پاسخ ارائه شده در پاسخ به سوال یک پرسشگر با مشخصات خاص می باشد لذا در صورتی که سوالی دارید از طریق درگاه های پاسخگویی پیگیری فرمائید.
شيعه چگونه وارد ايران شد؟
در مورد گسترش مذهب تشيع در ايران عوامل زير را به عنوان اصلي‏ترين عامل مي‏توان برشمرد: ...

شيعه چگونه وارد ايران شد؟

در مورد گسترش مذهب تشيع در ايران عوامل زير را به عنوان اصلي‏ترين عامل مي‏توان برشمرد:

الف) ظلم و ستم گسترده‏اي كه خلفاي اموي و عباسي بر شيعيان به ويژه علويان روا مي‏داشتند.

ب) مهاجرت برخي از امام زادگان به ايران همانند هجرت حضرت معصومه (ع) به شهر قم و اعزام شخصيت‏هاي مهمي همانند حضرت عبدالعظيم حسني از سوي ائمه (ع) به عنوان نماينده آنان به ايران.

ج ) مسافرت محدثان امامي از كوفه به شهرهايي مثل قم و اهواز .

د) شهر قم از نظر فرهنگي و اجتماعي هميشه محلي امن و مناسب براي شيعيان بوده و در روايات مورد توجه ائمه (ع) قرار گرفته است.

ه) قيام هاي شيعي كه در مجاور ايران رخ مي داد.

پس از توضيح عوامل مهم در گسترش تشيع در ايران، اينك به بررسي سير تاريخي آن مي‏پردازيم:

دليل ورود شيعيان به ايران، چند نكته بوده . امنيتي كه در مناطق ايران بوده، يكي از عمده‏ترين دلايل اين مهاجرت‏هاست. ايران، دور از دسترس حكومت هايي بود كه مركز آن ها در شام و يا عراق قرار داشت. فشارهاي عباسيان و قبل از آن ها امويان، باعث شد تا آن ها، بدين مناطق مهاجرت كنند. از ميان علويين، كساني كه در قيام هائي چون قيام «زيد»، «محمد بن عبدالله»، «ابراهيم بن عبدالله» و «حسين بن علي» (شهيد فخ) شركت كرده بودند، احساس خطر بيش تري مي‏كردند. آن ها، يا همچون «ادريس بن عبدالله» به شمال آفريقا و يا مانند« يحيي بن زيد» و«يحيي بن عبدالله»، به مناطق شرقي يعني ايران، متواري مي‏شدند.

دليل ديگر مهاجرت آن ها، همان دليلي بود كه ساير اعراب را به اين مناطق، جذب مي كرد. رفاهي كه اين شهرها، مي‏توانست در بر داشته باشد براي عده‏اي از آن ها، قابل توجه بود . اضافه بر اين، خود را محبوب مردم اين سامان مي‏ديدند. مردم نيز به دليل اينكه فرزندان رسول الله بودند، بدان ها احترام مي‏گذاشتند. اين مسئله آن ها را به اين سمت، جلب مي‏كرد . در اين ميان شهرهاي شيعه نشين، اهميت بيش تري داشته است.

مهاجرت ها، بيش تر از قرن دوم به بعد بوده و اولين دسته از سادات علوي مهاجر را كساني دانسته‏اند كه از ظلم و جور امويان و به ويژه سفاكي هاي حجاج به اين حدود پناه آورده‏اند . بعد از آن كه «يحيي بن زيد» به ايران آمد، راه اين مهاجرت گشوده شد. كساني كه از ترس «منصور عباسي» و به جرم حمايت از «محمد بن عبدالله» و برادرش «ابراهيم» تحت تعقيب بودند، به سرعت روي بدين منطقه آوردند. پس از آن، مهاجرت ها رو به گستردگي نهاد.

يكي از دلايل آمدن آن ها پس از اين ماجرا، «جذب نيرو» براي «قيام» بوده است. مردم ايران كه يك بار به هنگام روي كار آمدن عباسيان، علاقه خود را جهت «تغيير حاكميت» عرب ها نشان داده، امتحان خوبي نيز داده بودند، مي‏توانستند بار ديگر چنين كنند.

همين تصور بود كه علويان را به سوي اين مناطق، جذب مي‏كرد. در صورتي كه آگاهي عمومي مردم ايران، نسبت به علويان و حتي فعاليت علويان در تحريك مردم، اندك بود. فعاليت عباسيان، تنها پس از 30 سال به نتيجه رسيد. در حالي كه علويان، معمولا با يك تحرك اندك، قصد چنين كار بزرگي را داشتند «يحيي بن عبدالله بن الحسن بن الحسن عليه السلام» از جمله كساني بود كه در قيام حسين بن علي (شهيد فخ)، شركت كرد. او پس از شكست اين قيام به سوي مشرق گريخت. همراه با عده‏اي از كوفيان به مناطق شمالي ايران(ديلم) رفت. رشيد كه به شدت از اين حركت ها، هراس داشت به«فضل بن يحيي برمكي» دستور داد تا به هر صورتي شده او را دستگير كند.

به نظر مي‏رسد حركت يحيي، اولين «قيام شيعي» در«ديلم» بوده است. منطقه ديلم، يكي از مناطقي است كه در مقابل مسلمانان، به شدت مقاومت كرد. تا مدت ها، اسفهبدان كه از قبل بر آن حاكم بودند، تسلط خود را بر آن منطقه حفظ كردند. در اين فاصله، گاهي بين آن ها و خلفا، صلح مي‏شد. گاهي نيز درگيري ها و تهاجم ها از دو طرف، ادامه داشت .

رفتن اين افراد به اين منطقه، مي‏توانست به نحوي به معناي استفاده و بهره برداري از اختلافات باشد. بنا به گفته فخري، عده كثيري از مناطق اطراف، گرد او مجتمع شدند . طبري نيز از «ابو حفص كرماني» نقل كرده كه:

«انه ظهر بالديلم و اشتدت شوكته و قوي أمره؛او در ديلم ظاهر گشته و شوكت و قدرتش در كارها رو به فزوني نهاد». او ادامه مي‏دهد:

بسياري از مردم مناطق اطراف، گرد او مجتمع شدند. تعداد هواداران او به اندازه‏اي بود كه «فضل بن يحيي» با 50 هزار نفر به سوي او، حركت مي‏كند . با اين حال درگيري بين آن ها به وجود نيامد. رشيد موفق شد با فرستادن امان نامه‏اي، او را وادار به پذيرش صلح كند. از طرف ديگر، فضل به «صاحب الديلم» وعده زياد مالي داد تا خروج او را از ديلم، آسان كند . پس از آمدن او به بغداد تا مدتي با او خوش رفتاري مي‏شد. بالاخره او را به شهادت رساندند . منطقه ديلم از نظر جغرافيايي و سياسي، مي‏توانست براي يك نهضت شيعي، آمادگي داشته باشد. بعدها در همين منطقه، اولين حكومت شيعي به وجود آمد. حركت «يحيي بن عبدالله»، زمينه سازي براي حركات بعدي بود. گر چه از قبل نيز اين منطقه، چنين زمينه‏اي را، هر چند به طور مختصر، داشته است. وقتي از يحيي پرسيدند كه چرا«ديلم» را انتخاب كرده است؟ عنوان كرد كه:

«ان للديلم معنا خرجة فطعمت ان تكون معي؛ شنيده بودم كه در ديلم يك جو انقلابي به سود ما وجود دارد. به فكر افتادم از جو موجود جهت قيام خود، بهره برداري كنم». اين ، نشانه وجود چنين زمينه‏اي است. شايد هم منظور او شنيدن يك خبر غيب گونه در مورد آينده اين منطقه بوده است.

پس از اين ماجرا با آمدن حضرت علي بن موسي عليه السلام به ايران، گروه هايي از «سادات»، راهي ايران شدند. تسامح مأمون در مقابل سخت گيري پدرش رشيد، نسبت به سادات، در رشد و سربلندي علويان، تأثير بسزايي داشت. او گر چه با قيام هاي آن ها به شدت برخورد كرد، اما در حالت عادي به علت اعتقادي كه به برتري علي بر ساير خلفا داشت، نسبت به علويين احترام زيادي گذاشت. با اين حال در اواخر، سياست او، كاملا نسبت به اين افراد كه حكومت عباسيان را تهديد مي‏كردند، عوض شده بود. آمدن حضرت فاطمه معصومه (ع) به ايران از جمله، مهاجرت هايي بوده كه در رابطه با آمدن علي بن موسي (ع) به ايران صورت گرفته است.(1)

در اين باره به منابع زير مراجعه فرماييد :

1        - رسول جعفريان، تاريخ تشيع در ايران (3جلد )

2        - رسول جعفريان، مقالات تاريخي

3        - غلام حسين محرمي ،تاريخ تشيع از آغاز تا پايان غيبت صغري

پي نوشت :

<http://www.imamalinet.net/per/ps/psc/pscc/pscc5.htm>1