پاسخ ارائه شده در پاسخ به سوال یک پرسشگر با مشخصات خاص می باشد لذا در صورتی که سوالی دارید از طریق درگاه های پاسخگویی پیگیری فرمائید.
فواید فلسفی عرفانی علمی و الهی روزه از منظر روایات قرآن و كشفیات علمی؟
همه عبادات الهی و به طور عام وضع تكلیف علاوه بر جنبه های تعبدی آن كه نوعی اطاعت از دستور خدای متعال نسبت به بندگانش است، وجه پر رنگ عرفانی آن در ملكوت عمل، ...

فواید فلسفی عرفانی علمی و الهی روزه از منظر روایات قرآن و كشفیات علمی چیست؟

پرداختن به تمام زوایای سوال مطرح شده ، خصوصا از ناحیه تحقیقات علمی، از حیطه مسئولیت این مركز خارج است. می توانید به كتاب ها و نیز مجلاتی  در این باره، مراجعه كنید.

با این حال به طور خلاصه هر آنچه مربوط به حوزه دینی است ،بیان  خواهد شد.

و قبل از آن مناسب است مقدمه ای كوتاه در مورد ابعاد عرفانی روزه ذكر شود. 

همه عبادات الهی و به طور عام وضع تكلیف علاوه بر  جنبه های تعبدی آن كه نوعی اطاعت از دستور خدای متعال نسبت به بندگانش است، وجه پر رنگ عرفانی آن در ملكوت عمل، بیش تر مورد توجه است.

 نماز یكی از بهترین مشق ها و تمرین های عرفانی است كه مشابه آن را نمی توان در هیچ عمل دیگری مشاهده كرد.

روزه نیز نوعی تمرین عرفانی در رويارويي با شهوت خوردن و آشامیدن و نه گفتن به آن است.

 همه موجوداتی كه در عالم خاكی به سر می برند ،حیات شان وابسته به غذایی است كه خدای متعال در اختیارشان قرار داده است . هیچ موجودی نمی تواند در این عرصه در مدتی طولانی بدون دریافت آب و غذا زنده بماند. انسان نیز به گونه آشكار از این قاعده مستثنی نیست . از این جهت منع او از خوردن و آشامیدن حتی برای مدتی كوتاه موجب واكنش عصبی و مقابله او با منع كننده خواهد شد.

خدای عالم در مسیر تكلیف از همین نقطه استفاده نمود و برای آزمودن بنده اش او را در طول روز از خوردن و آشامیدن منع نمود تا در مقابل طاقتی كه بنده در انجام تكلیف از خود نشان می دهد، او را پاداشی گران عطا كند. پاداش چیزی جز باز شدن پنجره های معرفت و عرفان در باطن او نیست. انسان می تواند از پنجره های باز شده ملكوت آسمان ها مشاهده كند و از لذت عرفانی آن لذت ببرد، لذتی كه قابل توصیف نیست.

نتیجه این كه همه عبادات دارای دو جنبه ملكی و دنیایی و ملكوتی و عرفانی اند. جنبه ملكی آن چیزی جز زحمت دادن به بدن و زجر كشیدن نیست. جنبه عرفانی آن كه در اصل حكمت آن است، رهایی جان و روح از قیدها و بندهایی است كه شهوات تن آن را به بند می كشد.

 از منظر الهی و دینی در مورد احكام  اسلامی از جمله روزه باید گفت:

یكي از مسلّمات اسلامي این است كه احكام شرعي تابع و برگرفته از مصالح و مفاسد واقعي است، یعني هر امر شرعي به علت مصلحت ضروري است. هر نهي شرعي ناشي از مفسده‏اي است كه باید ترك شود. خدا براي این كه بشر را به مصالح واقعي كه سعادت او در آن است برساند، اموري را واجب یا مستحب كرده و براي این كه بشر از مفاسد دور بماند، او را از پاره‏اي كارها منع نموده است. اگر مصالح و مفاسد نبود، نه امري بود و نه نهي. مصالح و مفاسد و به تعبیر دیگر حكمت‏ها به گونه‏اي است كه اگر عقل انسان به آن‏ها آگاه گردد، همان حكم را مي‏كند كه شرع كرده است. (1) در عین حال عقل انسان قادر به كشف همه ملاكات احكام الهي نیست.

به دیگر سخن، عقل انسان حكم كلي را (كه هر حكم الهي و شرعي داراي ملاك و معیاری است) درك مي‏كند، ولي در همه موارد حكم جزئي را كه در فلان مورد مثلاً ملاك واقعي چیست، نمي‏تواند درك كند، یعني مي‏داند آن حكم فلسفه‏اي دارد، ولي نمي‏داند آن فلسفه چیست و چون شرع دستور داده، آن را تعبداً مي‏پذیرد.

اصولا گاهی خداوند دستوری به بشر می دهد كه ریشه و فلسفه اش برای بشر كاملا روشن و معلوم نیست. گاهی چون برای فهم آن ها به گذشت زمان و پیشرفت علم بشری نیاز است، یا نمیتواند علت و فلسفه محدود در امور خاصی باشد، یا چون اهداف معنوی در آن ها وجود دارد كه انسان نتواند همه را درك نماید، یا ممكن است با بیان فلسفه واقعی، انسان­ها دست به تشبیهات و توجیهاتی برای خود زده و از اهداف واقعی دور شوند و در احكام الهی تغییر ایجاد كنند. گاهی اصلا برای آزمایش انسان ها و میزان تعبد و تسلیم آن ها در مقابل پروردگار است. امیر مومنان علی (ع)فرمود:

 ابتلی خلقه ببعض ما یجهلون اصله تمییزا بالاختبار لهم؛

 خدا مخلوقاتش را با بعضی از اموری كه به اصل آن جاهل اند، یعنی فلسفه ­اش را نمی­دانند، و به حكمت و نكته ­هایش توجه ندارند، آزمایش می­كند، برای این كه خوب ­ها از بدها، اطاعت كنندگان از معصیتكاران جدا شوند.(2)

 این حكم بر اساس حكم قرآن  است، چون در قرآن هم زمان روزه گرفتن با صراحت بیان شده(3) و هم زمان و  تعداد روزهایی كه باید روزه گرفته شود :

شَهْرُ رَمَضانَ الَّذی أُنْزِلَ فیهِ الْقُرْآنُ هُديً لِلنَّاسِ وَ بَیِّناتٍ مِنَ الْهُدي‏ وَ الْفُرْقانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْیَصُمْه؛ ( 4)

ماه رمضان ماهی است كه  قرآن كه دارای آیات هدایت  و دلایل روشن است، برای هدایت در آن نازل شده ،پس با رویت آن ماه، روزه بگیرد .

آیه شریفه، زمان روزه گرفتن را ماه رمضان و تعداد روزهای آن را یك ماه تمام بیان می­كند.

در پایان لازم است به چند روایت دینی در مورد روزه اشاره كنیم:

رسول گرامی اسلام صلوات الله علیه فرمود: الصَّوْمُ جُنَّةٌ مِنَ النَّارِ؛(5)

روزه سپری در مقابل آتش است، به این معنا كه روزه به عنوان سپر مقابل آتش جهنم، از انسان محافظت می كند. 

امیر مومومنان سلام الله علیه فرمود : وَ عَلَيْكَ بِالصَّوْمِ فَإِنَّهُ زَكَاةُ الْبَدَنِ وَ جُنَّةٌ لِأَهْلِهِ ؛(6)

 بر شما باد به روزه گرفتن ،زیرا روزه زكات بدن و سپری است برای اهل آن .

امام باقر سلام الله علیه فرمود:

علیكم بالصوم فانه محسمه للعروق و مذهبه للأشر؛(7) روزه از بین برنده شهوات است .

 غیر از اسرار نهفته در این باب ،فلسفه وجوب روزه در اسلام این است كه ماه رمضان ماه نزول قرآن است كه از با بركت ترین  ماه های سال است  .خداوند امت اسلام را در چنین ماهی به مهمانی خود دعوت نموده است. افتخار داده كه در برترین  ماه ،مهمان او باشند .

پينوشت‏ها:

1. مرتضي مطهري، مجموعه آثار، قم انتشارات صدرا،   1380هجری شمسی، ج 2، ص 52.

2. نهج البلاغه، قم، انتشارات موسسه امیر المومنین،1370  هجری شمسی ،خطبه 192.

3. سوره بقره (2) آیه 183.

4.همان، آیه  185 .

5.شیخ كلینی،الكافي،تهران، انتشارات اسلامیه،  1362 هجری شمسی، چاپ دوم،  ج‏2، ص 19.

6.علامه مجلسی،  بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، تهران، انتشارات اسلامیه،  ج‏75، ص99.

7.ری شهری ، میزان الحكمه، قم، انتشارات دار الحدیث،  1375هجری شمسی، چاپ اول، ج دوم، ص 1685.