پاسخ ارائه شده در پاسخ به سوال یک پرسشگر با مشخصات خاص می باشد لذا در صورتی که سوالی دارید از طریق درگاه های پاسخگویی پیگیری فرمائید.
لطفاً فرق روشن و واضح میان آن دو را بیان فرمائید.
از اين حديث استفاده مي شود كه علم الهي نامحدود و رضايت الهي محدود است. سؤال مهمي كه در اينجا قابل بحث است اين است كه چرا يكي از صفات خدا (علم الهي) نامحدود و...

سلام علیكم كتب عبدالله بن یحیی الكاهلی الی موسی الكاظم علیه السلام فی دعاء "الحمد لله منتهی علمه" فكتب علیه السلام: لا تقولن منتهی علمه فانه لیس لعلمه منتهی ولكن قل منتهی رضاه /بحار ج 78 ص 319 نقل از توحید صدوق باب العلم مفهوم حدیث فوق در بین عده ای از قشر متدینین منشأ جنجال شده است لطفاً فرق روشن و واضح میان آن دو را بیان فرمائید. قطعاً توضیح حضرتعالی فصل الخطاب مسأله خواهد بود كه چرا این رواست و آن ناروا؟ والسلام

از اين حديث استفاده مي شود كه علم الهي نامحدود و رضايت الهي محدود است. سؤال مهمي كه در اينجا قابل بحث است اين است كه چرا يكي از صفات خدا (علم الهي) نامحدود و صفت ديگر خداوند (رضايت الهي) محدود است و اساسا آيا صفتي از اوصاف الهي مي تواند محدود باشد؟!

در پاسخ به اين سؤال بايد بگوييم كه صفات خداوند متعال به دو دسته تقسيم مي شود: صفات ذاتي و صفات فعلي.

صفاتي كه به خداي متعال نسبت داده مي‏شود يا مفاهيمي است كه از ذات الهي با توجه به نوعي از كمال وجودي انتزاع مي‏شود مانند قدرت و حيات و... و يا مفاهيمي است كه عقل از مقايسه بين ذات الهي و مخلوقاتش با توجه به نوعي رابطه وجودي انتزاع مي‏كند مانند خالقيت و ربوبيت و رازقيت و ...

 دسته اول را صفات ذاتيه و دسته دوم را صفات فعليه مي‏نامند.

ویژگی صفات ذاتیه این است كه برای انتزاع این صفات نیازی به مقایسه نمودن چیزی با ذات خداوند متعال نیست و صرف توجه به ذات خداوند متعال وجود این صفات را اقتضاء می كند و از آنجا كه از ذات الهي انتزاع مي شوند همانند ذات نامحدود هستند.

ويژگي صفات فعليه اين است كه براي انتزاع آنها بايد وجود مخلوقات را از ديدگاه خاصي در نظر گرفت و به ديگر سخن قوام اين صفات به لحاظ نمودن رابطه و نسبت بين خدا و خلق است؛ نسبتي  كه قائم به طرفين مي‏باشد و با نفي يكي از طرفين موردي نخواهد داشت.

نكته شايان توجه اين است كه پديده‏هاي مادي داراي حدود و قيود زماني و مكاني هستند و اين حدود و قيود در اضافه و رابطه‏اي كه بين آنها و خداي متعال در نظر گرفته مي‏شود تاثير مي‏گذارد و در نتيجه افعال متعلق به آنها هم به يك معناي مقيد و محدود به زمان و مكان مي‏گردد مثلا گفته مي‏شود كه خداي متعال فلان موجودي را در فلان زمان و فلان مكان آفريد. اما اين حدود و قيود در واقع به مخلوقات باز مي‏گردد و ظرف تحقق مخلوق و شؤون آن به شمار مي‏رود نه اينكه مستلزم نسبت زمان و مكان و محدوديت به خداي متعال باشد.

با توجه به توضيحات مذكور بايد بگوييم كه علم مذكور در روايت، علم ازلي و ذاتي خداوند متعال است و همانطور كه ذات الهي نامحدود است صفات و كمالات ذاتي خداوند متعال نيز نامحدود است. اما رضايت الهي از جمله صفات فعل خداوند متعال است و از آنجا كه اين رضايت نسبت به أعمال و رفتار بندگان و مخلوقات صورت مي گيرد. لذا به اين لحاظ مي تواند محدود باشد.

پي نوشت ها:

1. براي آشنايي بيشتر با صفات ذات و فعل ر.ك: مصباح يزدي، محمد تقي، آموزش فلسفه، شركت چاپ و نشر بين الملل سازمان تبليغات اسلامي، 1366ش، ج‏2، ص 371.