آن كه انسان لااقل در هر شبانه  روز مقداري ـ حتي اگر كم باشد ـ فكر كند. (1)

علمای اخلاق گفته اند: در ابتدا باید صفات خوب و بد را شناخت. پس از آگاهی یافتن از آن لازم است بر اصلاح صفات ناپسند و جایگزینی صفات شایسته تصمیم جدی به عمل آید.

2. عالمان اخلاق برای ریشه دار كردن فضایل، به تبدیل حالات اخلاقی به ملكات اخلاقی تأكید دارند ؛ یعنی باید صفات و ویژگی هایی درونی را به ملكات تبدیل كرد، به گونه ای كه در انجام اعمال نیك و خیر نیاز به تأمل نباشد و تردید در آن ها نكند.

ایشان در بحث از تبدیل صفات به ملكات غالباًراهكارهایی برای صفات خاص دارند. یعنی چگونه كمك به دیگران را به صورت ملكه در آوریم، یا چگونه راست گویی در ما ملكه شود، چگون حسد را از خود ریشه كن كنیم و . . . یعنی به بررسی یك یك صفات و چگونگی تحصیل فضایل و تبدیل آن به ملكات نفسانی و ریشه كردن یك یك رذایل پرداخته اند؛ زیرا هر یك از آن ها راهكارهای خاص دارد.

در این زمینه مطالعه كتاب اخلاق در قرآن اثر آیت الله مكارم شیرازی را به شما توصیه می كنیم.

3. دوست عزیز! برای انجام یك عمل پسندیده و یا ترك یك عمل زشت باید دارای اراده سالم و قوی باشید.  اراده سالم از شاخص های متعدّدي تشكیل یافته كه به عنوان قوام و اسباب تأثیرگزار در تقویت اراده شناخته می شوند. همچنین عواملي كه فقدان آن ها موجب ضعف اراده مي‏شود و وجودشان اسباب تقویت آن را فراهم می كند. در صورت نیاز به سخن در این باره در مكاتبات بعدی بفرمایید تا بیان كنیم.

در این زمینه مطالعه كتاب "معجزه اراده" اثر خانم وجیهه آذرمي از انتشارات انجمن اولیاء و مربیان، را توصیه می كنیم.

پی نوشت :

1. امام خمینی، چهل حدیث، موسسه نشر آثار امام خمینی، ص 1.