تاریخ اسلام

در این قسمت پرسش و پاسخ های مربوط به تاریخ اسلام مطرح می شود.

کلیات

در این قسمت پرسش و پاسخ های مربوط به کلیات تاریخ اسلام مطرح می شود.

چرا به طور کلى امامان زنان زیادى مى‏گرفتند؟!

«زمان قدیم جنگ‏هاى گوناگونى رخ مى‏داد، و مردان بسیارى در درگیرى‏ها کشته مى‏شدند، از این رو تعداد زنان نسبت به مردان فزونى پیدا مى‏کرد. وجود زنان بیوه و یتیم دار، به یکى از مشکلات اجتماعى تبدیل شده بود. براى عبور از این مشکل، چند همسر گزینى مردان، راه حل معقول و شناخته شده آن دوران گردیده بود آ از این رو مردان مى‏توانستند زنان متعددى را به عقد خود در آورند.
اسلام با توجه به واقعیت‏هاى مذکور چند همسر گزینى را به طور محدود و مشروط پذیرفت. قرآن مى‏گوید: «در صورت رعایت عدالت، مرد مى‏تواند تا دو زن، یا سه و یا چهار زن اختیار کند».(1)
چه بسا اتفاق مى‏افتاد که شوهر در جنگ کشته و همسر و فرزندانش بى سرپرست مى‏شدند، و از جهات متعددى همانند اقتصاد و عاطفى با مشکل رو به رو مى‏شدند. اسلام سفارش مى‏کند به بچه یتیم محبت کنید؛ آنان را به خانه هایتان راه دهید و مانند فرزندان خویش سرپرستى آنان را برعهده بگیرید. انجام این کار به طور معمول این گونه است که زن بیوه شوهر کند و با بچه‏هاى یتیمش در خانه شوهر جدید زندگى کنند.
این نوع ازدواج‏ها همیشه از روى لذت گرایى و خودخواهى نیست، بلکه گاهى از روى انجام وظیفه اخلاقى و حس همدردى و دگردوستى است. در زندگى امامان، نیز در زندگى پیامبرصلى الله وعلیه وآله این گونه بود. این ازدواج‏ها نه‏نقطه منفى و ضعف، بلکه نقطه مثبت و قوّت در زندگى آن بزرگ مردان است. در عین حال که این مسئله میان مردم آن زمان عادى بوده و اختصاص به امامان یا پیامبر نداشته است. منتهى دشمنان اهل بیت‏علیهماالسلام و پیامبرصلى الله وعلیه وآله با تفسیرهاى نادرست و با نقل روایات جعلى در پى اهداف شوم خود هستند. زندگى آنان چنین نبود که زنى را به همسرى مى‏گرفتند و بعد از چند روزى با او برخوردى مانند لباس چرکین مى‏کردند و به دور مى‏انداختند! این تهمتى بیش نیست. آنان انسان‏هاى برگزیده و نمونه در تمامى جهات خوبى‏ها هستند. نقطه ضعفى در زندگى امامان‏علیهم السلام وجود ندارد. این یک اصل مسلّم و پذیرفته شده است.
توجه داشته باشید که امامان‏علیهم السلام دشمان قسم خورده‏اى داشتند که در رأس آنان بنى‏امیه قرار دارند فراموش نکنیم که بزرگ بنى امیه، ابوسفیان، مدت‏ها با پیامبرصلى الله وعلیه وآله و مسلمانان درگیر جنگ بود. همسرش (هند جگر خواره) در پى قتل حمزه برآمد و بعد جگرش را به دندان کشید، و معاویه پسر این دو، با على‏علیه‏السلام جنگید و حکومت را از امام حسن‏علیه‏السلام ستاند و حضرت را به شهادت رساند. پسر معاویه (یزید) امام حسین‏علیه‏السلام را به شهادت رساند و... حال دشمنى بنى امیه به همین اندازه ختم نشد؛ معاویه پول مى‏داد تا بر ضد على و خاندانش روایاتى بسازند و شخصیت حضرت و اهل بیتش را لکه دار نمایند. از جمله گفتند: امام حسن‏علیه‏السلام پیوسته زن مى‏گرفت و طلاق مى‏داد.
این مطالب نادرست و ساختگى است. زندگى درخشان امام حسن‏علیه‏السلام از این گونه حرف‏ها پاک است. امام مجتبى، امام هدایت است. ضعف و کجى در زندگى او وجود ندارد. حضرت یکى از اصحاب کساء است که در عظمت وى آیه تطهیر نازل شد و قرآن با بیان این آیه، جملگى اصحاب کسا را معصوم معرفى کرد. فردى که معصوم است، هیچ نقطه ضعفى در زندگیش وجود ندارد. تعدد همسران و فرزندان امام حسن نیز از آن تهمت‏ها است، تا با شیوه تهمت، قیام بنى حسن را که از مهم‏ترین قیام‏ها علیه خلفاى اموى و عباسى بود، سرکوب کنند.
براى پرهیز از طولانى شدن پاسخ توصیه مى‏کنیم کتاب «حقایق پنهان» تألیف احمد زمانى، صفحات 331 تا 253 را مطالعه نمایید.
امامان‏علیه‏السلام زنان زیادى نداشتند. درحدى که اسلام محدود کرده است. عمل مى‏کردند. تنها برخى امامان مانند امام على‏علیه‏السلام چهار همسر داشته. البته بعد از رحلت حضرت زهراعلیهاالسلام. در زمان حیات آن بانو
امام على‏علیه‏السلام همسر دیگرى اختیار نکرد. برخى امامان کم‏تر از چهار همسر داشتند. این سخن که امامان‏ علیهم السلام مدام زن مى‏گرفتند و طلاق مى‏دادند، سخن ناروایى بیش نیست و هیچ سند تاریخى ندارد و باید در چنین مواردى به اسناد و کتاب‏هاى تاریخى و فلسفه زندگى امامان مراجعه کرد.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت ها :
1 . نساء (4) آیه 2.

قبل از این که امام حسین به میدان جنگ برود اسم روزهای عاشورا و تاسوعا چه بود ؟

قبل از شهادت امام حسین و یارانش نیز در فرهنگ عرب ها به روز نهم محرم تاسوعا و به روز دهم محرم را عاشورا می گفتند .
توجه داشته باشید که در معنای لفظ تاسوعا و عاشورا شهادت و مصایب اهل بیت حسین (ع) وجود ندارد.
روز عاشورا یکى از روزهایى بود که قبل از اسلام ‌ عید رسمى و ملى عرب های جاهلی بود و آن روز را روزه مى گرفتند و اظهار شادمانى می کردند.
برای یهودی ها روز پیروزى موسى بر فرعون است از این رو آن را بزرگ شمرده و روزه می گرفتند. در اسلام، با تشریع روزه رمضان، آن روزه و عید آن روز نسخ شد. گفته اند: علت نامگذارى روز دهم محرّم به عاشورا آن است که ده نفر از پیامبران به ده کرامت در این روز مورد تکریم الهى قرار گرفته اند.(1)
در فرهنگ شیعی‌ به خاطر واقعة شهادت امام حسین(ع) در این روز عظیم ترین روز سوگواری و ماتم به حساب مى آید، زیرا در این روز امام حسین(ع) و یاران او به شهادت رسیدند؛ از این رو امام صادق(ع) فرمود: "عاشورا روزى است که حسین(ع) میان یارانش کشته بر زمین افتاد؛ یاران او نیز به خاک افتاده و عریان بودند".1(2) بنابراین روز عاشورا برای ما شیعیاتن ، تنها یاد آور قیام و شهادت امام حسین و یار ان او است .
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت:
1- حیاه الامام الحسین، ج 3، ‌ص 179.
2- بحارالانوار، ج 44، ‌ص 284 و وسائل الشیعه، ج 10، ص 394.

مقام کدام امام بالاتر است ؟

همه امامان از نظر مقام علمى و امامت و رهبرى سیاسى اجتماعى , در یک مرتبه قرار دارند وهیچ کدام بر دیگرى ترجیح ندارند, جز این که حضرت امام على (ع)از باب این که اولین مؤمن به نبى گرامى اسلام (ص)بود و باب علم رسول خدا(ص)است و ابوالأئمّة مى باشد, بر دیگران برترى دارد.
رواى مى گوید: از حضرت صادق (ع)شنیدم که فرمود: ما در امر, فهم و دانستن حلال و حرام در یک روش هستیم , ولى رسول خدا(ص)و على (ع)مقام فضلشان محفوظ است .(1)
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
پاورقی:
1.محمد بن یعقوب کلینى , اصول کافى , ج 1ـ 2 کتاب الحجة, ترجمه کمره اى , ص 50.

چرا امامان(ع) کنیز داشتند؟

در عرف آن زمان که به ناچار در جنگ اسیر می گرفتند و اسیران را به صورت کنیز و غلام در خدمت نیروهای پیروز می گذاشتند: غلامان و کنیزان به عنوان خدمت‌گزاران نیروهای فاتح بودند و البته بهرة جنسی از کنیزان را نیز روا می شمردند.
اسلام بهترین برنامه را در مورد رهایی اسیران به اجرا در آورد. آزادی بی چون وچرای آنان باعث تقویت کفر و قرار گرفتن دوبارة آنان در صف گمراهی می شد؛ اسارت دائمی نیز به مصلحت آنان نبود.
اسلام گفت: مدتی به عنوان اسیر در خانه های مسلمانان باشند تا از نزدیک آداب و اخلاق اسلامی را بیاموزند و پذیرای حق و هدایت گردند و سپس آزاد شوند. اسلام برای این دورة انتقالی یک سری مقررات را وضع کرد که با توجه به آن مرد می‌تواند همانند همسر خویش با کنیز رابطه برقرار کند.
در عرف آن زمان، مردان افزون بر بهره بردن از همسران قانونی، از کنیزان بهره می‌بردند. در زندگی امامان نیز این امر وجود دارد و اشکالی ندارد.
برخی از امامان(ع) به علت وجود خفقان و شرایط سخت حتی یک همسر دائم اختیار نکردند و به بهرة مشروع از کنیزان اکتفا نمودند، مانند امام هادی و عسکری(ع).
برخی دیگر غلامان و کنیزان متعدد می خریدند، چند ماهی در خانه نگه می داشتند و آنان را به آداب اسلامی خوب تربیت می کردند و بعد در راه خدا آزاد می کردند. این حرکت نه با هدف کامجویی از کنیزان،‌ بلکه با هدف مقدس الهی و به عنوان یک روش تربیتی، انجام می شد. امامان غلامان و کنیزان را می خریدند تا بعد از یک دورة آموزشی آنان را از قید اسارت آزاد سازند.
در زندگانی امام چهارم(ع) این موضوع به روشنی دیده می‌شود. امام در هر شب از ماه رمضان یک یا چند برده آزاد می کرد، و در آخر ماه رمضان به تعداد کل شب های ماه رمضان آزاد می‌کرد و می گفت: «دوست دارم خداوند ببیند که من در دنیا بردگان خود را آزاد می کنم تا بلکه مرا در روز رستاخیز از آتش دوزخ آزاد سازد».
امام سجاد(ع) هیچ کنیز یا غلامی را بیش از یک سال نگه نمی داشت. همه را در شب عید فطر آزاد می‌کرد. حضرت با هر مناسبتی برده ای را آزاد می‌کرد. این یکی از کارهای مستمر حضرت بود که کنیزان و غلامان را بخرد و مدّتی به تعلیم و تربیت آنان بپردازد و سپس در راه خدا آزاد کند. مورخان نوشته اند: در مدینه گروه عظیمی از بندگان و کنیزان آزاد شده بودند که توسط امام سجاد (ع) رهایی یافته بودند.
اهداف و برنامه های دیگری نیز می‌تواند دراین مسئله وجود داشته باشد که نیاز به تحقیقات گسترده تر دارد.

چرا با وجود این که پیامبر در چندین مورد امام على را به جانشینى خود برگزید،مسلمانان بعد از رحلت ایشان به دستور پیامبر عمل نکردند؟

سرمنشأ همه عوامل روى گردانى از حق و هواپرستى است.
انسان در هر موردى که گناه مى‏کند، پیروى از هواى نفس را به جاى اطاعت از خدا انتخاب مى‏کند. هواپرستى از تمام انواع بت پرستى خطرناک‏تر است چرا که ممکن است کسى بت پرست باشد، ولى دست به جنایات هولناک نزند، ولى هواپرستان به خاطر هواپرستى شان هزاران و گاه میلیون‏ها انسان بى گناه را به خاک و خون کشیده‏اند، و گاهى دست به کارى زده‏اند که سبب انحراف امتى از مسیر حق شده‏اند، مانند غصب خلافت على(ع).
رسول گرامى اسلام فرمود: "در زیر آسمان هیچ بت بزرگى نزد خدا از هوا و هوس که از آن پیروى کنند وجود ندارد".(1)
حسد، کبر، غرور و سایر صفات رذیله که آثار و عواقب زیانبار و هولناکى بر فرد و جامعه دارند، هر کدام شاخه‏اى از درخت شوم هواپرستى است.
در مسئله غصب خلافت على(ع) و این که چرا مردم به دستور و سفارش پیامبر گرامى اسلام(ص) در خصوص امامت و خلافت على(ع) عمل نکردند، مى‏توان گفت: عامل اصلى هواپرستى بود.
اگر بخواهیم این عامل اصلى را در عنوان‏هاى ریز جستجو کنیم، عوامل را مطرح مى‏کنیم:
1- حسادت ورزى و برترى جویى نسبت به خاندان پاک پیامبر و قبیله بنى هاشم، از طرف معرکه گردانان غصب خلافت و اطرافیان آنان از انگیزه‏هاى مهم عمل نکردن به دستور پیامبر اسلام(ص) در مورد امامت على(ع) است. این انگیزه ریشه دار بود و به عصر پیامبر اسلام(ص) و شاید پیش از اسلام برگردد و مربوط به قبایل عرب به ویژه برخى قبایل قریشى مکه است.
بررسى‏هاى تاریخ نشان مى‏دهد که بسیارى از اقوام و قبایل عرب خصوصاً برخى از قبایل قریش و در رأس آنان بنى امیه بنا به انگیزه یاد شده هیچ گاه با پیامبر و خاندانش (که از بنى هاشم بودند) خوب نبودند و پیوسته نسبت به آنان به دلیل تعصب قومى و قبیلگى رشک مى‏بردند. بر این اساس هرگز مایل نبودند فردى از این خاندان به حکومت برسد و بر آنان حکم کند. این حسادت به قدرى در اعماق جانشان شعله ور بود که بسیارى از قریشیان حتى پس از بیعت خودجوش مردم با امیرمومنان(ع) بعد از قتل عثمان یا با حضرت بیعت نکردند و یا اگر به انگیزه سیاسى مجبور شدند بیعت کنند، از همکارى با حکومت علوى سرباز زدند و پیوسته مترصد ضربه زدن به او و براندازى حکومتش بودند. امام(ع) درباره انگیزه مخالفت قریش مى‏فرماید: "ما تنقم مِنا قریش إلا أنّ اللَّه اخْتارنا علیهم فأدخلناهم فى حیّزنا؛ قریش با ما دشمنى نمى‏کند جز براى این که خداوند ما را به رهبرى و سرورى ایشان برگزید و ما آنان را زیر فرمان خویش کشاندیم".(2)
حضرت در پاسخ به این سؤال که چگونه مردم شما را از خلافت که حقتان بود بازداشتند؟ فرمود: "به خاطر خودخواهى بود که گروهى بخیلانه به خلافت چسبیدند (و حق را از ما گرفتند)".(3)
ابوسفیان سرکرده قریشیان و بنى امیه، پس از انتخاب عثمان به خلافت، بسیار خوشحال بود و در پوست خود نمى‏گنجید. وى در آن وقت نابینا بود و به مردى گفت او را به قبر حضرت حمزه عموى پیامبر اسلام(ص) برساند. وقتى به کنار قبر رسید، خطاب به حمزه گفت: حکومتى که با ضرب شمشیر به دست آوردید، امروز بازیچه دست غلامان ما شده است، سپس به قبر حمزه(ع) لگد زد.(4)
2- کینه توزى و انتقام جویى اعراب و قریش.
این انگیزه ریشه‏اش به جنگ‏هاى صدر اسلام بر مى‏گردد. امام على(ع) در دفاع از پیامبر اسلام(ص) و برداشتن موانع تبلیغ و نشر اسلام، تعدادى از سران شرک و کفر را به هلاکت رساند. از این رو بسیارى از اعراب و قریشیانى که در جنگ‏ها از نزدیکان خویش، کسانى را از دست داده بودند، کینه حضرت را به دل گرفتند. آنان این کینه را پنهان نمى‏کردند، بلکه در محافل و مجالس ابراز مى‏کردند و پیوسته در صدد انتقام جویى از حضرت بودند. این واقعیت در قسمت هایى از دعاى ندبه آمده است: "در راه خدا خون‏هاى سران و گردن کشان عرب را به خاک ریخت و شجاعان شان را به قتل رساند و سرکشان آن‏ها را مطیع ساخت (در نتیجه) دل‏هاى آنان را نسبت به خود پر از حقد و کینه از واقعه جنگ‏هاى بدر و خیبر و حنین و غیر آن‏ها ساخت".(5)
ابن ابى الحدید معتزلى درباره کینه توزى قریشیان نسبت به حضرت على(ع) مى‏گوید: "تجربه ثابت کرده که گذشت زمان موجب فراموشى کنیه‏ها و خاموشى آتش حسد و سردى دل‏هاى پرکینه مى‏شود، ولى بر خلاف انتظار روحیه مخالفان على پس از گذشت ربع قرن (25 سال) عوض نشد و عداوت و کینه‏اى که از دوران پیامبر(ص) نسبت به على(ع) داشتند، کاهش نیافت و حتى فرزندان قریش و نوباوگان و جوانان آنان که شاهد حوادث خونین معرکه‏هاى اسلام نبوده‏اند و قهر مانى‏هاى امام(ع) را در جنگ‏هاى بدر و احد و... بر ضد قریش ندیده بودند، بسان نیاکان خود سرسختانه با على(ع) عداوت ورزیدند و کینه او را در دل داشتند".(6)
3- دنیاطلبى.
عده‏اى با توجه به شناختى که از امیر مؤمنان على(ع) داشتند، به خوبى مى‏دانستند که اگر حکومت به دست حضرت بیفتد و امام قدرت اجرایى پیدا کند، اجازه دنیاطلبى و تعدّى به بیت المال را به آنان نمى‏دهد. این قبیل افراد مى‏دانستند تاب تحمّل عدل علوى را ندارند.
عدالت و دادگرى و سخت‏گیرى و تقید کامل امام(ع) به رعایت اصول از عصر رسالت زبانزد خاص و عام بود.
در مواقع مختلف در زمان پیامبر، سخت‏گیرى حضرت على(ع) را در موضع عدالت و بیت المال دیده بودند. مثلاً در جریان غنیمت یا جزیه‏اى که از یمن به دست آوردند، حضرت على(ع) متوجه شد که فرماندهان آن را بین سربازان تقسیم کرده‏اند، حضرت با شدت با آن‏ها برخورد نموده و اموال را از همه سربازان و افسران پس گرفت. مسلمانان پیش پیامبر(ص) از حضرت على(ع) شکایت کردند، پیامبر در جوابشان فرمود: "از بدگویى درباره على(ع) دست بردارید که او در اجراى دستور خدا بسیار دقیق و سخت گیر است و هرگز در زندگى او تملّق و سازش وجود ندارد".(7)
4- عدم رشد سیاسى.
غاصبان خلافت و سیاست بازان و دغلکاران بازار سیاست، آگاهانه امامت را از مسیر خود منحرف کردند، چنان که على(ع) در خطبه شقشقیه مى‏فرماید: "ابوبکر با این که شایستگى و افضیلت مرا مى‏دانست، غصب خلافت نمود". توده مردم هم به لحاظ عدم رشد سیاسى و عدم درک صحیح از این که انحراف در مسئله امامت و رهبرى امت اسلام چه مصایبى به بار مى‏آورد، دنبال غاصبان خلافت را گرفتند. نه به توصیه و سفارش پیامبر اسلام(ص) عمل کردند و نه به دعوت على(ع) پاسخ مثبت دادند.
آن‏ها تصور مى‏کردند مسئله خلافت و امامت بر جامعه اهمیت چندانى ندارد که آیا حضرت على(ع) به دست گیرد یا کسانى مانند ابوبکر و عمر (که از کهنسالان و پدر خانم پیامبر و از اوّلین مسلمانان بودند و به عقیده آن‏ها به اندازه على(ع) شایستگى داشتند).
اگر جریان سقیفه و اتفاقاتى را که در آن جا اتفاق افتاد و نحوه انتخاب ابوبکر را مرور کنیم، مى‏بینیم به صورت برنامه طراحى شده، این مسئله اتفاق مى‏افتد و مسلمانانى که در آن جا حضور دارند، براى این که عقب نیفتند، زود تصمیم گرفته و بیعت مى‏کنند.
این عوامل چهارگانه باعث شد که به دستور رسول گرامى اسلام(ص) در مورد جانشینى و خلافت على(ع) عمل نکردند. نه تنها با حضرت بیعت نکردند، بلکه به زور شمشیر از حضرت براى خلیفه اوّل بیعت گرفته شد.
با توجه به این که ریشه اختلاف مذهبى بین شیعه و سنى، مسئله امامت .
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
پى نوشت‏ها:
1. تفسیر نمونه، ج 15، ص 103.
2. مجله حکومت اسلامى، ج 18، ص 316، به نقل از شیخ مفید، ارشاد (ترجمه سید هاشم رسولى محلاتى، ج 1، ص 242).
3. نهج البلاغه، فیض الاسلام، خطبه 161.
4. عبدالفتاح عبدالمقصود، امام على بن ابى طالب، (ترجمه سید محمّد مهدى جعفرى) ج 1، ص 287.
5. مفاتیح الجنان، دعاى ندبه.
6. ابن ابى الحدید، شرح نهج البلاغه، ج 11، ص 144، ذیل خطبه 211.
7. جعفر سبحانى، فروغ ولایت، ص 114.

هر یک از امامان (ع) چه کتابی نوشته اند و یا چه کتاب هایی به آنان منتسب است؟

در مورد کتاب های امامان(ع) در منابع روایی ده ها کتاب و تألیف از آنان یاد شده است. و این ها بر چند نوعند:
الف) برخی از این کتاب ها توسط امام پیشن نگاشته شده و به امام بعدی به عنوان میراث امامت منتقل شده و همین طور از امامی به امام دیگر رسیده، تا در دست امام دوازدهم حضرت مهدی(عج) قرار گرفته است.
ب) برخی از این ها با املای امام و با خط شاگردان نگارش یافته است.
ج) برخی با خط امامان(ع) برای هدایت افرادی خاص و یا در خواست عده ای و یا به صورت کلی نوشته شده است.
د) برخی از کتاب های منسوب به امامان(ع) روایات منتسب به آنان است که توسط دیگران در یک یا چند مجموعة روایی گردآوری شده است.
اینک به ذکر تعدادی از کتاب هایی که با یکی از مناسبت های مذکور به امامان(ع) منتسب است می پردازیم:
1ـ «الجامعه»: کتابی است که دربارة‌ احکام حلال و حرام است که با املای پیامبر(ص) و خط علی(ع) نگارش یافته است. (1)
2ـ «الجفر» مندرجات این کتاب حوادث کائنات است و امام علی(ع) آن را در پوست بُز یا گوسفند نوشت. بدین جهت که بر پوست بُز (یعنی جفر) نوشته شد، آن را «جفر» نامیده اند.(2)
3ـ «کتاب علی»: در مورد این کتاب نوشته اند: این کتاب با املای پیامبر(ص) و خط علی(ع) نگارش یافته است و مشتمل بر مسائل مربوط به حلال و حرام است. این کتاب از امام قبلی به امام بعدی به عنوان میراث امامت منتقل شده و بارها مورد استشهاد امامان بعدی قرار گرفته است. برخی گفته اند: این کتاب همان کتاب جامعه است.(3)
4ـ «مصحف فاطمه»: برخی نوشته اند این کتاب کتابی است با املای پیامبر(ص) و خط علی(ع).(4)
برخی گفته اند: بعد از رحلت پیامبر(ص) خداوند فرشته ای را فرستاد تا حزن و اندوه حضرت زهرا(س) را بکاهد. وی با آن بانوی بزرگ هم صحبت شد و حاصل آن همین کتاب است که با املای حضرت زهرا(س) و خط علی(ع) نگارش یافته است.(5)
5ـ کتاب الاداب؛ این کتاب را از امام علی (ع) نقل کرده اند.
6ـ کتاب الفرائض؛ از امام علی (ع)
7ـ جمع القرآن و تأویله یا جمع القرآن علی ترتیب النزول؛ از امام علی (ع)
8ـ کتاب اعلی فیه ستین نوعاً من انواع علوم القرآن؛ از امام علی(ع).
9ـ کتاب فی زکاه الغنم، از امام علی(ع).
10ـ کتاب فی ابواب الفقه؛ از امام علی(ع).
11ـ کتاب آخر فی الفقه؛ از امام علی(ع).
12ـ عهدنامة مالک اشتر؛ ازامام علی(ع).
13ـ وصیت به محمد بن حنفیه؛ از امام علی(ع).
14ـ قضاوت های امیرالمؤمنین؛ (جمع آوری قضاوت های آن حضرت)
15ـ مسند امام علی(ع)، این کتاب را نسائی از روایات امام علی(ع) جمع آوری نموده است.
16ـ نهج البلاغه، سید رضی از سخنان حضرت علی(ع) آن را جمع آوری نموده است.
17ـ جنه الاسماء؛ از امام علی(ع).
18ـ غررالحکم و دررالکلم، عبدالواحد آمدی از کلمات حضرت جمع آوری نموده است.
19ـ کتاب معماهای علی(ع).
20ـ الامثال الامام علی بن ابی طالب.(6)
21ـ الصحیفه الکامله فی الادعیة؛ از امام چهارم(ع).
22ـ الصحیفه الثانیه السجادیه؛ جمع آوری توسط شیخ حُرّ عاملی.
23ـ الصحیفه الثالثه السجادیه؛ جمع آوری توسط میرزا عبدالله اصفهانی، معروف به افندی، صاحب ریاض العلما.
24ـ الصحیفه الرابعه السجادیه؛ جمع آوری توسط میرزا حسین نوری.
25ـ الصحیفه الخامسه السجادیه؛ جمع آوری توسط سید محسن امین، صاحب اعیان الشیعه.
26ـ رساله حقوق؛ از امام سجاد(ع).(7)
27ـ کتاب التفسیر؛ از امام باقر(ع).
28ـ رساله امام باقر(ع) به سعد الخیر.
29ـ کتاب الهدایه؛ از امام باقر(ع).(8)
30ـ ابیض، امام صادق(ع) فرمود: «نزد من جفر ابیض است و محتوایش: زبور داود، تورات موسی،‌ انجیل عیسی،‌صحف ابراهیم و حلال و حرام و مصحف فاطمه است، مصحف فاطمه قرآن نیست، بلکه در آن هر حکمی که مورد نیاز بشر باشد، وجود دارد».(9)
در روایتی دیگر آمده است است که در مصحف فاطمه(س) اخبار کائنات مندرج است، نه حلال و حرام،‌ همان گونه که در مصحف فاطمه بیان شد.
30ـ رساله امام ششم به نجاشی (والی اهواز) معروف به رساله عبدالله بن نجاشی.
31ـ توحید مفضل؛ امام صادق(ع) در مورد خداشناسی، املا نمود و مفضل بن عمر آن را به نگارش در آورد.
32ـ کتاب اهلیلجه؛ از امام صادق(ع).
33ـ کتاب مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه، منسوب به امام صادق(ع).
34ـ نثر الدرر، منسوب به امام صادق(ع).(10)
35ـ وصیت به هشام بن حکم و ویژگی های عقل؛ از امام هفتم(ع).(11)
36ـ علل الاحکام الشرعیه؛ امام رضا(ع) در جواب مسائل محمد بن سنان نوشت.
37ـ العلل فضل بن شاذان؛ او از امام رضا(ع) استماع نمود و به نگارش در آورد.
38ـ رساله ذهبیه؛ در مورد طب از امام هشتم(ع).
39ـ فقه الرضا(ع).
40ـ صحیفه الرضا یا مسند الرضا از امام هشتم(ع).(12)
41ـ عیون اخبار الرضا؛ شیخ صدوق از روایات امام هشتم(ع) جمع آوری نموده است.
42ـ رساله جبر و تفویض؛ از امام هادی(ع).
43ـ اجوبه؛ پاسخ به سؤالات یحیی بن اکثم؛ از امام هادی(ع).
44ـ قطعه من احکام الدین؛ از امام هادی(ع).(13)
45ـ تفسیر؛ منسوب به امام حسن عسکری(ع).
46ـ مواعظ قصار؛ از امام حسین عسکری(ع).
47می شودـ رساله منقبت؛ از امام حسن عسکری(ع).
48ـ مکاتبات الرجال؛‌ از امام حسن عسکری(ع).(14)
در پایان بیان این نکته ضروری است که با توجه به فاصله زمانی بین زمان ما و زمان ائمه(ع) نیز با توجه به محدودیت های اطلاع رسانی زمان معصومان(ع) و با توجه به سیاست های حاکمان مبنی بر حصر امامان(ع) و ایجاد مزاحمت ها برای آنان و ... به روشنی نمی توان آثار نورانی آن بزرگ مردان را بر شمرد. بدین دلیل ابهام در انتساب برخی از کتاب ها وجود دارد و نمی توان به گونه جزم داوری نمود.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت ها :
1 . محمد یعقوب کلینی، کافی، ج1، ص 239.
2 . حسن بن فروخ، بصائر الدرجات، ص 157 – 159؛ سید مرتضی عسکری، معالم المدرستین، ج 2، ص 223.
3 . محمد بن خالد برقی، المحاسن، ص 193.
4 . حسن فروخ، همان، ص 158 – 157.
5 . همان، ص 153؛ کافی، کلینی،‌ ح 1، ص 24.
6 . سید محسن امین، اعیان الشیعه، ج 2، ‌ص 332 و 333.
7 . همان، ص 475 و 476.
8 . همان، ص 518 ـ 521.
9 . کافی،‌ ج 1، ص 240.
10 . سید محسن امین، همان، ص 518 ـ 521.
11 . همان، ص 539.
12 . همان، ص 566ـ 568.
13 . همان، ص 584.
14 . همان، ص 588.

آیا امامت ائمه ارثی است؟

ابتدا باید معنای ارثی بودن را ذکر کنیم تا معلوم شود آیا ارثی بودن دارای بار مثبت است یا منفی؟
ارثی بودن به معنای آن است که به دور از هر گونه معیار اساسی و صحیح، حکومت از کسی به خاندان وی منتقل شود. در بسیاری از نظام های شاهنشاهی و سلطنتی این شیوه حکمفرما است و بر اساس آن صلاحیت های لازم جهت ادارة جامعه و حکومت، به کلی از نظر دور مانده و فقط قدرت و سلطنت در یک خانواده، اصل حاکم بر همة ارزش ها و معیارها تلقّی می شود.
بدیهی است ارثی بودن به این معنا از نظر منطقی کاملاً نادرست و باطل می باشد. بهترین گواه بر بطلان این روش، نظام های موروثی حاکم بر جهان در طول تاریخ است که موجب سقوط و انحطاطات بسیاری گردیده است.
بررسی معیارهای اساسی امامت و رهبری در اسلام به خوبی نشان می دهد که اساساً اسلام با نظام موروثی کاملاً در تظاد و چالش است و چنین شیوه ای را بر نمی تابد. یکی از اهداف امام حسین(ع) از قیام خود، مبارزه با همین شیوه و تفکر بوده است.
مسئلة امامت و نبوّت که رسالتی بسیار سنگین و با اهمیت است، شرایط و لوازم متعددی دارد که برخی از آن ها اکتسابی است و برخی دیگر وابسته به طهارت نسل و شرافت معنوی، نیز تهذیب، خلوص و صفای باطن پدر و مادر و بلکه همه نیاکان است.
بنابراین اگر وجود آن امامان بزرگ در نسل واحدی را شاهدیم، از سویی به خاطر وجود تمام شرایط لازم معنوی به ارث رسیده از حضرت آدم(ع) تا آخرین امام در این خاندان شریف است؛ از سوی دیگر وابسته به کنش های اختیاری آنان است که در تمام لحظات عمرشان از هر گونه آلودگی دوری کرده و همواره جزء بندگان شایسته خدا بوده اند.
تنها راه اثبات امامت، نص پیامبر اکرم(ص) یا امام قبلی است، زیرا اگر امامت استمرار وظایف نبوت جز در مسئله وحی است و اگر امام باید معصوم باشد، باید منصوص نیز باشد،(1) زیرا عصمت امر درونی و باطنی است و تشخیص آن در توان مردم نیست. تنها خداوند است که می تواند معصوم را بشناساند.
بنابراین تعیین امام بر اساس توارث نیست و امام قبلی باید تصریح به نام امام بعدی کند و چنین قضیه ای اتفاق افتاده است. در این حال که فرزندان یک امام متعدد و بسیار هستند و هر کسی شایستگی این مقام را نداشته،به امامت منصوب نشده است.
------------------------------------------------------------------------------------------------
پاورقی:
1.محسن فرازی، بدایه المعارف الالهیه فی شرح عقائد الامامیه، ج 2، ص 111ـ 113؛ عبدالرزاق فیاض لاهیجی، گوهر مراد، ص 469؛ حسن علی، کشف المراد، ص 366.

اگر قدس و فلسطین مال مسلمانان است، چرا حضرت رسول اکرم(ص) تغییر قبله دادند،‌ مگر این کار به دلیل تمسخر یهودیان نبود؟

قدس و منطقة فلسطین متعلق به مردم آن سرزمین است؛ همان گونه که در پاسخ به سؤال اوّل بیان شد، قبل از نقشة استعماری انگلستان و گسیل یهودیان صهیونیست از خارج به آن مکان اکثریت قاطع مردم فلسطین، مسلمان بودند، و دومین جمعیت دینی از آن مسیحیان بود، یهودیان در ردیف سوم قرار داشتند و آن هم با جمعیتی کمتر از 5% .
هر یک از این سه دین، ‌اسلام، مسیحیت و یهود، در منطقة فلسطین مکان های مقدسی دارند که در جای خود محترم است و مسلمانان آن ها را حرمت می نهند و در طول تاریخ اسلامی نشان داده اند که زندگی مسالمت آمیز با پیروان دیگر ادیان و حرمت نهادن به مقدساتشان، سیرة آنان است.
این سخن درست است که بیت المقدس مدتی قبله مسلمانان بود که در سال دوّم هجرت قبله مسلمانان از آن مکان به "کعبه" تغییر یافت. در این شکی نیست، امّا چرا چنین شد؟ در این حکمتی وجود دارد که در ذیل بیان می گردد، لیکن این دلیل نمی توان باشد که بیت المقدس به مسلمانان تعلق نداشته باشد. توضیح این که:
بر اساس آیات و روایات، کعبه از زمان پیرایش زمینی و خلقت آدم ابوالبشر مکانی مبارک و مورد عنایت خداوندی بوده است. قرآن می گوید: "انّ اول بیت وضع للناس للذی ببکة مبارکاً و هدیً للعالمین؛(6) اولین خانه ای که برای عبادت عموم مردم اختصاص یافت، خانه ای در مکه (کعبه) که مبارک و مایة هدایت جهانیان است".
به مقتضای برخی روایات حضرت آدم کعبه را بنا کرد و خود بر گرد آن طواف نمود.(7)
بر این اساس، بدون شک اهمیت کعبه و قدمت آن بیش از "بیت المقدس" و مسجد الاقصی است و از این رو برای قبله قرار گرفتن سزاوارتر است، لیکن به خاطر مصالحی در اوایل ظهور اسلام، به طور موقت بیت المقدس به عنوان قبلة مسلمانان قرار گرفت. از جمله:
1ـ با توجه به این که کعبه متعلق به اعراب و مورد احترامشان بود، نماز خواندن به سمت بیت المقدس تعبد و ایمان خاصی را می طلبید و می توانست در جة ایمان و تسلیم اعرابی را که مسلمان می شدند، نشان دهد و مؤمن واقعی را از سایرین جدا کند؛ یعنی در واقع یک آزمون برای سنجش ایمان افراد بود. در این باره قرآن می گوید: "و ما جعلنا القبلة‌التی کتبت علیها الاّ لنعلم من یتبع الرسول ممن ینقلب علی عقبیه؛(8) آن قبله ای را که قبلاً بر آن بودی ما تنها برای این قرار دادیم که افرادی را که از پیامبر تبعیت می کنند، از آنان که به گذشتة خود باز می گردند،‌مشخص کنیم".
2ـ در آن زمان، مکان بت های اصلی مشرکان و پرستش بت ها، کعبه بود، اولین و مهم ترین پیام دین اسلام مبارزه با بت پرستی و دعوت به پرستش خدای یگانة نادیدنی است،‌بدین جهت اسلام در آغاز برای جلوگیری از هر گونه توجه به بت ها و تثبیت عقیدة توحید در اذهان تازه مسلمانان (که اکثراً در گذشته بت پرست بودند)، مسلمانان در عبادتشان موظف شدند به سمت بیت المقدس و مسجد الاقصی که پایگاه دین توحیدی و معتقدان به توحید نماز گزارند تا از شائبه هر گونه توجه به بتها مبرا باشند.
به جز این دو حکمت مذکور، حکمت های دیگری نیز این خصوص بیان شده است که به جهت پرهیز از طولانی شدن از ذکر آن ها خودداری می نماییم.(9)
به هر حال حکم قبله قرار گرفتن بیت المقدس از احکام موقتی بوده که به تمام شدن مصلحت موقتش آن حکم نیز به پایان رسید.
یهودیان زمان پیامبر(ص) از تغییر قبله ناراحت شدند، آنان در آغاز مسلمانان را سرزنش می کردند که چرا بیت المقدس را قبله خودشان قرار داده اند و به مسلمانان گفتند: شما در داشتن قبله مستقل نیستید؛ و بعد از تحویل قبله به نوعی دیگر خرده گیری می کردند و می گفتند: چرا قبلة شما را تغییر دادید.(10) کسانی که بهانه جو باشند، در هر حال چیزی برای بهانه جویی پیدا می کنند.
حال بعد از بیان این سخن می گوییم: به فرض پذیرفتیم که به جهت تمسخر یهودیان قبله از بیت المقدس و مسجد الاقصی به مکه و کعبه تغییر کرد، این دلیل نمی شود که بیت المقدس به مسلمانان تعلق نداشته باشد. دین اسلام در راستای ادیان ادیان الهی و متکامل ترین آن ها قرار دارد. پیامبر اسلام(ص) خاتم و گل سرسبد سلسلة پیامبران است. به دستور اسلام مسلمان می بایست به تمامی کتاب های آسمانی پیشین و پیامبران گذشته ایمان داشته باشند (والمؤمنون کل آمن بالله و ملائکته و کتبه و رسله)(11) بنابراین نباید در اصل ادیان توحیدی با شقاق و جدانگری نظر نمود، بسیاری از چیزهایی که یهودیان مقدس می شمارند مسیحیان و مسلمانان نیز مقدس می شمارند، چون که همه در یک خط هستند،‌ آنان می بایست به حکم دین راستین خود به پیامبر اسلام(ص) ایمان آوردند. قدس و مسجد اقصی از قبل مورد احترام یهودیان، سپس مسیحیان بود، مسلمانان هم آن را محترم شمردند و دو جهت تقدس دیگر در فرهنگ اسلامی کسب نمود: یکی معراج و اسرای پیامبر(ص) از آن جا آغاز شد و دیگر قبلة اوّل مسلمانان قرار گرفت.
حال می گوییم:
اگر قدس به مسلمانان تعلق دارد، بدین جهت است که:
اوّلاً: دین اسلام در سیر تکاملی ادیان ابراهیمی است و مکان های مقدس در ادیان توحیدی قبل از اسلام، در نزد آنان مقدس است، بلکه پیروان و وارثان واقعی پیامبران پیشین مسلمانان هستند و به حکم دین اسلام می بایست مسلمانان به این مقدسات ارج نهند.
ثانیاً: در فرهنگ اسلامی دو جهت بر اهمیت و تقدس مسجد الاقصی و بیت المقدس افزوده شد، یکی واقعة معراج و اسری و دومی اولین قبلة مسلمانان بودن.
ثالثاً: ساکنان فلسطین که در آغاز یهودی بودند، سپس به دین حضرت مسیح و بعدها به دین اسلام گرویدند و قدس به مردمشان تعلق دارد، و آنان مسلمان هستند اکثریت قاطعشان پیرو دین اسلام شدند، دو دین یهود و مسیحیت در اقلیتند.
---------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت :
1- گوستاولبون، تاریخ تمدن اسلام و عرب، ص 155.
2- همان، ص 401.
3- همان، ص 405.
4- گیتا شناسی کشورها، شماره انتشاراتی 154، ص 221 - 227.
5- مجلسی، بحارالانوار، ج 74، ص 164.
6- آل عمران (3) آیة‌96.
7- کلینی، کافی، ج 4، ص 189.
8- بقره (2) آیة 143.
9- ر.ک: تفسیر نمونه، ج 1، ص 485 و 486.
10 بقره (2) آیة 142.
11- بقره (2) آیه 285.

تفاوت اساسی ائمه معصوم با انسان های عادی در چیست؟

پرسش:تفاوت اساسی ائمه معصوم با انسان های عادی در چیست؟ آیا می توان گفت آفرینش آنان با سایر انسان ها متفاوت است؟ چرا؟ عدل الهی در اختصاص امتیازات چه می شود؟ ارزش عصمت آنان به چیست؟
پاسخ:پیشوایان معصوم (ع) از نظر ویژگی های انسانی و زیست طبیعی ، نیز از جهت دارا بودن دو نیرو در درون ، نیروی غریزه و شهوت و نیروی عقل و از نظر باز بودن راه نیک و بد ، هیچ تفاوتی با انسان های دیگر ندارند ، همان گونه که در قرآن نیزخطاب به پیامبر آمده : بگو من بشری همانند شما هستم ....(1)
اما اینان برگزیدگان الهی و رسولان خداوند هستند ؛زیرا انسان هایی هستند که از میان دو نیرو عقل و شهوت ، عقل را بر شهوت و غضب حاکم کردند و تحت اختیار خود در آوردند.
مقام عصمت برخواسته از دو چیز است : آگاهی به حقیقت گناه ، تقوا .
معصومان کسانی هستند که در این دو مقام به مرتبه بالا دست یافته اند ، پس علت عصمت را دارا شدند و اگر چه در آنان ، نیرو و کشش به سوی گناه وجود دارد ، اما با وجود آن دو عامل قوی به آن رو نمی اوردند.
در عین حال برخی مقامات عصمت ، مانند عصمت در خطا ، اشتباه و بیان احکام الهی به آنان داده شد و اگر در ابتدای تولد تا پایان خداوند آنها را محافظت از گناه نمود ، به خاطر آن است که خداوند عالم است که آنان با اختیار خود از گناه مصون خواهند بود ؛ پس با این علم الهی آنان را از همان ابتدا اختیار و انتخاب نمود.
در پاسخ مفصل تر می گوییم: عصمت پیامبران و امامان گرچه یک موهبت الهی است امّا به لحاظ این که خداوند میدانسته که آنان منهای عصمت هم با دیگران در مراتب اخلاص و فداکاری فرق داشته ، از این رو، این موهبت را به آنها بخشیده است.
بنابراین معصومین«علیهم السلام» خود، شایستگی و ویژگیهای ذاتی برای قبول مقام عصمت داشته‏اند و افاضه و موهبت الهی بیحساب و بدون جهت نیست.
ازسوی دیگر مصونیت معصومان در برابر گناه از مقام معرفت و علم و تقواى آن ها سرچشمه مى گیرد, درست همانند پرهیز از پاره اى از گناهان براى ما که به خاطر علم و آگاهى و ایمان و معرفت آن را ترک مى کنیم , مثلاً هرگز بابدن لخت و عریان , قدم در کوچه و خیابان نمى گذاریم , گروه زیادى از مردم نسبت به گناهانى مانند سرقت مسلحانه در شب یا قتل انسان هاى بیگناه یا انتحار و خودکشى مصونیت دارند و داراى حا لت درونى خاصى مى باشند که عوامل پیدایش این نوع گناهان در محیط ذهن آن ها, آن چنان محکوم و مورد تنفر می باشد که حتى به فکر آن نیزنمى افتند. در عین حال چنان نیست که قدرت بر این کار را نداشته باشد, بلکه او با توجه به پى آمدهاى کار, ترک را بر فعل ترجیح مى دهد و در طول زندگى گِرد چنین کارهایى نمى رود. انجام ندادن، مطلبى است و نداشتن قدرت , مطلبى دیگر. بنابراین بیشتر انسان ها از حد و درجه ضعیفی از عصمت برخوردارند.
به دیگر سخن : صدور چنین کارى از انسان هاى عاقل و علاقه مند به سلامت خود, به صورت محال عادى در مى آید, نه محال عقلى . باز به عنوان مثال ، محال عادى است که شخص عالم و مؤمنى شراب با خود به مسجد ببرد و در صف جماعت بنوشد, ولى مسلّماً این یک محال عقلى نیست , بلکه محال عادى است . تفاوت این دو محال بسیار روشن است . در اولى امکان انجام فعل محفوظ است , هر چند تحقق نمى پذیرد, ولى در دومى فعل امکان انجام ندارد. مثلاًخدا مى تواند افراد مطیع و فرمان بردار را به دوزخ بفرستد, در حالى که هرگز این کار را انجام نمى دهد. اقتضاى صفت عدل و حکمت این است که به انسان مطیع پاداش دهد, نه کیفر. بنابراین انجام ندادن فعل گواه بر عدم توانایى نیست . فردمعصوم اقدام به انجام کار خلاف و گناه نمى کند, هر چند اگر بخواهد, مى تواند مانند دیگران آن را انجام دهد.
ائمة اطهار(ع) وانبیا مانند بقیه مردم انسان هاى صاحب اختیار و اراده بوده اند. آنان مانند بقیه مردم می‌‌‌ توانستند دنبال گناه و فساد بروند و می‌‌‌ توانستند اهل صلاح و تقوا باشند.
از این جهت هیچ گونه ظلم یا تبعیضی از جانب خدا در حق مردم نشده است تا بگوییم خدا عادل نیست یا بگوییم آیا با عدل خدا سازگار است؟
.
عصمت معصومان نیز همین گونه است. یعنی ناشى ازعلم آنان به حقیقت و‌آثار و عواقب گناه است .با این تفاوت که آنها به تمام گناهان آگاهی دارند ونیز از ایمانی مستحکم برخوردارند که پشتوانه محکمی برای این علم می باشد. این علم قوى آثار شوم گناه را در نظر آن ها مجسم مى نماید و موجب می شود که‌آنها گناه انجام ندهند . پس عصمت معصومان از دو چیز برخوردار است ، یکی علم و آگاهی از حقیقت و آثار گناه و دیگر ایمان محکم که آنها را از گناه باز می دارد ، بی آنکه اختیار آنها برای انجام یا ترک گناه سلب شده باشد.
.
از آن جا که منشأ عصمت «اراده و اختیار» آدمى است (2 )؛ هر انسان صاحب اراده‏اى، مى‏تواند با ریاضت شرعى و تهذیب نفس، به مقام عصمت دست یابد. بنابراین خداوند هیچ کس را از رسیدن به مقام عصمت محروم نکرده است و عصمت منحصر به پیغمبران و امامان معصوم(ع) نیست (3).؛ چنان که حضرت مریم(س)، حضرت فاطمه(س) و مخلصینى دیگر (4).- که نه پیامبر بودند و نه امام - به مقام شامخ عصمت دست یافته‏اند.
از طرف دیگر عصمت مراتب متعدد دارد و مقصود از عصمتِ معصومان، پیامبران و ائمه(ع) و حضرت زهرا(س)، تنها عصمت از گناهان - آن هم پس از سنین متعارف بلوغ و تکلیف نیست - بلکه عصمت از سهو و خطا و از زمان طفولیت را نیز در بر مى‏گیرد.
روشن است که چنین عصمتى در امت اسلام، منحصر در چهاره معصوم(ع) است. آن چه که در فضائل و مناقب ائمه(ع) آمده ، وسایل و زمینه های لازم براى امامت و پیشوایى آنان بوده است. آنان اگر بخواهند، پیشواى مردم باشند، باید داراى فضائل و کمالاتى باشند تا محبّت آنان در دل مردم قرار بگیرد و بتوانند الگو و مقتداى مردم باشند، اما این فضائل هیچگونه منافاتى با تساوى آنان با مردم در انجام یا ترک گناه ندارد.
همان طورى که من و شما باید تلاش کنیم تا نزد خدا مقرّب شویم، ائمه نیز باید با هواها و خواهش هاى نفسانى خود مبارزه کنند و دستورهاى خدا را انجام بدهند، بلکه وظایف و کارها و مسئولیت های آنان به جهت وظیفه سنگینی که دارند، سخت تر وطاقت فرسا تراز بقیه مردم است. چنین نیست که کسی به مقام عصمت رسیده و خیالش آسوده باشد ، بلکه با آزمون های سخت تر و سنگین تری روبرو هستند و با مصائب و مشکلاتی روبرو هستند که انسانه های عادی ندارند و در انجام عبادات هیچ کس به مقام آنان نمی رسد. و همین چیز ها است که عصمت آنان را تضمیین می کند و بر علم و ایمان شان می افزاید. عصمت دارای مراتب است و بالاترین مرتبه آن ، چیزی است که پیشوایان معصوم به آن دست یافته اند و مراتب پائین تر عصمت که عصمت از گناه باشد ، برای دیگران نیز دست یافتنی است.
بنا بر این معصوم بودن برخی و نبودن عده دیگری منافاتی با عدل الهی ندارد ؛ زیرا عدل آن است که هر کس در جایگاه حقیقی خود قرار گیرد وپیشوایان دینی با تلاش و اراده و اختیار خود به این مقام راه پیدا کرده اند. در واقع خداوند کسی را از دست یافتن به مقام عصمت محروم نکرد ، و مقام عصمت نیز مانند مراتب دیگر کمال انسانی دست یافتنی است . دیگران نیز می توانند با تلاش و مبارزه با نفس به یرخی از مراحل و مراتب عصمت دسترسی پیدا کنند.

پاورقی :
1- کهف (18) آیه 110.
2- پژوهشى در عصمت معصومان، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى، چاپ اول، 1377، فصل سوم، صص 72 - 43.
3- تفسیر موضوعى قرآن کریم، ج 9، صص 20-22؛ علامه طباطبایى، ولایت نامه، ترجمه همایون همتى، تهران، امیرکبیر، چاپ اول، صص 58 – 48
4- علامه طباطبایى، المیزان، بیروت، مؤسسه الاعلمى للمطبوعات، ج 3، ص 205

پیامبر اسلام (ص)

در این قسمت پرسش و پاسخ های مربوط به پیامبر اسلام مطرح می شود.

چرا معجزه پیامبر (ص) نسبت به انبیای گذشته کمتر است؟

تفاوت قرآن کریم با دیگر معجزه‏های الهی در این است که معجزه‏های غیر قرآنی در مقطع خاصی از زمان انجام گرفته‏اند و پس از انجام معجزه توسط پیامبران الهی اثری از معجزه باقی نمانده است، مانند اژدها شدن عصای موسی، سخن گفتن حضرت عیسی در گهواره، زنده شدن مرده به اعجاز آن حضرت و ماجرای شق القمر که یکی از اعجازهای پیامبر اسلام است.
قرآن معجزه جاویدان است که پس از نزولش از ساحت قدس الهی تا انقراض عالم اعجاز آن باقی خواهد ماند. رسول خداصلی الله وعلیه وآله قرآن را معجزه‏ای جاودانی و برهانی قاطع بر پیامبری خویش، به همه جهانیان و برای همیشه، عرضه داشته است. اکنون بعد از گذشت چهارده قرن، این ندای الهی هر صبح و شام به وسیله فرستنده‏ها به گوش جهانیان میرسد و حجت را برایشان تمام می کند .
سرّ این که رسول گرامی اسلام با چنین معجزه‏ای از دیگر پیامبران امتیاز یافته، این است که آیین او، آیین خاتم و جاودانه است، و آیین جاودانه نیاز به معجزه‏ای جاودان دارد تا در عصر و نسلی برهان قاطع نبوت باشد.(1)
البته غیر از قرآن، معجزات دیگری از طرف حضرت در زمان خود صادر شده است و معجزه پیامبر منحصر در قرآن نیست. معجزاتی مانند شهادت سنگریزه به رسالت پیامبر و شق القمر که در قرآن به آن اشاره شده است.
اما اهمیت اسلام و معجزات پیامبر ، در معجزه جاودان آن یعنی قرآن است، زیرا معجزات دیگر تنها برای مردم زمان پیامبر می تواند مفید باشد و در ایمان آن‌ها تأثیر داشته باشد، نه برای انسان‌ها در عصر‌های بعد، چون قابل مشاهده نیست.
اما اگر معجزه‌ای باشد که برای دیگر انسان‌ها و اکنون نیز قابل مشاهده باشد، اهمیت آن را بسیار بیشتر می‌کند.
------------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت:
1 - جعفر سبحانی، منشور عقاید امامیه، ص 122.

چرا با این که پیامبر حضور داشت، به على(ع) امیرالمؤمنین گفته مى‏شد؟ چرا به پیامبر امیرالمؤمنین گفته نمى‏شد؟

امیرالمؤمنین به معناى لغوى آن؛ یعنى امیر و فرمانده و رهبر مسلمانان.(1)
مطابق همین معناى لغوى به پیامبر اسلام (ص) مى‏توان امیرمؤمنان؛ یعنى رهبر و فرمانده مسلمانان اطلاق نمود.
به خلفاى راشدین و خلفاى اموى و عباسى و یا همه کسانى که توسط شورا و اصحاب اهل حل و عقد انتخاب شده‏اند، اطلاق مى‏گردد.(2) بر همین اساس است که خلفاى اسلامى خود را امیرمؤمنان مى‏خواندند.
اما این که در روایات عنوان امیرالمؤمنین از القاب خاص على(ع) شمرده شده است،(3) امیرمؤمنان در این روایات معناى ویژه‏اى دارد که آن معنا متضمن خلافت بلافصل است؛ با توجه به این معنا تنها شامل امام(ع) مى‏شود، چون جز او کسى لایق این مقام نیست.
در برخى از روایات بیان شده که حتى در زمان پیامبر، نیز توسط پیامبر از حضرت على(ع) به امیرمؤمنان یاد شده است. (4)
به همین خاطر، این لقب براى دیگران و حتى امامان معصوم(ع) اطلاق نشده است.
شخصى از امام صادق(ع) پرسید: آیا روا است که به امام زمان(ع) به عنوان "سلام بر تو، اى امیرمؤمنان" سلام یاد کرد؟ امام فرمود: نه، زیرا خداوند تنها على را به این لقب نامیده است. نه قبل او کسى به این لقب نامیده شده و نه پس از او. آن شخص پرسید: پس چگونه بر قائم آل محمد (ع) مى‏بایست سلام کرد؟ فرمود: مى‏گویید: السلام علیک یا بقیة الله".(5)
اختصاص لقب امیرالمؤمنین به امام على(ع) تنها با معناى متضمن خلافت بلافصل قابل توجیه است؛ یعنى بعد از پیامبر(ص) باید او امیر و حاکم مسلمانان بوده و مردم باید به این مهم آشنا شوند. شاید بر همین اساس باشد که پیامبر(ص) فرمود: "اگر مردم مى‏دانستند در چه زمانى على به این لقب ملقب گردید، هرگز منکر فضایل او نمى‏شدند، زیرا على در زمانى که آدم بین روح و جسد بود، ملقب به این لقب شد؛ زمانى که خداوند فرمود: آیا من پروردگار شما نبودم؟ گفتند: بلى. فرمود: من پروردگار شمایم و محمد پیامبر شما است و على امیر شما است".(6)
اما این که به پیامبر اسلام(ص) امیرمؤمنان گفته نمى‏شد، بدان جهت بود که عنوان "امیرالمؤمنین" به معناى خلیفه بلافصل و جانشین آن حضرت است.
طبیعى است که به خود حضرت، امیرمؤمنان گفته نشود.
------------------------------------------------------------------------------------------------------
پى‏نوشت‏ها:
1 - دایرةالمعارف تشیع، ج‏2، ص 522.
2 - همان، ص 522 - 523.
3 - معارف و معاریف، ج‏2، ص 448؛ دایرةالمعارف تشیع، ج‏2، ص 522.
4 - بحارالانوار، ج‏35، ص 37، ارشاد مفید، ص 42.
5 - کافى، ج‏1، ص 411؛ بحارالانوار، ج‏24، ص 211؛ مظهر ولایت، ص 41.
6 - ینابیع الموده، 2، ص 63؛ بحارالانوار، ج‏9،ص 256؛ مظهر ولایت، ص 40.

پیامبر اسلام در مدت عمر مبارک خود چند بار حج عمره و تمتع انجام داد؟

به رغم آن که پیامبر اسلام میان همگان، به ویژه مسلمانان جایگاه بس بلند دارد، ولى بخش هایى از زندگانى حضرت ابهام دارد، یکى از بخش‏هاى زندگانى حضرت انجام فریضه حج تمتع و عمره است، در تاریخ زندگى پیامبر(ص) دقیقا روشن نیست که حضرت قبل و بعد از بعثت تا زمان هجرت چند حج عمره و تمتع انجام دارد، ولى آن چه مشهور است و مورخان و سیره نگاران به آن پرداخته‏اند، این است که حضرت بعد از هجرت یک عمره انجام داد (1) که از آن به عنوان «عمره القضاء» یاد مى‏شود.(2) و یک حج تمتع انجام داده که به عنوان «حجه الوداع» مشهور است.(3)
در سال ششم هجرى پیامبر(ص) با هزارو پانصد تن از یاران خود به قصد زیارت خانه خدا عازم مکه شد، ولى در آن سا ل به علت ممانعت مشرکان قریش این کار صورت نگرفت و حضرت با آن‏ها به این صورت صلح نمود که این سال به مدینه بر گردند و سال دیگر به مکه آیند و سه روز مشرکان شهر مکه را تخلیه کنند، تا اعمال عمره را انجام دهند که به صلح حدیبه معروف شد.(4)
در هفتم ذى القعده پیامبر اسلام اعلام نمود، کسانى که در سال گذشته موفق به انجام عمره نشدند، مى‏توانند به عمره بروند؛ از این رو دو هزار نفر از مسلمانان عازم مکه شدند و عمره را انجام دادند.(5)
پیامبر در ذوالقعده سال دهم هجرت دستور داد که در شهر مدینه و میان قبایل اعلان کنند که پیامبر امسال عازم زیارت خانه خدا است. این اطلاعیه، شوق و علاقه فراوانى را در دل گروه عظیمى از مسلمانان بر انگیخت و به دنبال آن هزاران نفر در اطراف مدینه خیمه زدند و همگى در انتظار حرکت پیامبر بودند(6) پیامبر اسلام(ص) با تعداد زیادى از مسلمانان عازم مکه شد و فریضه حج را انجام دادند.
-------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت :
1 - سیره ابن هشام، ج 4، ص 17؛ فروغ ابدیت، ج 2، ص 281 - 286.
2- فروغ ابدین، ص 257.
3 - همان، ص 457 - 465؛ معارف و معاریف، ج 4، ص 398.
4 - لغت نامه دهخدا، ج 6، ص 7729- 7773؛ فروغ ابدیت؛ از ص 183 به بعد.
5- مصطفى دشتى، معارف و معاریف، ج 7، ص 526؛ فروغ ابدیت، ج 2، ص 458.
6- فروغ ابدیت، ج 2، ص 457؛ سیره حلبى، ج 3، ص 289.

پیامبر اسلام(ص) در کدام جنگ شرکت داشت؟

جنگ‌هایی که پیامبر در آن شرکت داشت، نُه جنگ بود: بدر، اُحد، مریسیع، خندق، قریظه، خیبر، فتح مکه، حنین، و طائف.(1)
در سفرهایی که به منظور حمله بر دشمن اقدام می‌شد (که از آن به غزوه تعبیر می‌شود) .
مورخان بیست و هفت غزوه را نام برده‌اند، بدین شرح:
1ـ‌غزوه «وَدّان» معروف به غزوه «أبواء» ماه صفر سال دوم.
2ـ غزوه «بُواط» ربیع الاول سال دوم.
3ـ غزوه «عُشَیْره» جُمادی الأولى سال دوم.
4ـ غزوه «بَدْر أولَى» یعنی غزوه «سَفوان» جُمادی الآخِره سال دوم.
5ـ غزوه «بدر کُبرى» 17 رمضان سال دوم.
6ـ غزوه «بَنِی سُلَیْم» شوّال سال دوم.
7ـ غزوه «بَنِی قَیْنُقاع» شوّال سال دوم.
8ـ غزوه «سَویق» ذی‌الحجّه سال اوّل و دوم.
9ـ غزوه «غَطَفان» یعنی غزوه محرّم سال سوم.
10ـ غزوه «بَحْران» رَبیع الاخر سال سوم.
11ـ غزوه «اُحُد» شوّال سال سوم.
12ـ غزوه «حَمْراء الأَسَد شوّال سال سوم.
13ـ غزوه «بَنِی نَضیر» رَبیع الاوّل سال چهارم.
14ـ غزوه «ذات الرِّقاع» در سرزمین «نَخْل» جُمادی الاُولى سال چهارم.
15ـ غَزوه «بَدْر آخِره»، «بَدْر الْوَعْد»، «بَدْر الصَّفراء» شَعْبان سال چهارم.
16ـ غزوه «دَوْمَة الجَنْدَل» رَبیع الاوّل سال پنجم.
17ـ غزوه «خَنْدَق»، «أحزاب» شوّال سال پنجم.
18ـ غزوه «بَنی قُرَیْظَه» ذی قعده و ذی حجّه سال پنجم.
19ـ غزوه «بَنی لِحْیان»، غزوه «عُسْفان» جُمادی الاولى سال ششم.
20ـ غزوه «ذی قَرَد»، غزوه «غابه»، غزوه «فَزَع» جُمادى الاولى سال ششم.
21ـ غزوه «بَنی الْمُصْطَلِق»، غزوه «مُرَیْسیع» شعبان سال ششم.
22ـ غزوه «حُدَیْبِیّه» ذی قعده سال ششم.
23ـ غزوه «خَیْبَر» محرّم سال هفتم.
غزوه «عُمْرَةُ القَضاء» ذی قعده سال هفتم.
24ـ غزوه «فَتْح مکّه» رمضان سال هشتم.
25ـ غزوه «حُنَیْن» شوّال سال هشتم.
26ـ غزوه «طائف» شوّال سال هشتم.
27ـ غزوه «تَبوک» رَجب سال نهم.(2)
با دقت در این موارد معلوم می‌شود که برخی از این غزوه‌ها به منظور جنگ و یا تاخت بر دشمن صورت نگرفته بود، مانند غزوه حدیبیه که پیامبر زیارت خانه خدا رفته بود، و نیز در برخی از مواردی که برای حمله صورت گرفت، جنگی اتفاق نیفتاد.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
پی‌نوشت‌ها:
1ـ اعیان الشیعه، ج 1، ص 353.
2ـ محمد معین، فرهنگ فارسی، ج 2، ص 2413؛ محمد نصیری، تاریخ تحلیلی اسلام، ص 215؛ محمد ابراهیم آیتی، تاریخ پیامبر اسلام.

جریان مباهله‌ در چه سالی و چگونه اتفاق افتاد ؟

مباهله‌ یعنی‌ به‌ یکدیگر نفرین‌ کردن‌. جریان‌ مباهلة‌ پیامبر با مسیحیان‌ نجران‌ در24 ذی‌ الحجة‌ سال‌ دهم‌ هجری‌ در مدینه‌ به‌ وقوع‌ پیوست‌، بعد از آن‌ که‌ بزرگان‌ مسیحی‌ نجران‌ به‌ مدینه‌ آمدندو با پیامبر به‌ بحث‌ و گفتگو دربارة‌ حضرت‌ عیسی‌ (ع‌) پرداختند. پیامبر انحرافات‌ آنان‌ را گوشزد و آنان‌ را به‌ اسلام‌ دعوت‌ کرد، ولی‌ نپذیرفتند و حاضر به‌ مباهله‌ شدند. پیامبر (ص‌) نیز پذیرفت‌. وقتی‌ پیامبر همراه‌ علی‌ (ع‌) و فاطمه‌ و حسین‌ و حسین‌ (ع‌) برای‌ دعا و نفرین‌ به‌ صحرای‌ اطراف‌ مدینه‌ آمدند، اسقف‌نجران‌ گفت‌: چهره‌هایی‌ را می‌بینم‌ که‌ اگر دست‌ به‌ نفرین‌ بردارند، عذاب‌ نازل‌ می‌شود. از این‌ رو با پیامبر صلح‌ کردند.
مفسران و محدثان شیعه و سنی تصریح کرده اند که آیه مباهله (آیه 61 آل عمران) در حق اهل بیت پیامبر (ص) نازل شده است و پیامبر کسانی را که همراه خود به میعاد¬گاه برد، فرزندانش (حسن و حسین) و دخترش (فاطمه) و علی (ع) بودند. بر این اساس منظور از ابنائنا در آیه حسن و حسین هستند ، همان طور که منظور از نسائنا فاطمه، و منظور از انفسنا علی (ع) است.(1)
برخی از مورخان تعداد هیأت نمایندگی مردم نجران را شصت نفر یاد کرده اند که از مهم ترین و ارزنده ترین مردم نجران بودند در رأس آنان سه تن پیشوای مذهبی قرار داشت. که عبارتند از :
1 - ابوحارثه بن علقمه اسقف اعظم نجران که نماینده کلیساهای روم در حجاز بود
2 - عبدالمسیح رئیس هیئت نمایندگی که به تعقل و تدبیر و کاردانی معروف بود
3 - ایهم که فردی کهنسال و یکی از شخصیت های محترم ملت نجران به شمار می رفت.(2)
پی‌نوشت‌=
1 . تفسیر نمونه، ج2، ص 44؛ المیزان، ج3 - 4 ، ص 223؛ دانشنامه قرآن، ج2، ص 1954؛ البرهان، ج2، ص 412؛ الکامل فی التاریخ ، ج2، ص 293؛ فروغ ابدیت ، ج1، ص 436.
2 . فروغ ابدیت ، ج1 - 2، ص 432 - 433.

درباره تولد و كودكی پیامبر(ص) توضیح دهید.

1ـ سال و ماه ولادت

عموم سیره‌نویسان عقیده دارند كه تولد پیامبر در عام الفیل، سال 570 میلادی بوده است. همچنین اكثر مورخان و محدثان اتفاق نظر دارند تولد حضرت در ماه ربیع الاوّل بوده، ولی شعیان روز تولد او را جمعه 17 ربیع الاوّل می دانند. مشهور میان اهل سنت این است كه ولادت حضرت، دوشنبه 12 همان ماه است.(1)

2ـ نامگذاری

بعد از گذشت هفت روز از ولادت حضرت، عبدالمطلب گوسفندی را كشت و برای حضرت عقیقه نمود. از عموم قریش دعوت كرد و نام فرزندش را "محمد" گذاشت. وقتی از وی پرسیدند: چرا نام "محمد" را انتخاب كردی، گفت: خواستم میان اعراب كم سابقه بوده و در آسمان و زمین ستوده باشد.

قرآن مجید، رسول خدا را با دو یا چند نام معرفی می كند. در سوره‌های آل عمران، محمد، فتح و احزاب، او را به نام "محمد" و در آیه 6 سوره "صف" "احمد" خوانده است. علّت داشتن دو نام این است كه مادر رسول خدا پیش از جدّش نام او را احمد گذارد(2).

3ـ ایام شیرخوارگی

پیامبر سه روز از مادر شیر خورد . پس از آن دو زن دیگر به نام‌های ثوبیه و حلیمه حضرت را شیر دادند. ثوبیه چهار ماه حضرت را شیر داد . سپس حلیمه حضرت را شیر داد.(3) حلیمه می گوید: از روزی كه "محمد" را به خانه خود بردم، روز به روز خیر و بركت خانه‌ام بیش تر شد.(4)

4ـ برگشت به دامن خانواده

رسول خدا حدود چهار سال نزد حلیمه بود. او در سال پنجم ولادت، حضرت را به مادرش برگرداند.

در سال هفتم ولادت مادرش "آمنه" وی را برای دیدن دایی‌هایش به مدینه برد. هنگام بازگشت به مكه در منطقه "أبواء" درگذشت و در همان جا به خاك سپرده شد. آن گاه "أم أیمن" رسول خدا را با خود به مكه آورد.(5)

5ـ سرپرستی توسط ابو طالب

به گفته واقدی: هشت سال و هشت ماه و هشت روز از عمر رسول خدا سپری شده بود كه عبدالمطلب وفات یافت. از این به بعد سرپرستی حضرت را عمویش ابو طالب بر عهده گرفت. ابو طالب در سرپرستی حضرت نقش بنیادی داشت.(6)

6ـ سفر به شام

رسول خدا 12 یا نه ساله و به قول مسعودی 13 ساله بود كه همراه عموی خود "ابو طالب" كه با كاروان قریش برای تجارت به شام می رفت، رهسپار آن جا شد. این سفر در دهم ربیع الاوّل سال سیزدهم واقعه فیل اتفاق افتاد. چون كاروان به "بُصری" رسید، راهبی به نام "بحیری" حضرت را دید. وی كه از دانایان مسیحیت بود، از روی آثار و علایم، رسول خدا را شناخت و از نبوت آینده وی خبر داد و ابو طالب را به مراقبت و نگهداری حضرت سفارش كرد.(7)

پی‌نوشت‌ها:

1ـ جعفر سبحانی، فروغ ابدیت، ج 1 ـ‌2، ص 151.

2ـ همان، ص 155 ـ 157.

3ـ محمد ابراهیم آیتی، تاریخ پیامبر اسلام، ص 56 ـ 57.

4ـ جعفر سبحانی، پیشین، ص 163.

5ـ محمد ابراهیم آیتی، پیشین، ص 58 ـ 59؛ طبقات ابن سعد، ج 1، ص 116.

6ـ بحار الانوار، ج 15، ص 151، ترجمه تاریخ یعقوبی، ص 368.

7ـ محمد ابراهیم آیتی، همان، ص 61 ـ 62.

رفتار پیامبر با مسیحیان و یهودیان و غیر مسلمانان چگونه بوده است؟

پیامبر اسلام از رحمت ورأفت عام و عطوفت تام بهره مند بودتا جایی که خداوند او را رحمة للعالمین یاد نمود . این رحمت و مهربانی اختصاص به مسلمانان نداشت. آن حضرت همان گونه که بر هدایت مردم مکه و بت پرستان تلاش بسیار داشت ، برای هدایت اهل کتاب نیز چنین بود و به تعبیر قرآن حریص بر هدایت مردم بود و این مسئله یکی از جلوه های اساسی رحمت او بر عالمیان است.
آن حضرت در برخورد انسانی و محبت به دیگران گوی سبقت را از همگان ربوده است. اینک نمونه ای از برخورد کریمانه پیامبر بامخالفان:
حسن سلوک و رفتارپیامبر اسلام با کفار مورد اذعان و اعتراف دشمنان آن می باشد. اما برخی از مورخان اروپایی مدعی اند این سلوک و رفتار انسانی پیامبر اسلام مربوط به زمانی است که اسلام ضعیف بود و چاره ای جز مدارا و ملاطفت نبود. این سخن نادرست است چرا که پیامبر در هنگامی که پیروز بود با دشمنانش بسیار مدارا نمود ، به عنوان نمونه به برخی از وقایعی را یاد می کنم که متعلق به زمانی است که قدرت و شوکت دشمنان و مخالفان در هم شکسته و رسول اکرم (ص) با اقتدار تمام بر اوضاع مسلط بود:
1. برخورد با کفار و مشرکان:
1. 1. هنگامی که پیامبر اکرم (ص) از غزوه ذات الرقاء بر می گشتند در مسیر برای اتراق زیر درختی مشغول استراحت شدند. جابر انصاری می گوید:
در این هنگام بود که حضرت پیامبر (ص) ما را فرا خواندند وقتی که خدمت آن حضرت (ص) حاضر شدیم فرد بادیه نشینی را مشاهده کردیم که در کنار پیامبر (ص) نشسته است آن حضرت (ص) فرمودند این شخص شمشیرم را بیرون کشیده که ناگهان بیدار شدم و خطاب به من گفت چه کسی تو را از دست من نجات می دهد. فرمودم خداوند و شمشیر از دستش افتاد.» جابر انصاری می گوید: «با این وجود حضرت پیامبر هیچ گونه عتاب و سرزنشی نکردند و او را آزاد کردند. (1)
1. 2. فتح مکه در سال هشتم هجری به وقوع پیوست، وقتی امر پروردگار عالم نسبت به تحکیم دین اسلام و تربیت مسلمین تحقق یافت و خداوند منان دل هایشان را برای تقوا آزمایش نمود و از طرفی دیگر کاسه ظلم و تجاوز قریش لبریز شد و در انکار آیات حقانی اسلام از هیچ کوششی دریغ نورزیدند که آنگاه اراده الهی بر این تعلق گرفت که کام پیامبر (ص) و اصحابش را با فتح مکه شیرین کند و کعبه را از لوث وجود بت و شرک، پاک نماید و مکه را به حالت اصلی آن برگرداند.
بهترین فرصت گرفتن انتقام از دشمنان روز فتح مکه بود. زمانی که آن حضرت (ص) و یارانش انواع واقسام کینه توزی را از سوی دشمنان خون آشام متحمل شدند.
قریش ایشان را ناسزا گفتند، تهدید کردند، برسر راه ایشان خار افکندند، بر بدن مبارک نجاست انداختند، ، به القاب بد نسبت می دادند، گاهی جادوگر می گفتند، گاهی دیوانه و گاهی شاعر، اما پیامبر رحمت در این هنگامه پیروزی رو به قریش کرد و فرمود :
یا معشر قریش ترون انی فاعل بکم ای گروه قریش نظر شما چیست من با شما چگونه رفتار خواهم کرد. قریش در حالی که بهت زده ، حیران و بیمناک بودند، گفتند: «خیرا اخ کریم و ابن اخ کریم» ما از شما انتظار خیر و نیکی داریم چون شما را برادر بزرگوار و فرزند برادر بزرگوار خود می دانیم. حضرت فرمودند: انی اقول لکم کما قال یوسف لاخوته لا تثریب علیکم الیوم اذهبوا فانتم الطلقاء من همان جمله ای را که یوسف به برادرانش گفت به شما می گویم امروز بر شما هیچ ملامت و مواخذه ای نیست بروید شما آزاد هستید.(2)
2. دربرخورد و رفتار با یهود و نصاری:
2. 1. در حیطه اخلاق گرامی آن حضرت (ص) فرق و تفاوتی میان کافر و مسلمان، دوست و دشمن و خویش و بیگانه وجود نداشت و آن ابر رحمت بر دشت و چمن به طور یکنواخت می بارید. یهود بغض شدید با آن حضرت (ص) داشت و تک تک وقایع تا زمان وقوع غزوه خیبر شاهد بر این امراست . مثلا یک بار یکی از یهود در بازار اظهار داشت«سوگند به آن ذاتی که موسی را بر تمام پیامبران برتری داده است» یکی از پرورش یافته گان مکتب نور و پروانه شمع نبوت آن را شنید و نتوانست آن را تحمل کند . از وی پرسید: آیا بر محمد (ص) نیز برتری داشت؟ او گفت آری: صحابی از شدت خشم سیلی محکم به سوی او روانه کرد. از آن جا که دشمن نیز به عدل و اخلاق منجی بشریت اعتماد داشت آن یهودی مستقیما به محضر ایشان رفت و از آن صحابی شکایت کرد. آن حضرت بر صحابی خشم گرفت و او را مورد سرزنش قرار داد (3)
2. 2. پسر یکی از یهودیان بیمار شد. پیامبر اکرم (ص) به عیادت وی رفت و او را به اسلام دعوت نمود او به سوی پدرش نگاه کرد گویا هدفش جلب موافقت پدر بود. پدرش گفت: آنچه ایشان به شما می گویند بپذیر چنانچه او مشرّف به اسلام شد و با ایمان از دنیا رفت (4)
3. مدارای آ ن ضرت (ص) نسبت به منافقین
وجود منافقان در مدینه به مراتب برای مسلمانان سنگین تر نسبت به حضور مشرکان مکه و یهود بود. اما اخلاق کریمه پیامبر اسلام با آنان نیز چون دیگران همراه با مدارا بود. به عنوان نمونه برخورد پیامبر با کارشکنی ها و اهانت های عبدالله بن ابی بن سلول سر دسته منافقان . یکی از اهانت های او به پیامبر اهانتش در غزوه بنی مصطلق بود. بدین شرح:
در ماه رجب سال ششم هجری به رسول خدا(ص) گزارش رسید که افراد قبیله «بنی مصطلق» از تیره «خزاعه» در تدارک جنگ با مسلمانان برآمده‌اند. پیامبر فردی به نام «بریده» را برای کسب خبر به منطقه دشمن روانه کرد و او این گزارش را تایید نمود.
حضرت در نیمه شعبان ابوذر غفاری را جانشین خود در مدینه قرار داد و با سپاهی رهسپار «مریسیع» شد، پس از درگیری با «بنی مصطلق»، آنان با دادن ده کشته تسلیم مسلمانان شدند.در این نبرد عبدالله بن اُبی و دیگر منافقان شرکت داشتند. گروه نفاق در این نبرد به فکر تفرقه افکنی در سپاه پیامبر(ص) افتاد. در هنگام کشیدن آب از چاه دو نفر از یاران پیامبر(ص) یکی از مهاجران به نام «جهجاه به سعید» غلام عمر بن خطاب و دیگری از انصار به نام «سنان جهنی» مشغول گفتگو بودند به ناگاه فرد مهاجر کنترل خود را از دست داد و به روی فرد انصاری سیلی محکمی زد. در این موقع هر کدام به رسم جاهلی، اقوام و بستگان خود را فراخواندند، ناگهان دعوای دواین نفر به دعوای بین دو گروه از مهاجران و انصار تبدیل شد،‌ هر گروه با شمشیرهای عریان، خود را برای خونریزی و برادر کشی آماده می‌کردند، در این هنگام پیامبر بزرگوار اسلام(ص) دخالت کرد و دعوا را پایان داد.
سردسته منافقان از فرصت به دست آمده بهره‌برداری کرد و در حضور جمع انصار بر ضد مهاجران و پیامبر سخنرانی کرد و گفت: «مهاجران بر ما غلبه کردند، ما از یاران محمد شدیم تا سیلی بخوریم، گویی سزای نیکی بدی است. اگر به مدینه برگردیم عزیز را ذیل می‌کنیم و...»
در این مجلس جوان مسلمانی به نام «زید بن ارقم» از این اهانت سخت ناراحت شد و با عبدالله به نزاع پرداخت و گفت: «ذلیل و بیچاره تو هستی، نه محمد(ص)! او عزیز است و...» عبدالله بر سرش فریاد کشید و «زید» نزد رسول خدا(ص) رفت و فتنه عبدالله را برای حضرت بیان داشت.
پیامبر به سبب مصالحی سخن زید را تأیید نکرد. خلیفه دوم، عمر، به پیامبر پیشنهاد کرد که شر عبدالله را از سر مسلمانان به وسیله یک مسلمان انصاری بر طرف کند، اما پیامبر نپذیرفت و فرمود:
«در این موقع شایعه‌پردازان می‌گویند: محمد یاران خود را می‌کشد.»
پیامبر(ص) از عبدالله جریان را پرسید، وی گزارش زید را تکذیب نمود.
پیامبر(ص) فرمان حرکت صادر کرد «اسید بن حضیر» بزرگ خزرجیان خدمت ایشان رسید و عرض کرد: «هرگز شما در چنین اوضاعی که هوا به شدت گرم است، فرمان حرکت صادر نمی‌کردید»
پیامبر(ص) فرمود: «مگر سخن «عبدالله» را نشنیدید که چه گفت...»
هنوز سپاه اسلام به مدینه نرسیده و یا به نقلی، تازه به مدینه رسیده بود که وحی ناز شد و سخن زید بن ارقم «را تصدیق نمود و عبدالله رسوا شد. سوره منافقین نازل شد و با شدت تمام حزب نفاق را کوبید و نقاب را از چهره عبدالله برداشت.
اینک برخی از آیات سوره منافقان که در این باره نازل شد:
«إذا جاءک المنافقون قالوا نشهد إنّک لرسول الله والله یعلم إنّک لرسوله والله یشهد إنّ المنافقین لکاذبون؛ آن گاه که منافقان نزد تو آمدند و گفتند: گواهی می‌دهیم که تو پیامبر خدا هستی و خدا می‌داند که تو پیامبر هستی، خدا گواهی می‌دهد که آنان دروغ می‌گویند».
«اتخذوا أیمانهم جُنّةً فصَدّوا عن سبیل الله إنّهم ساء ما کانوا یعملون؛ سوگندهیا خود را سپر جان خود قرار داده‌اند. خود و دیگران را از پیروی راه خدا باز داشته‌اند، آنان چه کار بدی انجام داده‌اند».
«هم الذین یقولون لا تُنْفقوا على مَن عند رسول الله حتى یَنْفَضّوا ولِلّه خزائن السماوات والأرض ولکِنّ المنافقین لا یفقهون؛ آنان کسانی هستند که می‌گویند: به یاران پیامبر انفاق نکنید تا از اطراف او پراکنده شوند (ولی آنان کور خوانده‌اند) برای خدا است گنجینه‌های آسمان‌ها و زمین، منافقان نمی‌فهمند».
«یقولون لئن رجعنا الى المدینة لیُخْرجَنّ الأعزّ منها الأذلّ وللّه العزّة ولرسوله وللمؤمنین ولکنّ المنافقین لا یعلمون؛ می‌گویند: اگر به مدینه بازگردیم، عزیز ما ذلیل را بیرون می‌کند، عزت برای خدا و رسول اوست ولی منافقان نمی‌دانند».
با نزول این آیات، منافقان به ویژه رهبر آنان «عبدالله بن ابی» رسوا شدند. عده‌ای به عبدالله گفتند که برو نزد پیامبر(ص) و عذرخواهی کن تا برای تو دعا و استغفار نماید.
عبدالله در پاسخ برآشفت و گفت: به من گفتید، که مسلمان بشو،‌ مسلمان شدم، گفتید که زکات بده، زکات دادم، اکنون می‌گویید بر او سجده کنم، من این کار را نمی‌کنم.
قرآن در این باره می‌گوید:
«و إذا قیل لهم تعالوا یستغفر لکم رسولُ الله لَوَّوْا رؤسَهم ورأیتَهم یصدّون وهم مستکبرون؛ وقتی به آنان گفته شد که بیایید پیش رسول خدا تا برای شما از خداوند آمرزش بطلبد، سرهای خود را به عنوان اعتراض بر می‌گردانند و متکبرانه خود را از پیروی راه خدا باز می‌دارند».(5)
4. شفقت بر غلامان
اما اخلاق و رفتار آنحضرت (ص) با بردگان مقهور مانند دیگر انسان ها احرار یکسان بود. پیامبر اکرم (ص) بر غلامان شفقت خاصی داشتند غلامانی که آن حضرت (ص) می گرفتند آنان را آزاد می کرد، لیکن آنان نمی خواستند از سفره احسان و کرم ایشان دور شوند و پدر و مادر قبیله و تمام وابستگان خود را رها نمایند و تمام عمر در خدمت آن حضرت می ماندند. به عنوان مثال زید بن حارثه غلام آن حضرت (ص) که آزاد شد پدرش آمد تا او را با خود ببرد ولی او آستانه رحمت منجی عالم بشریت را بر بودن در سایه عطوفت پدر ترجیح داد.
همیشه پیامبر (ص) در رابطه با غلامان توصیه خیر می کرد. جابربن عبد الله انصاری روایت می کند که رسول اکرم (ص) در رابطه با غلامان و کنیزان توصیه به نیکی می کرد و می فرمود: اطعموهم کما تاکلون و البسوهم من لبوسکم و لاتغذبوا خلق الله عز و جل از آن چه می خورید به آنان بخورانید و از آن چه می پوشید آنان را نیزبپوشانید و خلق خدا را شکنجه ندهید. .(6)
5. رحم و مهربانی سرور کائنات بر حیوانات
رسول اکرم با وجود دلیری و شجاعت بی مثالش بر حیوانات بی نهایت ترحّم داشت. رقیق القلب و مهربان بود. زود اشکشان جاری می شد. جور و ستمی را که مدت ها میان عرب نسبت به حیوانات رائج بود از بین برد و رسم شوم تعلق گردن بند بر گردن شتر را زائل کرد. رسم جاهلیت خوردن گوشت حیوانات زنده بدون ذبح را از بین برد. (7)
شداد بن اوس می گوید: که آن حضرت (ص) فرمود: ان الله کتب الاحسان علی کل شیء فاذا قتلتم فاحسنوا القتلة و اذا ذبحتم فاحسنوا الذبحتة و لیحد احدکم شفرته و لیرح ذبیحته همانا خداوند در هر مورد احسان ونیکی را لازم قرار داده است پس هر وقت حیوانی را ذبح می کنید با روش اسلامی آن را ذبح کنید و با تیز کردن کارد به ذبیحه راحتی برسانید. (8)
از آن چه گذشت جلوه های حلم و عفو تسامح و گذشت آن حضرت بیان شد و معلوم گردید که آن حضرت (ص) گنجینه رحمتی برای دوست و دشمن کافر و مسلمان مرد و زن آقا و غلام و انسان و حیوان... به طور یکسان بودند.
شخصی از محضر ایشان برای کسی درخواست دعای بدکردند که این تقاضا مورد طبع آن حضرت (ص) نبود و فرمود : من در جهان برای نفرین نیامده ام بلکه رحمتی برای عالمیان قرار داده شدم و مبعوث گردیده ام.(9)
آن حضرت به جهانیان این پیام را اعلان نمود: لا تباغضوا و لا تحاسدوا و لا تدبوا و کونواعباد الله اخوانا با یکدیگر بغض و کینه نداشته باشید نسبت به یکدیگر حسد نورزید و به یکدیگر پشت نکنیدو همه بندگان خدا و با یک دیگر برادری کنید. (10)
پی نوشت ==
1- السیرة النبویة ، الصلابی، جزء الثانی ، ص 25 .
2- زاد المعاد، ج 1، ص 424.
3- صحیح بخاری.
4- فروغ جاویدان ج 2.
5- تفسیر مجمع البیان، ج 10، ص 293؛ تاریخ الخمیس، ج 1، ص 471؛ سیره حلبی، ج 2، ص 302، به نقل از منشور جاوید، ج 4، ص 82 تا 84.
6- البخاری فی الادب المفرد ص 3.
7- صحیح مسلم، باب الزینة.
8- همان، باب الامر احسان الذبح.
9- زرقانی 9/289
10- بخاری باب الهجرة ص 897.

روزی که پیامبر(ص) مکه را فتح کرد، چرا ابوسفیان را به خاطر اذیت‌ها و کشتارهای مسلمانان محاکمه نکرد؟

عفو ابوسفیان در راستای، عفو عمومی پیامبر(ص) شکل گرفت. پیامبر بعد از فتح مکه دستور عفو همگان – جز چند نفر – را صادر نمود.(1 ) این در حالی بود که هر کدام از قریشیان و مشرکان در آزار و اذیت پیامبر و مسلمانان نقش داشتند، چه آنانی که به گونۀ مستقیم در جنگ‌ها شرکت داشتند و چه کسانی که زمینه و بستر جنگ واذیت مسلمانان را فراهم کرده بودند. پیامبر به قریشیان فرمود: «شما مردم هموطنان بسیار نامناسبی بودید. رسالت مرا تکذیب نمودید و مرا از خانه‌ام بیرون کردید، ولی با این حال من همۀ جرایم شما را بخشیده و بند و بردگی را از پای شما باز و اعلام می‌کنم که دنبال زندگی خود بروید، همه آزادید.»(2)
کلمات پیامبر بیانگر اذیت شدن وی توسط قریشیان است، نیز بیانگر آن است که اسلام دین انتقامجویی نیست، بلکه آن چه در اسلام محوریت دارد، صلح و رأفت است، از این رو در قرآن از پیامبر(ص) به عنوان «رحمة للعالمین» (3) یاد شده است.
ابوسفیان به رغم آن که در راه اندازی جنگ و توطئه‌ها علیه پیامبر و مسلمانان نقش داشت، ولی به صورت ظاهر پیش از فتح مکه با خانواده‌اش اسلام آورد. اسلام آوردن وی موجب شد که گذشته او نادیده گرفته شود. آن چه که در اسلام ملاک است، وضعیت فعلی انسان‌ها است. هرگاه شخصی اسلام را پذیرفت، در زمره مسلمانان قرار می‌گیرد و احکام اسلامی شامل او می‌گردد؛ از این رو پیامبر(ص) و ائمه(ع) مأمور بودند طبق ظواهر عمل نمایند.
در جنگ و حکومتداری و اجرای احکام الهی طبق ظواهر عمل کرده و مأمور به بررسی باطن و ماهیت انسان‌ها نبودند.
پیامبر بر اساس آموزه های دینی ابوسفیان را عفو نمود . افزون بر آن ابوسفیان از شخصیت های سیاسی و اجتماعی و از بلند پایگان قریش بود. و یکی از چند تنی بود که طرفداران و بستگان زیادی داشت، از این رو قتل و یا محاکمه وی موجب می‌شد طرفدارانش به حمایت از او بپردازند و جنگ و خونریزی به وجود آید، حتی ممکن بود طرفداران او برای اسلام نو پا مشکل ایجاد کنند، و این در حالی بود که اسلام نیاز به حمایت همه جانبه مردم داشت و جنگ یکی از آسیب‌های جدی برای اسلام محسوب می‌گردید.
شاید به خاطر جذب طرفداران وبستگان ابوسفیان بود که پیامبر(ص) خانه وی را محل امن قرار داد که اطرافیان و طرفداران ابوسفیان به خانه‌اش آمده و اسلام بیاورند.
همچنین پیامبر به ابوسفیان برخی از مسئولیت‌ها را واگذار نمود، چنانکه وی را به امارت نجران منصوب کرد.(4) و در جنگ حنین فرماندهی گروهی جنگجو را بر عهده داشت.
عفو اباسفیان توسط پیامبر(ص) مبتنی بر مصالح و رحمت اسلامی بود . این رویکرد معقول و منطقی‌ترین راهکاری بود که توسط پیامبر به کار گرفته شد.
پیامبر(ص) او را محاکمه نکرد، چرا که آن کارهایش در دورۀ پیش از اسلام بود. طبق قانون «الاسلام یجب ما قبله»(5) آنچه قبل از اسلام انجام داد، با اسلام آوردنش بخشیده می‌شود. او را محاکمه نکرد ، همان گونه که افراد دیگری به خاطر کارهایی که پیش از اسلام آوردن انجام دادند، محاکمه نشدند.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت :
1 – تارخ طبری، ج 2 ، ص 327؛ مغازی واقدی، ج 2 ، ص 821 .
2 – فروغ ابدیت، ج 1 – 2 ، ص 337 – 338 .
3 – انبیا (21)، آیه 107.
4 – دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج 5 ، ص 557.
5 – مستدرک الوسایل، ج 7، ص 448.

سرانجام طائفه بنی قریضه به کجا کشید؟

پرسش:اخیرا دریکی از کتابها در رابطه با طایفه بنی قریظه چیزهایی خوانده بودم كه ابتدا آنها را باور نكردم . ولی بعد از تحقیق در اینترنت پی بردم كه حقیقت دارد. این درست كه آنها خیانت كرده بودند و تسلیم هم نشدند اما آیا همه آنها مستحق گردن زدن بودند و زنانشان مسثحق فرخته شدن به عنوان برده؟
پاسخ:
برای روشن شدن موضوع ورفع ابهام باید به نکات زیر توجّه کرد:
1ـ میان پیامبر اسلام(ص) و بنی‌قریظه و دو طایفه دیگر بهود، پیمانی منعقد شده بود که براساس آن، تعهد کرده بودند که هرگز علیه پیامبر و یاران وی قدمی برندارند و با دست و زبان به آنان صدمه‌ای نرسانند، نیز اسلحه و مرکب در اختیار دشمنان حضرت قرار ندهند و اگر برخلاف این رفتار نمودند، پیامبر با آنان همانند دشمن رفتار نماید.
2ـ یهود بنی‌قریظه، در جریان جنگ احزاب، شهر مدینه را دچار ناامنی کردند و برای ترساندن مسلمانان به خانه‌های آنان ریختند. اگر مراقبت پیامبر نبود و گروهی را برای استقرار امنیت در شهر، از لشکرگاه به داخل شهر اعزام نمی‌کرد، چه بسا نقشه شوم بنی قریظه عملی می‌شد و شهر به دست آنان سقوط می‌کرد و مجاهدان مسلمان را می‌کشتند و اموالشان را به غنیمت می‌گرفتند و زنان و اولاد آنان را اسیر می‌کردند.(2)
3ـ حکم تورات درباره جنگ چنین است: «هنگامی که به قصد نبرد، آهنگ شهری نمودید، نخست آنان را به صلح دعوت نما، و اگر آنها از در جنگ وارد شدند، شهر را محاصره کن و چون بر شهر مسلط گشتی، همه مردان را از دم تیغ بگذران، ولی زن‌ها و کودکان و حیوانات و هر چه در شهر موجود است، همه را به عنوان غنیمت بردار».(3)
4ـ به روایت تاریخ مجازات یهودیان بنی‌قریظه، براساس داوری سعد معاذ، رئیس طایفه اوس انجام شد. سعد با بنی‌قریظه هم‌پیمان بود و بنی‌قریظه پذیرفتند به هر صورت که سعد داوری کند، بپذیرند. او داوری کرد مردان آنان که در توطئه شرکت داشتند، کشته شوند؛ زنان و کودکان اسیر گردند؛ اموالشان در اختیار مسلمانان قرار گیرد.(4)
5ـ پیامبر پذیرفته بود که یهود بنی قریظه با وجود خیانتی بزرگی که کرده بودند، می‌توانستند اسلام بیاورند، تا از جنایات آنان صرف نظر کند و آنان به زندگی خود ادامه دهند، ولی لجاجت کرده، بر دشمنی نسبت به اسلام پافشاری کردند!(5)
6ـ پیش از بنی‌قریظه، پیامبر(ص) یهودیان بنی‌قین قاع و بنی‌النضیر را بخشید اما آنان رفتند و کفار قریش را تحریک کردند، که جنگ بدر و احزاب را علیه مسلمانان راه انداختند و صدمات و خسارات زیادی به مسلمانان وارد شد! اگر مجدداً به یهودیان اجازه می‌دادند که از مدینه خارج شوند، باز علیه مسلمانان دست به توطئه و دشمنی می‌زدند.
7ـ گزارش‌ها درباره تعداد کسانی که کشته شدند، بسیار متفاوت است. حداکثر یک هزار تن و حداقل چهل تن ذکر شده است. ناهمگونی آمار، درستی گزارش‌ها را زیر سؤال می‌برد.(6)
موضوع دیگری که باید به آن توجه نمود، این است: آیا کسانی که کشته شدند، جنگجویان و توطئه‌گران بنی‌قریظه بودند، یا دیگران نیز بودند؟
8ـ یهودیان، در طول تاریخ سعی کرده‌اند که مظلوم نمایی کنند و آمار کشته‌های خود را که توسط مخالفان به قتل رسیده‌اند، همچنین چگونگی کشته شدن آنان را به صورتی جلوه دهند که نشانگر مظلومیت و مقاومت آنان در راه عقیده و ایمان باشد! بر همین اساس درباره کشته شدگان یهود در جنگ جهانی دوم، آمار بسیار متفاوت و اغراق آمیز است. برخی شش میلیون، بعضی هشت میلیون و حتی نه میلیون تن آمده،‌گروهی تعداد کشته‌ها را در اردوگاه «آشویتس» یک میلیون و 350 هزار تن نوشته‌اند! در اردوگاه‌های دیگر اختلاف نقل‌ها متجاوز از یک میلیون تن ذکر کرده‌اند.(7)
در اینکه تعدادی از جنایتکاران و توطئه‌گران یهودیان بنی‌قریظه کشته شده‌اند ، تردیدی نیست، ولی چند نفر و چه افرادی بودند، توسط چه کسانی و چگونه کشته شدند، جای بحث و تردید فراوانی است.
از روحیه پیامبر(ص) و عفو و بخشش حضرت، می‌توان برداشت کرد، سران یا جنگ جو‌یانشان (8) ( که تعدادشان محدود بود) کشته شده‌اند.
یادآوری این نکته ضروری است که همه جا، جای عفو و بخشش و ترحم نیست. پیامبر در موردی که آثار تربیتی و اخلاقی وجود داشت، نیز عفو و گذشت، سبب جرأت و جسارت دشمن نمی‌شد، نهایت عفو و گذشت را داشت اما در جایی که عفو و گذشت، موجب جرأت و توطئه چینی می‌شد، یا عواقب و آثار نامطلوب و غیر قابل جبرانی داشت، براساس جرم و جنایتی که انجام شده بود، حکم الهی را اجرا می‌کرد. جریان بنی‌قریظه از این گونه موارد بود.
پی‌نوشت‌ها:
1. جعفر سبحانی، فروغ ابدیت، ج1، ص 466.
2. همان، ص 155.
3. تورات،‌ سفر تثنیم، فصل 20.
4. ارشاد مفید، ج1، ص 98 ـ 99.
5. همان، ص 103.
6. مصطفی صادقی، پیامبر(ص) و یهود و حجاز.
7. همان، ص 183.
8. جعفر مرتضی، الصحیح من سیرة‌النبی الاعظم، ج12، ص 117.

حضرت زهرا (س)

در این قسمت پرسش و پاسخ های مربوط به حضرت زهرا(سلام الله علیها)مطرح می شود.

چرا قبر حضرت زهرا(س) تا حالا مخفى مانده است؟

پرسش : چرا قبر حضرت زهرا(س) تا حالا مخفى مانده است؟ مگر حضرت علی(ع) را همین طور (مخفی) دفن نکردند؟ چرا قبر ایشان مخفى نماند؟

پاسخ: از کوششى که در پنهان داشتن این مزار به کار برده شد، معلوم مى شود که خانواده پیامبر(ص) در این باره، نگرانى هایی داشتند. حال این نگرانى‌ها براى چه بود، درست نمى دانیم. یک قسمت آن ممکن است به خاطر اجراى وصیت حضرت زهرا(س) باشد، زیرا آن حضرت نخواسته بود کسانى که از آنان ناخشنود بود، در تشییع جنازه، نماز و مراسم دفن او حاضر شوندو با این کار می خواست اعتراض و ناخشنودی خود را از آنان به همه اعلام نماید .
امّا آثار قبر را چرا از میان برده اند و یا چرا پس از به خاک سپردن او صورت هفت یا چهل قبر در گورستان بقیع و یا در خانه او ساخته اند؟ چرا این همه اصرار در پنهان داشتن مزار او به کار رفته است؟ نمی دانیم . اگر در سال چهلم هجرى فرزندان حضرت فاطمه(س)، قبر پدر خویش حضرت علی(ع) را از دیده مردم پنهان کردند، حضرت علی(ع) در این خصوص وصیّتى نکرده بود، بلکه از بى حرمتى مخالفان و خوارج مى ترسیدند، زیرا وضع مدینه در چهل روز یا حداکثر هشت ماه پس از مرگ پیامبر(ص) فرق مى کرد با وضع کوفه در سال چهلم هجرت. آن ها که بر سر مسائل سیاسى و احراز مقام با علی(ع) کشمکش داشتند، کسانى نبودند که در سال یازدهم هجرى در مدینه حاضر بودند، و آنان که در مدینه حاضر بودند، حساب حضرت علی(ع) را از فاطمه زهرا(س) جدا مى کردند و براى رعایت ظاهر هم که بود، به دختر پیامبر(ص) حرمت مى نهادند.
نیز این را نمى توانیم بپذیریم که مرور زمان یا فراموشى راویان، موجب معلوم نبودن قبر زهراى مرضیه(س)شده است، چرا که محلّ قبر دو خلیفه کنار قبر پیامبر(ص) معیّن است و قبر فرزند زهراى اطهر(امام حسن) را که در بقیع آرمیده است، مى توان روشن ساخت. پس موجب این مخفى کارى چیز دیگرى است؛ همان سببى که آن بانوى بزرگوار به زنان عیادت کننده فرمود: «دنیاى شما را دوست نمى دارم و از مردان شما بیزارم». او مى خواست دور از چشم حقّ ناشناسان به خاک رود و حتّى مزار او پنهان باشد.
پنهان داشتن قبر دختر پیامبر(ص)، ناخشنود بودن او را از ستمگران برای همیشه تاریخ نشان مى دهد . در واقع قبر مخفی زهرا (س) سند مظلومیت و ظلمی است که به خاندان پیامبر روا شد و فریاد اعتراض ایشان به غاصبان خلافت ، تا همیشه تاریخ است .
باشد تا فرزند برومند آن حضرت، امام زمان(عج) ظهور کند و انتقام مظلومیّت او و شوهر بزرگوارش امام علی(ع) را بگیرد.

چرا پیامبر (ص) فدک را به حضرت فاطمه زهرا(س) داد، مگر بیت المال نبود؟

فدک از بیت المال نبود که متعلق به همه مسلمانان باشد، بلکه از اموالى بود که اختصاص به پیامبر اسلام داشت، که هر جا صلاح می‌دانست، به مصرف مى‏رساند به عبارت دیگر: فدک از اموال خالصه پیامبر (ص) بود.(1)
اموال خالصه به اموالى گفته مى‏شود که متعلق به حاکم اسلامى است و پیامبر (ص) به عنوان ولىّ مسلمانان در آن تصرف مى‏کند و مصرف پیامبر در امور جنگى و غیره نیز به صلاح دید ایشان بوده است.
در مباحث فقهى بابى است به نام "فیئ" که در کتاب جهاد و یا احیاناً در باب صدقات از آن بحث مى‏شود: "فیئ" در لغت به معناى بازگشت است و مقصود ازآن سرزمین هایى است که بدون جنگ و خونریزى به تصرف حکومت اسلامى در آید و ساکنان آن تحت شرایطى تابع حکومت اسلامى شوند. این نوع اراضى که بدون مشقت و جنگ در اختیار پیامبر قرار مى‏گرفت، مربوط به حکومت اسلامى بود و سربازان مسلمان در آن حقى نداشتند. پیامبر (ص) در آمد آن‌ها را در مصالح اسلامى به مصرف مى‏رساند و گاهى میان افراد مستحق تقسیم مى‏کرد.(2)
محدثان و سیره نویسان اتفاق دارند که فدک "فیئ"بود، از این رو از اموال خالصه پیامبر مى‏باشد، زیرا فدک هرگز به جنگ و غلبه فتح نشد، بلکه هنگامى که خبر شکست خیبریان به دهکده فدک رسید، اهالى آن جا حاضر شدند با پیامبر از در صلح وارد شوند و نیمى از اراضى فدک را در اختیار حضرت بگذارند و در برابر آن در انجام مراسم مذهبى خود کاملاً آزاد باشند و متقابلاً حکومت اسلامى امنیت منطقه آنان را تأمین کند. طبق صریح آیات و روایات این گونه سرزمین‏ها از اموال خالصه حاکم اسلامى است. در آیه‏هاى 6 و 7 سوره حشر مى‏خوانیم: "آنچه را خداوند به رسولش از آن‌ها (یهودیان) باز گرداند، چیزى است که شما براى به دست آوردن آن (زحمتى نکشیدید، نه اسبى تاختید و نه شترى... آن‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌چه را خداوند از اهل این آبادى‏ها به رسولش بازگرداند، از آن خدا و رسول و خویشاوندان... او است
مضمون آیه این است: اگر کفار، بدون جنگ چیزى را براى صلح و تسلیم شدن دادند، مانند سایر غنایم جنگى نیست که یک پنجم آن خمس و چهار پنجم آن میان مجاهدان تقسیم شود، بلکه آنان سهمى ندارند و همه آن‌ها در اختیار پیامبر قرار مى‏گیرد.(3)
امام رضا (ع) فرمود: هنگامى که آیه "و آتِ ذالقربى حقه" نازل شد، پیامبر به فاطمه فرمود: فدک از اموالى است که بدون جنگ گرفته شده است و به من اختصاص دارد. و سپس آن را در اختیار حضرت زهرا قرار داد .
در آموزه‏هاى اسلامى پیامبر (ص) و امامان معصوم (ع) اختیار دارند که حتیً بیت المال را هر جا که صلاح دیدند، به مصرف برسانند از سوى دیگر دلائل و شواهد نشان مى‏دهد که اعطاى فدک به حضرت زهرا (س) طبق دستور خداوند بود و پیامبر (ص) با بخشیدن فدک به حضرت زهرا دستور خدا را اطاعت کرده است.(4)
ابان بن تغلب گوید: به اما صادق (ع) گفتم: آیا فدک را به فاطمه داد؟ امام فرمود: فدک از طرف خداوند براى فاطمه بود.(5)
جمعى از مفسران شیعى و سنى شأن نزول آیه "فأتِ ذالقربى حقَّه ..." را خویشاوندان پیامبر (ص) دانسته‏اند.(6)
جلال الدین سیوطى (متوفاى 909 هجرى قمرى) در تفسیر خود مى‏نویسد: وقتى این آیه نازل گردید، پیامبر (ص) فاطمه را خواست و فدک را به او داد.(7)
ابو مریم گوید: هنگامى که آیه "آت ذالقربى حقّه..." نازل شد، پیامبر فدک را به فاطمه اعطا کرد. ابان بن تغلب که آن جا حاضر بود، به امام باقر (ع) عرض کرد: پیامبر فدک را به فاطمه داد، امام باقر فرمود: خدا فدک را به فاطمه داد.(8)
تاریخ زندگى پیامبر و خاندان او به خوبى گواهى مى‏دهد که آنان هرگز دلبستگى به دنیا نداشته و چیزى که از نظر آنان ارزشى نداشت، ثروت دنیا بود. با این حال پیامبر (ص) فدک را به حضرت زهرا و خاندان على (ع) اختصاص داد. به نظر مى‏رسد.
در خصوص اعطاى فدک به حضرت زهرا (س) عوامل متعددى تأثیر گزار بوده‏اند که به بعضى اشاره مى‏شود:
1- زمامدارى مسلمانان پس از فوت پیامبر طبق تصریح مکرر حضرت، با امیرمؤمنان (ع) بود و این مقام به هزینه سنگینى نیاز داشت. حضرت على (ع) براى اداره امور وابسته به منصب خلافت مى‏توانست از درآمد فدک به بهترین گونه استفاده کند. گویا دستگاه خلافت از پیش بینى پیامبر (ص) آگاه شده بود که در همان روزهاى نخست، فدک را از دست خاندان پیامبر خارج کرد.
2- دودمان پیامبر (ص) که مظهر کامل آن، یگانه دختر وى و نور دیدگانش حضرت حسن و حسین (ع) بودند، باید پس از فوت پیامبر به صورت آبرومندى زندگى کنند و حیثیت و شرف رسول اکرم و خاندان وى محفوظ بماند. براى تأمین این منظور پیامبر فدک را به دختر خود بخشید.
3- بى تردید اموال حضرت خدیجه درگسترش اسلام و روند زندگى شخصى پیامبر (ص) بسیار تأثیر گزار بود. پیامبر با اعطاى فدک به حضرت زهرا (س) - یگانه دختر خدیجه - زحمات و ایثارگرى‏هاى خدیجه را خواست جبران کند. از این رو فدک را به فاطمه (س) بخشید.
4-پیامبر مى‏دانست که گروهى کینه حضرت على (ع) را در دل دارند، زیرا بسیارى از بستگان ایشان به شمشیر وى درمیدان‏هاى جهاد کشته شده بودند. یکى از راه هاى زدودن کینه‏ها این بود که امام از طریق کمک‏هاى مالى از آنان دلجویى کند و عواطف آنان را به خود جلب نماید. از سوى دیگر با بهره‏گیرى از درآمدهاى فدک به حمایت از فقیران پرداخته و از این طریق، موانع عاطفى که بر سر راه خلافت او بود، از میان برداشته شود. هرچند پیامبر (ص) فدک را به زهرا (س) بخشید، ولى درآمد آن در اختیار صاحب ولایت بود تا از آن، علاوه بر تأمین ضروریات زندگى خود، به نفع اسلام و مسلمانان استفاده کند.
5-ممکن است اعطای فدک جنبه سیاسی داشته باشد،یعنی به گونه ای زمینه سازی برای امامت حضرت علی(ع) و فرزندان معصومش باشد، با این تحلیل فدک تنها در ارتباط با حضرت فاطمه(س) نبود، بلکه متعلق به فرزندانش نیز بود. برخورد حکومت‌ها در طول چند قرآن اول با مساله فدک این نظر را تقریب می‌کند که تعاملات در فدک به گونه‌ای رنگ سیاسی داشت، به همین خاطر برخی از حاکمان آن را به فرزندان حضرت فاطمه می دادند و برخی دیگر از دست آنان می‌گرفتند.
6- حضرت خدیجه ثروت فراوانی داشت. همه آن ها را در اختیار پیامبر(ص) قرار داد، حضرت از آن‌ها بهره گرفت و در راه اعتلای کلمه الله و پیش رفت اسلام مصرف کرد. خدیجه از دنیا رفت و ثروتی از او باقی نماند که دخترش فاطمه(س) از آن بهره گیرد، خداوند به پیامبرش دستور داد: به پاس فداکاری‌های حضرت خدیجه و به عوض آن همه انفاق های آن بانوی بزرگ، فدک را به دخترش بدهد.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------
پاورقی:
1- محمد باقر صدر، فدک فى التاریخ، ص 36-35؛ معارف و معاریف، ج 7، ص 748.
2- تفسیر نمونه، ج 23، ص 5.9-5.8؛ دایرة المعارف الشیعه، ج 14، ص 79-78. 2
3- دانشنامه امام على (ع)، ج 8، ص 356.
4- همان، ص 359؛ بحارالانوار، ج 29، ص 128.
5- تفسیر عیاشى، ج 2، ص 287.
6-تفسیر نمونه، ج 16، ص 441.
7- الدرالمنثور، ذیل آیه 16، سوره اسراء.
8-بحارالانوار، ج 29، ص 121.

چرا به حضرت فاطمه زهرا(س ) ام ابیها گفتند؟

در كتاب مقاتل الطالبین و كشف الغمه آمده است كه ام‏ابیها از كنیه‏های حضرت فاطمه زهرا(س) است كه پیامبر اكرم(ص) به آن حضرت می‏فرمود ام‏ابیها؛ یعنی، مادر پدرش (مادر من).
فهم حقیقت و واقع این مطلب كه چرا پیامبر اكرم(ص) به حضرت فاطمه(س) ام‏ابیها می‏فرمود بسیار مشكل است. برخی به سادگی از آن گذشته و تنها به این اكتفا كرده‏اند كه حضرت از شدت علاقه به آن جناب می‏فرمود مادر من. ولی قطعا كلام پیامبر چیزی فراتر از تعارفاتمرسوم و معمولی است.
شاید با توجه به این كه‏ام در لغت به معنی اصل و ریشه است بتوان گفت حضرت زهرا(س) اصل و منشأ نبوت و ولایت است كه اگر وجود آن بزرگوار نبود نبوت پیامبر و ولایت ائمه(ع) آشكار نمی‏شد.
به عبارت دیگر ولایت ثمره نبوت است و نبوت بدون ولایت بی‏معنی است. چنان كه در آیه شریفه خداوند به پیامبر می‏فرماید: اگر ولایت را به مردم ابلاغ نكنی رسالتت ناتمام است. و از این جهت كه وجود حضرت صدیقه طاهره، منشأ وجود ائمه اطهار بود، منشأ ولایت است پس اگر حضرتش نبود ولایت نبود و نبوت هم به طور كامل ثمربخش نبود، بنابراین آن جناب منشأ نبوت و امامت است.
مؤید این مطلب هم روایتی است كه برخی روایت كرده‏اند كه خداوند می‏فرماید: ولولا فاطمه لما خلقتكما ؛ اگر نبود فاطمه(س) من شما را (پیامبر و امیرالمؤمنین(ع))نمی‏آفریدم.
برای آگاهی بیشتر ر.ك: زندگانی فاطمه زهرا(س)، حسین عمادزاده.

چرا حضرت علی (ع) پس از رسیدن به خلافت ، فدک را از غاصبان آن پس نگرفت ؟

امام علی (ع) در زمان خلافتش ضمن نامه‌ای به "عثمان بن حنیف" فرماندار بصره ، سرنوشت فدک را چنین بازگو می کند . ایشان در نامه چنین نوشت: "بلی کانت فی ایدینا فدک من کل ما اظلته السماء فشحّت علیها نفوس قوم و سخت عنها نفوس قوم آخرین...؛(1)آری از آن چه آسمان بر آن سایه افکنده است، "فدک" در دست ما بود. مردمی بر آن بخل ورزیدند و مردمی سخاوتمندانه از آن چشم‌پوشی کردند."

از کلام حضرت فهمیده می‌شود که "فدک" در زمان خلافت امیرمؤمنان(ع) پس گرفته نشد و در دست فرزندان حضرت زهرا(س) قرار نگرفت. حال چرا حضرت آن را به صاحبان اصلی‌اش نداد، دو گونه می‌توان پاسخ داد:
1 - امام در جریان بیعت و آغاز زمانداریش، به برگرداندن حقوق و اموال (که در دوره حاکمان پیش غصب شده بود) اصرار ورزید و بسیار تأکید کرد. حال پس از رسیدن به قدرت، اگر "فدک" را پس می‌گرفت،‌ به ذهن برخی خطور می‌کرد آن همه اصرار برای خودش بود!
امام نخواست،‌ کاری کند که دیگران درباره‌اش این گونه قضاوت کنند و درباره حضرت بگویند: اعلان پس گرفتن اموال غصب شده و رد آن به صاحبان، مقدمه برای به دست آوردن باغی بود که در زمان خلفا مورد دعوا و گفتگو بود؛ و برای این که فدک را تصرف نماید، پس گیری زمین ها و مزارعی را که توسط عثمان بخشیده شده بود، عنوان کرد.
برای این که جلو این گونه قضاوت وخرده‌گیری دشمنان گرفته شود ، امام با بزرگواری از کنار این حق گذشت و از آن سخنی به میان نیاورد؛ تا به مردم بفهماند حکومت علوی برای احقاق حقوق مردم تلاش می‌کند، اگر امام زمامداری را پذیرفت، برای یاری رساندن به مظلومان و محرومان است،‌نه برای منافع شخصی خود، طبیعی است فرزندان فاطمه (س) نیز به این عمل راضی بودند.
نظیر این سخن از امام موسی بن جعفر (ع) نقل شده است. حضرت در پاسخ به این سؤال که چرا امام علی (ع) در دورة زمامداریش فدک را تصرف نکرده، فرمود:
"لأنا أهل البیت لا یؤخذلنا حقوقنا ممن ظلمنا إلا هو و نحن اولیاء المؤمنین إنما نحکم لهم و نأخذ حقوقهم ممن ظلمهم و لا نأخذ لانفسنا؛(2) چون ما اهل بیت پیامبر چنین خصوصیتی داریم که حقوق‌مان را از کسانی که به ما ستم کرده‌اند، جز خدا نمی‌ستاند؛ ما اولیای مؤمنان هستیم.
به نفع آنان فرمان می‌رانیم و حقوق آنان را از کسانی که به آنان ستم روا داشته‌اند، می‌ستانیم، ولی برای خود در این راه تلاشی نمی‌کنیم."

از سخن امام کاظم (ع) به دست می‌آید که امامان و رهبران الهی همواره برای احیای حقوق مردم تلاش می‌کنند؛ اما در مورد حقوق شخصی خود که ربطی به حقوق مردم نداشته باشد، اقدامی نمی‌کنند و کریمانه از کنار آن می‌گذرند. پس نگرفتن فدک در دوره زمامداری امام علی(ع) از همین قبیل است.(3)

2 - برخی از عالمان دینی همانند مرحوم سلطان الواعظین شیرازی در کتاب شب‌های پیشاور می‌گویند: به جهت اوضاع خاصی که در زمان زمامداری امام علی(ع) بر جامعه اسلامی حاکم بود، حضرت قدرت پس گیری فدک را نداشت.

توضیح: امام در شرایطی حکومت را در دست گرفت که مردم از سیاست‌های عثمان ناخرسند بودند؛ ولی نسبت به سیاست‌های دو خلیفه پیشین به ویژه سیاست‌های عمر رضایت داشتند. سیاست‌ها و سنت‌های عمر، در جامعه اسلامی آن زمان ریشه دوانده بود و مردم حاضر نمی‌شدند از آن سنت‌ها و سیاست‌ها دست بردارند.

ابن ابی الحدید در این باره می‌نویسد:
در زمان زمامداری امام علی(ع) در کوفه مردم تجمع کردند و از حضرت خواستند فردی را به عنوان امام جماعت نماز "تراویح"(4) منصوب کند، تا در شب‌های ماه رمضان نمازهای مستحبی را با او به جماعت برگزار نمایند. حضرت به آنان گوشزد نمود که این کار بدعت و برخلاف سنت رسول (ص) است. پیامبر "به جماعت خواندن نمازهای مستحبی" را منع کرده است.

آنان بدون توجه به رهنمود حضرت، یکی را به عنوان امام جماعت برگزیدند و نماز تراویح را برگزار کردند.

این خبر به حضرت علی(ع) رسید و برای نهی از منکر ، فرزندش حسن مجتبی (ع) را فرستاد و با آنان در این باره سخن گفت. آن عده چون دیدند حکومت علوی در پی جلوگیری از این کار برآمده است، فریاد زدند: ای وای، سنت عمر را می‌خواهند نابود کنند.(5)

با وجودی که امام علی(ع) مردم را آگاه نمود که در زمان پیامبر (ص) چنین نمازی متداول نبود، و این نماز در زمان عمر بنا نهاده شد و رسول خدا(ص) اجازه ندارد تا نمازهای مستحبی خوانده شود،‌مردم حاضر نشدند تا از این سنت عمر چشم پوشی نمایند و تابع فرماند امام علی(ع) باشند.

بنابراین چگونه حضرت می‌توانست فدک را به فرزندان فاطمه(س) پس بدهد؟!
از سیاست‌های ابوبکر و عمر این بود که فدک از دست حضرت زهرا(س) و فرزندانش جدا باشد. حال اگر حضرت علی(ع) فدک را می‌گرفت،‌فریاد سر می‌دادند که ای وای،‌علی برخلاف سیاست و سیره ابوبکر و عمر عمل می‌کند! نیز حضرت را متهم می‌کردند که غاصب است! حضرت با وجود چنین اوضاعی نمی‌توانست فدک را پس بگیرد.(6)

پی‌نوشت‌ها:

1- نهج البلاغه، صبحی صالح، نامة 45.

2 - علل الشرایع صدوق، باب العلل التی من اجلها ترک فدکاً.

3-ترجمة گویا و شرح فشرده نهج البلاغه،‌ج3، ص 445 و 446.

4-نماز تراویح نمازی است که اهل سنت به عنوان نماز مستحبی در شب‌های ماه رمضان به صورت جماعت به جا می‌آورند و این شیوه و سنتی است که از عمر، خلیفة دوم بر جای مانده است.

5-شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید ،‌ج12، ص 282.

6-سلطان الواعظین شیرازی، شب‌های پیشاور، ص 710.

با توجه به آیه 42 سوره عمران که حضرت مریم را برترین زنان عالم معرفى‏مى‏کند چرا ما شیعیان مى‏گوییم حضرت فاطمه(س) برترین است؟

به این سؤال از سوى مفسران دو پاسخ داده شده است: 1- مراد آیه شریفه، برترى حضرت مریم بر همه زنان جهان در عصر خودش مى‏باشد. این پاسخ هم مشابه قرآنى دارد و هم دلیل روایى.
الف) در قرآن مجید آمده است که خداوند درباره‏بنى‏اسرائیل فرمود: وَ أَنِّی فَضَّلْتُکُمْ عَلَى اَلْعالَمِینَ*،(1). در تفسیر نمونه آمده است: «بدیهى است منظور، برترى مؤمنان بنى‏اسرائیل بر مردم عصر خود بوده است».
ب) در تفسیر برهان روایتى از مفضل بن عمر نقل شده است که مى‏گوید: «به امام صادق (ع) عرض کردم: مرا خبر ده از قول پیامبر خدا (ص) درباره فاطمه که فرمودند: «او سرور زنان جهانیان است». آیا او سرور زنان عصر خویش است؟ امام (ع) فرمودند: «مریم سرور زنان جان در عصر خود بوده است، اما فاطمه (س) سرور همه زنان از آغاز تا پایان است».
2- آیه شریفه قید زمانى ندارد و مربوط به همه زمان‏ها است ولى قید موضوعى دارد و از همین رو منافاتى با سرورى حضرت زهرا (س) بر همه زنان عالم در کمالات عالیه و والاى انسانى ندارد.
توضیح این که در قرآن مجید یک‏سرى از ویژگى‏ها و امتیازات براى حضرت مریم بیان شده است. این ویژگى‏ها از اختصاصات حضرت مریم نیست و افراد دیگرى نیز در رتبه او و چه بسا بالاتر از او به چنین مقاماتى رسیده‏اند اما آنچه ازاختصاصات حضرت مریم (س) است و بدان وصف بر همه زنان عالم امتیاز یافته است، چگونگى ولادت فرزند وى مى‏باشد.
علامه طباطبایى (ره) در تفسیر المیزان مى‏فرماید: «[این کلمه‏] از خصائص وجودى حضرت مریم (س) انگشت روى هیچ خصیصه‏اى به جز ولادت عجیب فرزندش نمى‏گذارد. این است که «اصطفاء» از هر جهت نیست بلکه آن گونه فرزند آوردن مراد است». اما غیر از کلمه «اصطفاء» کلمات دیگرى که در آیات مربوط به آن جناب آمده، از قبیل: «تطهیر» و «تصدیق به کلمات خدا و کتب او» و «قنوت» و «محدثه بودن» همه از امورى است که اختصاص به آن جناب ندارد.
در تفسیر «اطیب البیان» نیز امتیاز خصوصى حضرت مریم (س) بر دیگر زنان چگونگى زاییدن حضرت عیسى (ع) بیان شده و در سرّ بیان وَ اِصْطَفاکِ عَلى‏ نِساءِ اَلْعالَمِینَ‏
آمده است: «بیان این جمله براى این است که دیگر زنى نتواند همچه دعوایى بکند و بهانه به دست بیاورد». بنابراین اگر آیه داراى قید زمانى نباشد، حضرت مریم (س) را فقط در چگونگى فرزند آوردن از همه زنان جهان ممتاز دانسته است و این نافى برترى حضرت زهرا (س) در کمالات عالیه انسانى نیست.
--------------------------------------------------------------------------------------------
پى‏نوشت‏:
(1) بقره، آیه 47.

دلیل اصرار ابوبکر (دستگاه خلافت ) بر گرفتن فدک از دختر پیامبر چه بود ؟ مگر یک مزرعه برای آن ها چه اهمیتی داشت ؟

پیامبر اسلام(ص) از قرآن و عترت به عنوان دو امانت گرانسنگ یاد نموده و همگان را به حرمت نهادن به آن دو فرا خواند؛(1) ولی برخی از مسلمانان نه تنها به خاندان آن حضرت احترام نگذاشتند، بلکه بر آنان ستم بزرگ روا داشتند. کنار گذاشتن علی(ع) از صحنه سیاست و غصب مقام خلافت و غصب فدک، نمونه هایی از ظلم بودند که بر علی(ع) و فاطمه زهرا(س) روا داشتند.
یکی از اقدامات ابوبکر - بعد از رسیدن به خلافت - گرفتن فدک از حضرت زهرا(س) بود که ظلم بر ساحت مقدس حضرت زهرا(س) بود. ممکن است خلیفه از گرفتن فدک اهداف متعددی داشته است؛ ولی یکی از اهداف عمده ، هدف سیاسی و حکومتی بوده است ؛ زیرا ابوبکر میدانست اگر فدک در اختیار علی(ع) و فاطمه زهرا(س) قرار گیرد، آنان میتوانند با بهره‏گیری از فدک به عنوان بنیه مهمّ اقتصادی، با خلیفه مبارزه نموده و خلافت را به علی(ع) برگردانند.
از سوی دیگر اگر حقانیت فاطمه زهرا(س) در خصوص مالکیت فدک اثبات شود، ادعای فاطمه(س) مبنی بر این که ولایت، حق امام علی(ع) است نیز اثبات میشود:
طبیعی است اثبات ولایت علی(ع) برای خلیفه پیامدهای منفی در پی داشت.
جهت توضیحات بیشتر قسمتی از کتاب فروغ ابدیت را میآوریم:
"ابن ابی الحدید میگوید: من به یکی از متکلمان امامیه، به نام "علی بن نقی" گفتم: دهکده فدک وسعت نداشت و سرزمین به این کوچکی که جز چند نخل در آن جا نبود، ارزش نداشت تا مخالفان فاطمه(س) در آن طمع ورزند!
در پاسخ گفت: اشتباه میکنی. شمار نخل‏های آن جا از نخل‏های کنونی کوفه کمتر نبود. ممنوع ساختن خاندان پیامبر(ص) از این سرزمین حاصلخیز، برای این بود که مبادا امیرالمؤمنین(ع) از درآمدِ آن جا برای مبارزه با دستگاه خلافت کمک بگیرد. از این رو، نه تنها فاطمه(س) را از فدک محروم ساختند، بلکه کلیه بنی هشم و فرزندان عبدالمطلب را از حقوق مشروع خود، یعنی خمس غنائمی که سپاهیان اسلام در زمان خلفا به دست میآوردند، بی نصیب نمودند.
بی تردید جمعیتی که باید دنبال زندگی بروند و با کمال نیازمندی به سر ببرند، هرگز اندیشه مبارزه با وضع موجود را در ذهن خود نمیپرورانند.
همین نویسنده از یکی از مدرسین بزرگ مدرسه غربی بغداد، "علی بن الفارقی" نقل میکند: به وی گفتم: آیا دختر پیامبر(ص) در ادعای خود راستگو بود؟ گفت: بلی، گفتم: آیا خلیفه میدانست او زنی راستگو است؟ گفت: بلی، گفتم چرا خلیفه حق مسلّم او را در اختیارش نگذاشت؟ استاد لبخندی زد و با کمال وقار گفت: اگر خلیفه سخن فاطمه(س) را از این جهت که زنی راستگو است، میپذیرفت و بدون درخواست شاهد، فدک را به وی رد مینمود، فردا از این موقعیت به سود شوهر خود علی(ع) استفاده میکرده و میگفت: خلافت مربوط به شوهرم علی(ع) است، و ابوبکر در این موقع ناچار بود خلافت را به علی(ع) تفویض کند، زیرا او را راستگو میداند. امّا خلیفه برای این که راه این تقاضاها و مناظرات بسته شود، او را از حق مسلّم خود ممنوع ساخت.(1)
بررسی پرونده "فدک" ثابت میکند بازداری دُخت پیامبر(ص) از حق مشروع خود، یک جریان سیاسی بود.(2)
ابابکر در مقام احتجاج با فاطمه(س) باحدیث "نحن معاشر الانبیاء لانورّث".(3) از فاطمه(س) شاهد خواست و شهادت علی(ع) را که ذی نفع است نپذیرفت،(4) حضرت زهرا(س) با خطبه آتشین در برابر انصار و مهاجران به اثبات حقانیت پرداخت و سخت حاضران را تحت تأثیر قرار داد.(5)
برخی عقیده دارند ابابکر فدک را به فاطمه(س) برگرداند،(6) ولی عمر مخالف نمود و گفت: فدک بیت المال است و نباید به فاطمه داده شود.(7)

پی نوشت‏ها:
1 . جعفر سبحانی، فروغ ابدیت، ج 2، ص 276 - 277، با تلخیص.
2 . همان، ص 278، با تلخیص.
3 . دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج 5، ص 231.
4 . فروغ ابدیت، ج 2، ص 275.
5 . حسین علی منتظری، شرح خطبه حضرت زهرا، ص 27.
6 . دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج 5، ص 231.
7 . فروغ ابدیت، ج 2، ص 275.

امام علی (ع)

واقعه غدیر خم در چه کتبی از کتب حدیثی اهل سنت نقل شده است ؟

این حادثه را بسیاری از عالمان اهل سنت در کتای های خود آورده اند به گونه ای که گفته می شود این روایت در زمره روایات متواتر است که تردیدی در آن وجود ندارد. دانشمندان اهل سنت که حدیث غدیر را در کتاب های خود با صراحت بیان کرده‌اند، عدة کثیری هستند که به عنوان نمونه از جمعی از آنان نام می‌بریم:
1- حافظ ابونعیم اصفهانی در کتاب ما نزل من القرآن فی علی (بنقل از خصائص صفحه 29).
2- ابوالحسن واحدی نیشابوری در اسباب النزول صفحه 150.
3- حافظ ابوسعید سجستانی در کتاب الولایه ( بنقل از کتاب طرائف).
4- ابن عساکر شافعی ( بنا بنقل درالمنثور جلد 2 صفحه 298).
5- فخر رازی در تفسیر کبیر خود جلد 3 صفحه 636.
6- ابواسحاق حموینی در فرائد السمطین.
7- ابن صباغ مالکی در فصول المهمة صفحه 27.
8- جلال الدین سیوطی در درالمنثور جلد 2 صفحه 298.
9- قاضی شوکانی در فتح القدیر جلد سوم صه 57.
10- شهاب الدین آلوسی شافعی در روح المعانی جلد 6 صفحه 172.
11- شیخ سلیمان قندوزی حنفی در ینابیع المودة صفحه 120.
12- بدر الدین حنفی در عمدة القاری فی شرح صحیح البخاری جلد 8، صفه 584.
13- شیخ محمد عبده مصری در تفسیر المنار جلد 6 صفحه 463.

آیا امیرمومنان علیه السلام با حدیث غدیر بر خلافت خویش استدلال كرد ؟

امـام در طـول عـمـر خود در موارد متعددى با حدیث غدیر بر حقانیت و خلافت خوداستدلال نموده است و هر وقت موقعیت را مناسب مى دید , حدیث غدیر را به مخالفان گوشزد مى كرد و از این راه , موقعیت خود را در قلوب مردم تحكیم مى نمود . نـه تـنـها امام علیه السلام , بلكه دخت پیامبر گرامى , حضرت فاطمه - سلام اللّه علیها - و فرزند گـرامـى وى حـضـرت امـام حـسن مجتبى علیه السلام و سالار شهیدان حضرت حسین بن على عـلیه السلام و گروهى از شخصیتهاى بزرگ اسلام مانند : عبداللّه بن جعفر , عمار یاسر , اصبغ بن نـبـاتـه , قـیـس بـن سعد , عمر بن عبدالعزیز و مامون خلیفه عباسى و حتى برخى از مخالفان آن حضرت مانند عمرو عاص و 000 با حدیث غدیراستدلال كردند . بـنـابـر ایـن , اسـتدلال با حدیث غدیر از زمان خود آن حضرت وجود داشته و در هر عصر وقرنى , عـلاقـه مـندان آن حضرت حدیث غدیر را از دلایل امامت و ولایت امام مى شمردند وما در اینجا به نـمـونـه هایى از این استدلالات اشاره مى كنیم :1 - امیرمومنان علیه السلام در روز شورا ( اعضاى شورا به دستور خلیفه دوم تعیین شده بود و تركیب اعضا طورى بود كه همه افراد مى دانستند كه خـلافـت از آن غـیر على خواهد بود ) هنگامى كه گوى خلافت از طرف عبدالرحمان بن عوف به سـوى عـثمان پرتاب شد , براى ابطال راى شورا شروع به سخن كرد و گفت : من با شما با سخنى اسـتـدلال مى كنم كه هیچ كس نمى تواند آن را انكار كند تا آنجا كه فرمود : شما را به خداسوگند مى دهم , آیا در میان شما كسى هست كه پیامبر درباره او گفته باشد : من كنت مولاه فهذا على مـولاه الـلهم وال من والاه و انصر من نصره لیبلغ الشاهدالغائب ; من مولاى كسى هستم كه على مـولاى اوسـت , پروردگارا دوست بدار هر كس راكه على را دوست بدارد و یارى كن هر كس را كـه على را یارى كند و این سخن راحاظرین به غایبین برسانند همگى گفتند چرا و افزودند : ایـن فـضـیـلـت را جز توكسى ندارد (1)البته استدلال امام به حدیث غدیر منحصر به این مورد نیست , بلكه در موارد دیگرنیز امام با این حدیث استدلال كرد كه ذیلا به آنها اشاره مى شود . 2 - روزى امـیـرمـومـنـان عـلیه السلام در كوفه سخنرانى مى نمود , در ضمن سخنان خود روبه جمعیت كرد و گفت : شما را به خدا سوگند مى دهم هر كس در غدیر حاضر بود و به گوش خود شنید كه پیامبر مرا به جانشینى خود برگزید , بایستد و شهادت بدهد ولى تنها آنان كه این مطلب را به گوش خود از پیامبر شنیده اند برخیزند , نه آنان كه از دیگران شنیده اند . در ایـن موقع سى نفر از جا برخاستند و به شنیدن حدیث غدیرگواهى دادند باید توجه داشت كه آن روز مـتـجـاوز از بیست و پنج سال از واقعه غدیر مى گذشت ;بعلاوه , بعضى از اصحاب پیامبر صـلـى اللّه علیه و آله و سلم در كوفه نبودند و یاپیش از آن در گذشته بودند ; شاید بعضى هم به عللى از دادن شهادت كوتاهى ورزیدندوگرنه تعداد گواهان بیش از آن بود . مـرحـوم عـلامه امینى مصادر متعدد این حدیث را در كتاب نفیس خود آورده است ,علاقه مندان مى توانند به كتاب مزبور مراجعه فرمایند . 3 - در دوران خـلافـت عـثـمـان دویست تن از شخصیتهاى بزرگ - از مهاجر و انصار - درمسجد پیامبر گرامى دور هم گرد آمده بودند و پیرامون موضوعات مختلفى بحث و گفتگومى نمودند , تـا آنـجـا كـه سـخـن به فضایل قریش و سوابق مهاجرت آنان كشیده شد و هرتیره اى از قریش به شخصیت هاى برجسته خود افتخار مى نمود . در طـول ایـن جـلـسـه كـه از نـخـسـتـیـن سـاعات روز برگزار شده بود و تا ظهر ادامه داشت وشـخـصـیـت هـایـى در آن سـخـن مـى گـفتند , امیرمومنان علیه السلام فقط به سخنان مردم گوش مى داد و سخنى نمى گفت . در این موقع ناگهان جمعیت به حضرت روى آورده , درخواست نمودند كه زبان به سخن بگشاید ; امـام بـه اصـرار مـردم برخاست و درباره پیوند خودبا خاندان پیامبر و سوابق خدمات خود بطور گـسـترده سخن گفت تا آنجا كه فرمود :به خاطر دارید كه روز غدیر خداوند به پیامبر ماموریت داد كه : همان طور كه نمازو زكات و مراسم حج را براى آنان روشن كرده است , مرا پیشواى مردم قرار دهد وبراى انجام همین كار , پیامبر خطبه اى به شرح زیر خواند و فرمود : خداوند انجام كارى را بـر عـهـده مـن گـذارده است و من از آن مى ترسیدم كه بعضى از مردم مرا درابلاغ پیام الهى تكذیب كنند , ولى خداوند امر فرمود آن را برسانم و نوید داد كه مرا از شر مردم حفظ كند . هـان اى مـردم مى دانید خداوند مولاى من و من مولاى مومنانم , و من از خود آنان به خودشان اولـى هـسـتـم ؟ هـمگى گفتند : آرى در این موقع پیامبر فرمود : على برخیز و من برخاستم ; سپس رو به جمعیت كرد و گفت : من كنت مولاه فهذا على مولاه اللهم وال من والاه و عاد من عاداه . در ایـن مـوقـع سلمان از رسول خدا پرسید : على بر ما چگونه ولایت دارد ؟ پیامبرفرمود : ولاوه كـولاى مـن كنت اولى به من نفسه فعلى اولى به من نفسه ; ولایت على بر شما همانند ولایت من اسـت بر شما , هر كس من بر جان وى اولویت داریم , على نیزبر جان او اولویت دارد (3)4 - این نـه تـنـهـا عـلى است كه با حدیث غدیر در برابر مخالفان استدلال نموده است ,بلكه دخت پیامبر گـرامـى نـیـز در یك روز تاریخى كه براى احقاق حق خود سخنرانى مى نمود , رو به یاران پیامبر صـلـى اللّه عـلـیـه و آلـه و سـلـم كـرد و گفت : آیا روزغدیر را فراموش كردید كه پیامبر به على علیه السلام فرمود : من كنت مولاه فهذاعلى مولاه ؟5 - هنگامى كه حسن بن على علیه السلام تـصـمیم گرفت كه با معاویه صلح كند , برخاست و خطبه اى به شرح زیر ایراد نمود :خداوند اهل بـیـت پـیامبر را به وسیله اسلام گرامى داشت و ما را برگزید و هر نوع پلیدى را از ما پاك نمود تا آنـجـا كـه فـرمـود :هـمـه امت شنیدند كه پیامبر رو به على كرد و فرمود : تو نسبت به من بسان هـارون هـسـتى نسبت به موسى همه مردم دیدند و شنیدند كه پیامبر دست على را در غدیر خم گرفت و به مردم گفت : من كنت مولاه فعلى مولاه , اللهم وال من والاه و عاد من عاداه . (4)6 - حـضرت حسین بن على نیز هنگام سخنرانى در اجتماع انبوهى در سرزمین مكه كه در میان آنان صحابه پیامبر زیاد بودند , چنین فرمود : شما را به خدا سوگندمى دهم , آیا مى دانید كه پیامبر در غدیر خم على را به خلافت و ولایت برگزید وفرمود : حاضران به غایبان برسانند ؟ آن جمع همگى گفتند گواهى مى دهیم . عـلاوه بـر اینها گروهى از اصحاب پیامبر مانند عمار یاسر , زید بن ارقم , عبداللّه بن جعفر , اصبغ بـن نـبـاتـه و افـراد دیـگرى غیر از اینها , همگى با این حدیث برخلافت و شایستگى امام استدلال نموده اند .

لطفا در باره سیره سیاسی حضرت علی (ع) منابعی را معرفی کنید.

در رابطه با سیره سیاسی علی(ع) به کتاب‌های زیر مراجعه فرمایید:
1ـ فروغ ولایت، جعفر سبحانی.
2ـ سیری در نهج البلاغه، استاد شهید مطهری.
3ـ انقلاب بزرگ، علی و دو نفر فرزند بزرگوارش، دکتر طه حسین، ترجمه، احمد آرام و سید جعفر شهیدی.
4ـ تجلّی امامت، سید اصغر ناظم‌زاده.
5ـ قدرت سیاسی از دیگاه امام علی(ع)، حیدر محمدی.
6ـ آشنائی با اندیشه‌های سیاسی حضرت علی(ع)، سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران.
7ـ حکومت و سیاست، علی‌اکبر ذاکری، انتشارات دفتر تبلیغات.
8ـ درآمدی بر سیاست و حکومت در نهج البلاغه، محمدمهدی باباپور.
9ـ سیرة اداری امام علی(ع)، مریم معینی‌نیا.
10ـ اصول سیاسی اسلام، احمد رضا کشوری.
11ـ امام علی(ع) سیرة سیاسی، سید احمد خاتمی.
12ـ آزادی سیاسی، احمد جهان‌بزرگی.
13ـ خط مشی‌های سیاسی نهج البلاغه، محمدمهدی ماندگار.
14ـ دانشنامة امام علی(ع)، جلد 9.
15ـ حیات فکری و سیاسی امامان شیعه (علیهم السلام)، رسول جعفریان.

سایت ها :

http://balagh.net/persian/pro_ahl/05/04/index.htm

http://balagh.net/persian/motahhar/pro_ahl/02/index.htm

http://www.nezam.org/

چند نفر در واقعه غدیرخم حضور داشتند؟

دقیقا روشن نیست که در حادثه غدیر چند هزار تن از یاران پیامبر حضور داشتند .اما آن چه که می توان قاظعانه در این مورد نظر داد این است که رسول خدا(ص) در مدینه اعلام كرد كه در مراسم حج شركت خواهد نمود و مسلمانانى كه معذور نیستند، در این مراسم شركت كنند.
پیامبر اسلام(ص) 5 روز مانده به آخر ذى القعده، همراه جمعیتى انبوه از مسلمانان مدینه و تازه مسلمانان اطراف مدینه، از مدینه به سوى مكه حركت كرد.(تا جایی که بیش از صد هزار نفر از مدینه عازم مكه شدند) و حادثه غدیر در بازگشت از حجة الوداع بود و طیبعی بود که در این سفر عده بسیاری از یاران حضرت حضور داشته باشند و قبل از این که به دو راهی برسند و جمعیت متفرق گردند دستور ابلاغ نازل شد و پیامبر فرمود توقف نمایید و بگویید آنان که جلو افتاده اند برگردند و آنان که هنوز نرسیده اند صبر می کنیم که برسند.از این ها فهمیده می شود که جمعیت بسیار بود تا جایی که به 120000تن نیز گفته شده است.

چه کسانی از اهل سنت در غدیر خم وجود داشتند؟

درآن زمان هنوز دو مذهب شیعه و اهل سنت شکل نگرفته بود تا بگوییم چه کسی از صحابه سنی بود و یا شیعه بود..اگر چه لفظ شیعه و شیعه علی در زمان پیامبر مطرح بود.
در توضیح آن چه که بیان شد می گوییم:
شیعه در لغت به معناى پیرو و یارى دهنده است، اما در اصطلاح بدین معنا است كه كسى به امامت و خلافت بلافصل على(ع) معتقد باشد. شیعیان بر این عقیده‏اند كه مرجعیت سیاسى و دینى و علمى بعد از پیامبر(ص) بر دوش امام على (ع) و سپس بر عهده فرزندان معصومش است و بر این عقیده‏اند كه امامت او از طریق نصّ جلى یا خفى ثابت شده است و امامت حق او و فرزندان او است. (1)
پیامبر(ص) در تفسیر آیه «اولئك هم خیر البریه»(2) خطاب به على(ع) فرمود: «انت و شیعتكم یوم القیامه راضین مرضیین؛(3) تو و شیعیان تو در روز قیامت از خدا خشنودند و خدا از آنان خشنود است».
نیز فرمود: «ان هذا و شیعته لهم الفائزون یوم القیامه؛(4) على و شیعیانش در روز قیامت پیروز و سعادتمندند».
در زمان پیامبر چهار نفر از صحابه، سلمان، ابوذر، مقداد و عمار یاسر به عنوان شیعه على شناخته مى‏شدند.(5) برخى از علما همانند سید على خان شیرازى و سید محسن امین جبل عاملى بسیارى از صحابه را نام برده‏اند كه این‏ها شیعه على بودند. (6) و بعد از صحابه در میان تابعین (نسل بعد از صحابه) شیعیان به قدرى زیاد شدند كه به قول «ذهنى» در «میزان الاعتدال» در میان تابعین تشیع به حدى افزون شده بود كه اگر این‏ها نبودند، آثار پیامبر (ص) نابودن شده بود.(7)
بعد از رحلت پیامبر(ص) دو تفكر در حوزه سیاست اسلامى در برابر یكدگر قرار گرفت. یكى تفكر خلافت است كه در سقیقه بنى ساعده و با در دست گرفتن قدرت سیاسى توسط ابى بكر سر درآورد، و دیگرى تفكر شیعى یا تفكر امامت است كه با تمسك به حدیث ثقلین و غدیر به امامت امام على(ع) باور داشتند. این دو تفكر با فراز و نشیب‏هاى‏ گوناگون تا به امروز به حیات خویش ادامه داده است.
در تفکر ی که از سقیفه برخاسته بود در آغاز به آن عنوان تسنن و مکتب اهل سنت داده نشده بود . عنوان اهل سنت و سنی بعدا و از دوره خلافت عثمان به بعد پدید آمد ؛ چرا که در شورای شش نفره ای که عمر برای جانشینی انتخاب نموده بود و ریاست آن را به عبد الرحمان بن عوف داده بود در آن جا عبدالرحمان بن عوف نخست به امام علی (ع) رو کرد و گفت می خواهم با تو بیعت کنم با این شرایط که به کتاب خدا قرآن و سنت پیامبر و به سنت دو خلیفه گذشته یعنی ابو بکر و عمر وفادار باشی . حضرت در پاسخ فرمود: به دو شرط اول و دوم یعنی به قران و سنت پیامبر وفادارم و خودم را متعهد می دانم که به آن دو پایبند باشم اما شرط سوم یعنی سنت ابوبکرو عمر را قبول ندارم ؛بدین جهت عبدالرحمان بن عوف با امام علی (ع) بیعت نکرد او سپس به عثمان پسشنهاد کرد و عثمان پذیرفت . با این پذیرش سنت ابوبکر و یه ویژه سنت عمر در زمره مصادر اسلام شناسی قرار گرفت و کم کم به آنانی که پذیرای این کار بودند سنی اطلاق شد بنا بر این اهل سنت و مذهب سنی بدان مناسبت و بعدا پدید آمد. این گروه از این كه قرن‏هاى متمادى قدرت سیاسى را در اختیار خویش داشتند از جهت پیروان و كمیت مقام اول را دارند. خود این گروه اهل سنت به فرقه ها و مذاهب گوناگونی منشعب شد ند. این ها در طول چند قرن اول عالمان و مفتیان متعددی یافت شد که آنان متاثر از مکتب علمی دو امام باقر و صادق بودند .
توضیح این که: در دوره حكومت امویان تا زمان عمر بن عبدالعزیز نه تنها حكومت در پى تشویق مردم به گسترش علم نبود، بلكه مانع آن بود و تا پایان قرن اول هجرى نوشتن تاریخ و روایات ممنوع بود، به همین جهت این دوره را عصر بى خبرى نام نهاده‏اند. از زمان عمر بن عبدالعزیز به بعد وضع دگرگون شد و دو امام باقر و صادق(ع) توانستند، از فضاى موجود بهره بگیرند و شاگردان بسیارى تربیت كنند. كم كم برخى از همین شاگردان خودشان كرسى درس برقرار كردند و گاهى هم با تحریك حكومت‏ها در برابر امامان اهل بیت(ع) قرار گرفتند. این‏ها مرجع دینى مردم شدند. روز به روز بر تعداد این عالمان، نیز بر اختلاف آراى آنان افزوده مى‏شد؛ از تضاد فتوایى این عالمان كار بر حكومت و بر مردم دشوار شد، تا این كه در اواخر قرن چهارم خلیفه عباسى ، «القادر بالله » به چاره اندیشى رو آورد و دستور داد، پیروان هر یك از مكاتب فقهى اگر بخواهند رسمى شوند باید چهار هزار مثقال طلا به حكومت بدهند، تنها طرفداران چهار مذهب فقهى اهل سنت مبلغ مذكور را پرداخت نمودند و مذهب آنان رسمى شد. این چهار مذهب بدین قرار است:
1 - مذهب حنفى: گروندگان به این مذهب، از پیروان ابو حنیفه، نعمان بن ثابت (80 - 150) هستند.
شاخص فقه حنفى رأى و اجتهاد است. ابوحنیفه از اهل حدیث دورى مى‏كرد. و قیاس (1) و استحسان (2) را در آراى خویش پذیرفت. مذهب فقهى او مبتنى بر هفت اصل است: قرآن، سنت، اقوال صحابه، قیاس، استحسان، اجماع و عرف به پیروان ابوحنیفه «اصحاب رأى» اطلاق مى‏شود. در برابر دیگر فرقه‏ها كه آنان را «اهل حدیث» مى‏گویند.
2 - مذهب مالكى: گروندگان به این مذهب، از پیروان مالك بن انس (90 - 179) هستند. مالك فقه خویش را بر اساس روایات نبوى بنا نهاد و به اقوال صحابه توجه داشت، و به قیاس و مصالح مرسله متوسل مى‏شد.
3 - مذهب شافعى: گروندگان به این مذهب، از پیروان عبداللَّه بن ادریس شافعى (150 - 204) هستند. وى در فقه نظر خود را با روایات در هم آمیخت و مذهبى تلفیقى از بین دو مذهب حنفى و مالكى به وجود آورد. او فقه خود را بر چهار اصل: قرآن، سنت نبوى، اجماع و قیاس قرار داد.
4 - مذهب حنبلى: گروندگان به این مذهب، از پیروان احمد بن حنبل (164 - 241) هستند. احمد از به كارگیرى رأى در فقه احتراز نمود. او تنها به قرآن و حدیث نبوى استدلال مى‏كرد. فقه حنبلى بر قرآن، سنت، فتاواى صحابه، قول صحابه اگر موافق با قران و سنت باشد. و همه روایات مرسل و ضعیف استوار شده است.(8)
اما در مورد فرقه وهابیت: آیین وهابیت توسط محمد بن عبدالوهاب ( 1206 - 1115) بنا نهاده شد. پدر وى قاضى شهر عیینه از بلاد نجد و پیرو مذهب حنبلى بود، وى نزد پدر فقه حنبلى آموخت، محمد با افكار ابن تیمیه آشنا شد و آن را پسندید و نهضت پاكدینى را به راه انداخت. محمد در سفرى به مدینه شاهد توسل مردم به پیامبر در كنار روضه شریف بود، او این توسل را نپسندید و به مخالفت با آن پرداخت. به بصره رفت و در آن جا با اعمال مردم به مخالفت برخاست و مردم او را از شهر بیرون كردند. سپس به احسا و حریمله نجد رفت به انكار عقاید مردم نجد پرداخت، بین او و پدرش اختلاف در گرفت. پدر در سال 1153 مرد و پس از آن وى آزادتر به اظهار عقاید خود پرداخت. برخى از مردم حریمله به او پیوستند، سپس به شهر عیینه رفت. او را در سال 1160 از عیینه بیرون راندند، وى سپس رهسپار درعیه نجد شد. او در این شهر با محمد بن مسعود امیر درعیه توافق كردند كه به یارى یك دیگر بشتابند.
شیخ محمد به كمك امیر محمد بن مسعود، عقاید خویش را به مردم عرضه مى‏كرد، هر كه مى‏پذیرفت در امان بود و هر كه مخالفت مى‏كرد، با او همانند كافر حربى برخورد مى‏كرد.
وهابیون در احكام پیرو فقه حنبلى اند و در اصول عقاید و بعضى از فروعات اسلام به روش ابن تیمیه عمل مى‏كنند و اساس كار این‏ها این است كه صریح قرآن و سنت پیامبر را اخذ كنند و جز آن را بدعت شمارند. وهابیون در عقیده به توحید و یكتا پرستى راه افراط را پیموده‏اند و با ادعاى حمایت از توحید و مبارزه با شرك، توسل را شرك مى‏پندارند. ابنیه روى قبور بزرگان، زیارت قبور مؤمنان و حتى قبور اولیاء اللَّه را شرك مى‏دانند. هر گونه مراسم براى شادى روح میت را ناروا و شرك مى‏دانند. هر چیزى كه در زمان پیامبر وجود نداشت و بعدا پیدا شد، مانند چاى، قهوه، توتون و دخانیات، استعمال این‏ها را جایز نمى‏دانند.
این‏ها خود را سلفى مى‏خوانند و مى‏گویند: ما بر مذهب سلف صالح؛ یعنى اصحاب پیامبر هستیم و نظریات دخیله بعدى همانند آراى اشارعه و معتزله را مردود مى‏شمارند. این‏ها هر مسلمانى را كه با آن چه محمد بن عبدالوهاب مى‏گوید، قبول نداشته باشد، مرتد و مشرك معرفى مى‏كنند.
محمد بن مسعود، جد بزرگ خاندان آل سعود، از آیین پاكدینى محمد بن عبدالوهاب حمایت نمود و با دولت عثمانى جنگید و شبه جزیره عربى را از چنگ آنان رهانید و از آن تاریخ تاكنون حكومت آل سعود پرچمدار آیین وهّابیت است.
این‏ها همه قبور صحابه، تابعین و ائمه مسلمانان را ویران كردند.(9)
پی‌نوشت‏ها:
1 - توضیح الملل، ج 1، ص 191.
2 - بینه (98) آیه 7.
3 - سیوطى، تفسیر در المنثور، ج 8، ص 538.
4 - همان.
5 - اعیان الشیعه، سید محسن امینى، ج 1، ص 20.
6 - همان، ص 29.
7 - همان، ص 30.
8 - براى اطلاع بیشت ر. ك: مبلغى، ادیان و مذاهب جهان، ج 3، ص 1185 - 1197.
9 - براى آگاهى بیشتر ر. ك: جعفر سبحانى، كتاب آیین وهابیت؛ على اصغر فقیهى؛ وهابیان و مبلغى، تاریخ ادیان و مذاهب جهان، ص 1424 به بعد.

چه شد که پس از مدت کوتاهی که از واقعه غدیر و جانشینی علی (ع) برای پیامبر (ص) نگدشته بود ، اوضاع به گونه دیگری ورق خورد ؟

به نظر میرسد این یکی از پرسش های اساسی است که از شیعه می شود ؛ زیرا شیعه:
الف) با بهره‏گیری از منابع معتبر خود و اهل سنت به اثبات اصل ماجرای غدیر میپردازد؛ منابعی که در آن صدها صحابی و تابعی شناخته شده وجود دارد.(1)
ب) با دلیل‏های متقن و شواهد مستحکم لغوی، قرآنی، سنتی و تاریخی واژه ولایت موجود در روایت غدیر را به معنای سرپرستی و به دست گرفتن امور جامعه مسلمانان میداند نه دوستی.(2)
ج) اثبات میکند پیامبر اکرم(ص) در این ماجرا بر اساس دستور خداوند در پی تعیین جانشین بود نه معرفی کاندیدای خلافت.(3)
با این همه در گزارش‏های تاریخی - جز چند منبع که در اعتبار آن‏ها سخن فراوان است(4) از واکنش شدید مردم و یاد آوری ماجرای غدیر خم کم‏تر سخن به میان آمده است. با آن‏که قطعاً بیش‏تر مردم مدینه در ماجرای غدیر حضور داشتند، چرا پس از حدود 70 یا 84 روز(ماجرای غدیر خم در روز 18 ذی حجه واقع شد و وفات پیامبر اکرم(ص) و ماجرای سقیفه در 28 صفر یا 12 ربیع الاول) از این ماجرا آن را فراموش کردند؟
البته احتمال اعتراض عده‏ای از مردم و یاد کرد ماجرای غدیر به وسیله آن‏ها و مخفی ماندن این واکنش، به سبب سیاست ممنوعیت نقل و تدوین حدیث، وجود دارد؛ ولی در عدم گستردگی این اعتراض‏ها تردید نیست.
با توجّه به ماجرای غدیر و تأکید پیامبر اکرم(ص) بر تعیین جانشین، انتظار اعتراض گسترده نامعقول نمینماید. بنابراین، واکنشی چنین محدود چگونه توجیه میشود؟
برای یافتن سرنخ‏های تاریخی این مشکل باید موقعیت زمانی این قطعه از تاریخ و نیز سیر جریان‏های سیاسی و اجتماعی از زمان واقعه تا وفات پیامبر اکرم(ص) به دقت بررسی شود. بر این اساس، پیگیری بحث در محورهای زیر ضرورت دارد:
1. قبل از تشکیل دولت مدینه به دست پیامبر اکرم(ص)، مردم شهرهای بزرگ حجاز و بادیه‏ها تحت نظام قبیله‏ای به سر میبُردند.
در این نظام سرآمد بودن در صفاتی چون سنّ، سخاوت، شجاعت، بردباری و شرافت معیار گزینش رهبر به شمار میآمد و رهبر قبیله حق نداشت از میان فرزندان و خویشانش جانشین برگزیند.
2. پیامبر اکرم(ص) نخستین کسی بود که در این سرزمین نهادی به نام دولت پدید آورد و ارزش‏های فرا قبیله‏ای ارائه داد.
آن حضرت(ص) توانست قبایل مختلف شهرها و بادیه‏های منطقه را تحت یک نظام واحد متمرکز سازد. مردم که وی را پیامبری آسمانی میدانستند، تشکیل دولت از سوی او را امری الاهی به شمار آوردند و در برابر آن مقاومتی قابل توجّه نشان ندادند.
3. پیش از فتح مکه اسلام به گونه‏ای روز افزون در میان مردم شهرها و بادیه‏ها گسترش یافت تا جایی که سال بعد (سال نهم هجرت) عام الوفود (سال هیأت‏ها) نام گرفت؛ یعنی سالی که مردم دسته دسته در قالب هیئت‏های مختلف نزد پیامبر اکرم(ص) میشتافتند و اسلام خویش را آشکار میساختند. ناگفته پیدا است، انگیزه همه این هیأت‏ها معنوی نبود و همه تازه مسلمانان ایمان قلبی نداشتند.
4. یکی از آموزه‏های اسلامی که پذیرش آن برای مردم دشوار مینمود، مسأله تعیین جانشین بود؛ زیرا:
الف) مردم فقط پیامبر(ص) را دارای بُعد الاهی میدانستند و حکومت فرا قبیله‏ایاش را میپذیرفتند. در نگاه آنان، جانشین پیامبر از چنین ویژگیای برخوردار نبود.(5)
ب) هنوز بسیاری از مردم خود را به اطاعت محض از دستورهای دنیوی آن حضرت مقیّد نمیدانستند؛ چنان که در مواردی چون صلح حدیبیه واکنش اعتراض‏آمیز نشان دادند.(6)
ج) بسیاری از مردم اطاعت از فرمان‏های دنیوی مربوط به بعد از زندگانی رسول خدا را نمیپذیرفتند؛ زیرا هنوز از آموزه‏های جاهلی که به رئیس قبیله اجازه تعیین جانشین نمیدهد، دل نبریده بودند؛ و طبیعی بود که مسأله ریاست دولت را از ریاست یک قبیله مهم‏تر بدانند.
د) هنوز بعضی از قریشیان تازه مسلمان چنان میپنداشتند که حضرت(ص) در راستای رقابت قبیله‏ای مسأله نبوت را مطرح کرده است. این گروه با توجّه به اقبال عمومی مردم به آن حضرت(ص) جرأت مخالفت نداشتند؛ ولی با تعیین جانشین به ویژه از تیره بنی هاشم، لب به اعتراض گشادند و با بهره‏گیری از پشتوانه فرهنگ قبیله‏ای مردم اعتراض خویش را روشن‏تر بیان کردند.
ه) در زمان جاهلیت تنها اشرافی به مجلس مشورتی قریش (دارالندوه) راه مییافتند که به چهل سالگی رسیده باشند.(7)
بر این بنیاد، پذیرش جانشین رسول خدا، به ویژه اگر آن فرد داماد پیامبر(ص) بود و کم‏تر از چهل سال(حضرت علی(ع) در آن هنگام طبق قول مشهور 33 سال داشت). داشت، بسیار دشوارتر میشد.
5. دو نکته دیگر، پذیرش جانشینی امام علی(ع) را دشوار میساخت:
الف) حضرت علی(ع) نزد قریشیان، به سبب دلاوری هایش در جنگ‏هایی مانند بدر و اُحُد و به خاک و خون کشیدن بزرگان قریش، چهره منفی داشت. این پدیده سبب شد به تبلیغات گسترده روی آورند و چهره علی(ع) را نزد همه اعراب زشت جلوه دهند.(8)
ب) مردم قبایل مختلف این نکته را درک کرده بودند که با توجّه به لیاقت‏ها و استعدادهای تیره بنی هاشم، اگر مسأله جانشینی در میان آن‏ها تثبیت شود، هرگز از آن خاندان برون نخواهد آمد.
6. نگاه پیامبر اکرم(ص) به جانشینی حضرت علی(ع) الاهی و از روابط قبیله‏ای و خویشاوندی بسیار فراتر است؛ زیرا آن حضرت(ص) به حفظ آیین وحی میاندیشید و طبیعی است که آشناترین فرد به کتاب و سنت و شجاع‏ترین و کوشاترین فرد در راه گسترش اسلام را برگزیند.
البته پیامبر اکرم(ص) با وضعیت جامعه آشنا بود. از این رو، از آغاز رسالت، در موقعیت‏های گوناگون، به بهانه‏های مختلف و با بیان‏های متفاوت ویژگیهای حضرت علی(ع) را یاد آور میشد و از جانشینیاش سخن به میان میآورد.(9)
آن بزرگوار، سرانجام از سوی خداوند مأمور شد در بزرگ‏ترین اجتماع مسلمانان که برخی شمار آن‏ها را بیش از یکصد هزار تن دانسته‏اند، آشکارا این مسأله را اعلام کند(10) و دغدغه مخالفت جامعه را نادیده بگیرد.
فرازی از آیه 67 سوره مائده که از این دغدغه پیامبر پرده بر میدارد و به وی ایمنی میبخشد، چنین است: «... واللّه یَعْصمک مِنَ النّاسِ؛ خداوند تو را از [شرّ ]مردم نگاه میدارد».
در این عبارت، دو واژه «عصمت» و «ناس» بسیار راهگشا است. خداوند پیامبر(ص) را از چه چیزی حفظ میکرد؟ و این «ناس» چه کسانی بودند؟
با توجّه به واقعیت خارجی و ایمن نماندن پیامبر(ص) از شرّ زبان مردم و نیز با توجّه به این‏که سرانجام مسأله جانشینی امام علی(ع) به سامان نرسید، بعید نمینماید که مراد از واژه «یعصمک» نگهداری پیامبر(ص) از هجوم فیزیکی و یکباره مردم باشد؛ چنان که واژه «ناس» بر مردم عادی دلالت دارد و با توجّه به اکثریت نو مسلمان آن زمان، به حمل این لفظ بر خلاف ظاهر نیازمند نیستیم.
7. تاریخ درباره بسیاری از حوادثِ مقطع زمانی بین غدیر و وفات پیامبراکرم(ص) ساکت مانده است؛ امّا کالبد شکافی دو پدیده مهم آن عصر ما را با شدت اهتمام پیامبر اکرم(ص) بر گزینش جانشین و گستره تلاش‏های مخالفان آن حضرت آشنا میسازد.
این پدیده‏ها عبارت است از: سپاه اسامه و مخالفت با نگارش وصیت مهم رسول خدا.
1. سپاه اسامه‏
پیامبر اکرم در واپسین روزهای زندگیاش فرمان داد لشکری عظیم به فرماندهی جوانی نورس به نام اسامه بن زید سمت دورترین مرزهای کشور اسلامی (مرزهای روم) رهسپار شود.(11)
کالبد شکافی دقیق این جریان نشان میدهد رسول خدا(ص) در راستای تثبیت جانشینی حضرت علی(ع) به چنین اقدامی دست یازید؛ زیرا:
الف) در آن هنگام و در آستانه وفات پیامبر اکرم(ص) خالی کردن مرکز حکومت از نیروهای نظامی و ارسال آن به دورترین نقاط به صلاح جامعه نبود؛ چون احتمال داشت پس از وفات پیامبر اکرم(ص) بسیاری از نومسلمانان قبایل اطراف سر به شورش بردارند و کیان جامعه اسلامی در معرض تهدید قرار گیرد. آنچه این تصمیم‏گیری را در نظر پیامبر اکرم(ص) منطقی جلوه میداد، دور ساختن مخالفان جانشینی حضرت علی(ع) از مدینه بود.
ب) انتصاب جوانی 18 ساله (12) به مقام فرماندهی لشکر و عدم توجّه به اعتراضات اصحاب جز از کار انداختن مهم‏ترین (13) دستاویز مخالفان جانشینی علی(ع) هیچ توجیهی نداشت؛ زیرا اسامه بن زید که از جهاتی چون سابقه مسلمانی، شرافت، شجاعت و کاردانی سر آمد اصحاب به شمار نمیآمد و از نظر سنی حدود 15 سال از علی(ع) کوچک‏تر بود - با توجّه به آن‏که در بسیاری از ویژگیها با حضرت علی(ع) قابل مقایسه نمینمود - در مقام فرماندهی سپاهی عظیم و متشکل از بزرگان صحابه مانند ابوبکر، عمر، ابو عبیده جراح، عثمان، طلحه، زبیر، عبدالرحمان بن عوف و سعد بن ابی وقاص قرار گرفت.
ج) دقّت در ترکیب سپاه اسامه نشان میدهد تمام کسانی که احتمال داشت با جانشینی حضرت علی(ع) مخالفت ورزند، ملزم بودند در این سپاه شرکت جویند.(14)
و کسانی که به بهانه بیماری پیامبر اکرم(ص) از اردوگاه به مدینه باز میگشتند، با جمله تأکیدی «لعن الله من تخلف عن جیش اسامه»(15) روبه رو میشدند.
در مقابل، یاران و موافقان جانشینی حضرت علی(ع) چون عمار، مقداد و سلمان از حضور در این سپاه معاف گشتند و ملزم شدند در مدینه به سر برند.(16)
2. پیشگیری از نگارش وصیت‏
این پدیده در واپسین روزهای حیات پیامبر اکرم(ص) تحقّق یافت. در آن روزها، پیامبراکرم(ص) که احتمالاً با بالاگرفتن زمزمه‏های مخالفت با جانشینی حضرت علی(ع) به شدت نگران اوضاع شده بود، دستور داد ابزار نوشتن آماده سازند تا سندی صریح و ماندگار برجای گذارد و از گمراهی امت جلوگیری کند. مخالفان که این دستور را با نقشه‏های چند ماهه خویش ناسازگار میدیدند، به شدت نگران شدند و با هزیان گو خواندن کسی که جز وحی چیزی بر زبان نمیراند، از نگارش این سند جلوگیری کردند.
تاریخ در این‏جا تنها از یک تن نام میبَرد.(17)
امّا آشکار است که تنها یک نفر - بی آن‏که جریانی نیرومند پشتیبانش باشد - نمیتواند با رسول خدا(ص) مقابله کند. از این رو، بعضی از نصوص گوینده این عبارت را جمع دانسته، از کلمه «قالوا» استفاده کرده‏اند.(18)
8. نخستین تشکیل دهندگان این جلسه که با هدف تعیین خلیفه‏ای جز حضرت علی(ع) در سقیفه گرد آمدند، انصار به شمار میآمدند. آن هم انصاری که در همه جا به پیروی محض از پیامبر اکرم(ص) زبانزد بودند و دوستی شان با خاندان آن حضرت(ص) به ویژه حضرت علی(ع) بر همگان ثابت شده است.
راستی چرا انصار؟ و چرا با این عجله، آن هم در حالی که هنوز بدن پیامبر اکرم(ص) غسل داده نشده است؟ شواهد تاریخی، نشان میدهد انصار هرگز از جانشینی شخصیتی مانند حضرت علی(ع) هراسناک نبودند و او را ادامه دهنده راه پیامبر اکرم(ص) میدانستند.
اقدام عجولانه آن‏ها در درک نکته‏ای حیاتی ریشه دارد. آن‏ها با تیز بینی دریافته بودند که شانسی برای به قدرت رسیدن حضرت علی(ع) وجود ندارد. مخالفت یاران بزرگ پیامبر اکرم(ص) با راه افتادن سپاه اسامه و نیز مخالفت آنان با نگارش وصیت از سوی پیامبر اکرم(ص) و به احتمال فراوان، حوادث دیگری که تاریخ ما را از آن بی خبر گذاشته است، انصار را به این نتیجه رسانده بود که مهاجران اندیشه به دست گرفتن حکومت در سر میپرورانند و احتمال دارد قریشیانی که سرانشان در نبرد با نیروهای انصار حامی پیامبر به قتل رسیدند، با بهره‏گیری از پیوند نزدیک قریش و مهاجران در پی انتقام بر آیند. بنابراین، به سقیفه شتافتند تا طرفداران غصب حق علی(ع) را دست کم از به دست گرفتن کامل قدرت باز دارند و به منظور حفظ جامعه انصار از توطئه‏های آتی، سهمی از قدرت به دست آورند.
پس انصار و مردم مدینه همگان حادثه غدیر را به یاد داشتند و دلالت آن بر تعیین جانشین را مسلم میدانستند؛ امّا مشاهده تلاش‏های کسانی که در جهت مخالفت علنی با غدیر گام بر میداشتند و حرکت طرفداران آن واقعه آسمانی را به شدیدترین روش ممکن سرکوب میکردند، آن‏ها را از هرگونه تلاش در جهت احیای یاد غدیر باز میداشت.
بنابراین، طبیعی است که در این زمان شاهد اعتراض مردم مؤمن و استدلال آن‏ها به این حادثه مهم تاریخی نباشیم. آن‏ها، با توجّه به زمینه‏های قبلی، تلاش و استدلال خود را آب در هاون کوفتن میدیدند. چنان که، بر اساس نصوص تاریخی، حضرت علی(ع) نیز در آن زمان به این جریان مهم استدلال نکرد. به نظر میرسد، در آن موقعیت، استدلال گسترده مردم به واقعه غدیر پرسش برانگیز است نه عدم استدلال؛ زیرا چنین استدلالی نمایانگر پذیرش یکباره جریان مخالف با فرمان پیامبر(ص) از سوی مردم معتقد به غدیر است و با شواهد تاریخی سازگاری ندارد.
پی¬نوشت¬ها:
1. الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، علامه امینی، ج 1، ص 14 – 73. او این حدیث را از یکصدو ده نفر صحابی و هشتاد و چهار تابعی نقل میکند.
2. همان، ص 362 – 370.
3. همان، ص 370 – 378.
4. مانند کتاب سلیم بن قیس و کتاب الاحتجاج نوشته احمد بن علی طبرسی.
5. برای اطلاع بیش‏تر مراجعه شود به: تاریخ تحول دولت و خلافت از بر آمدن اسلام تا برافتادن سفیانیان، رسول جعفریان، ص 27 به بعد.
6. المغازی، محمد بن عمر واقدی، تحقیق مارسدن جونس، ج 1، ص 606 و 607. در این کتاب پس از نقل اعتراض عُمر از وی چنین نقل کرده است: «من [عمر] چنان در شک افتادم که از آغاز اسلام خود تا آن هنگام در چنین شکی فرو نرفته بودم») و تقسیم غنایم حنین(الکامل فی التاریخ، به ابن اثیر، تحقیق علی شیری)، ج 1، ص 631.
7. تاریخ سیاسی اسلام(1) سیرة رسول خدا(ص)، رسول جعفریان، ص 98.
8. شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج 12، ص 9.
9. برای اطلاع از این موارد، ر. ک: موسوعه الامام علی بن ابی طالب فی الکتاب و السنه و التاریخ، محمدی ری شهری و همکاران، ج 2.
10. الغدیر، ج‏1، ص 214.
11. طبقات، محمد بن سعد کاتب واقدی، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، ج 4، ص 54 – 58.
12. همان، ص 55.
13. همان، ص 54 و 56.
14. السقیفه، محمد رضا مظفر، ص 81 و 77.
15. الملل و النحل، محمد بن عبدالکریم شهرستانی، تصحیح شیخ احمد فهمی محمد، ج 1، ص 14.
16. السقیفه، ص 81.
17. من حیاه الخلیفه، عمربن الخطاب، عبدالرحمن احمد البکری، تعلیق سید مرتضی رضوی، ص 101 – 107.
18. همان، ص 104.

چرا پیامبر (ص) خطبه غدیر را در مکه و در میان انبوه حجاج نخواندند؟

این که دقیقا علت این مسأله چه بود از حوزه فهم و دانش ما بیرون است و پیامبر(ص) هم در این باره از خود اختیاری نداشت و به فرمان الهی در همان نقطه‏ای که مأمور به ابلاغ آن شده بود، انجام وظیفه کرد.
در عین حال جایگاهی که برای ابلاغ پیام مزبور انتخاب شده بود، نقطه‏ای بود که غیر از اهل مکه همه حجاج از آن عبور میکردند و در آن جا همه حجاج وجود داشتند.
در ضمن شاید طرح مسئله در مکه مخالفت بسیار جدی در پی می¬داشت، زیرا حضرت علی (ع) بسیاری از سران قریش و اهل مکه را به دست خود کشته بود و اعلان ولایت و پذیرش در آن جا دشوار می نمود و خوف فتنه می رفت و این مسئله می تواند از فحوای فراز پایانی آیه ابلاغ «... والله یعصمک من الناس» (خداوند تو را از (شر) مردم حفظ خواهد کرد )، نیز به دست آید.
شاید انتخاب آن مکان به آن دلیل باشد که اگر در ضمن اعمال حج، این عمل انجام میشد برجستگی لازم را پیدا نمیکرد و شکوه تاریخی آن محو میگردید. از همین‏رو مکان مستقل و زمانی جدا از دیگر اعمال انتخاب شد که در عین امکان اجتماع عظیم مسلمانان، این مطلب به عنوان خبری کاملاً تازه و نو، توسط حجاج به بلاد مختلف اسلامی پخش شود ، تا برجستگی و شکوه و طراوت آن بهتر حفظ گردد.
در اینجا می توانست شواهد و قرائنی جمع شود که این مسئله را برجسته نماید، مانند اعلان تنها یک واقعه ، نه چیز دیگر ، نگه داشتن مردم در زیر آفتاب سوزناک ، برگرداندن کسانی که به جلو رفتند و منتظر ماندن برای کسانی که عقب ماندند ، فرصت کافی برای اعلان و بیعت کردن دیگران با علی (ع) ، در حالی که در ایام حج در مکه در روز های اول که فرصت کافی وجود داشت، حضرت علی در یمن بود و در مکه حضور نداشت و در روز های آخر به مکه می رسد که اعمال حج به صورت فشرده بوده است.
البته ما در تاریخ دیدیم که چگونه با این همه تمهیدات ، اصل مسئله از مسیر خود منحرف شد و کسانی این مسئله را انکار کردند که در آن جمعیت حضور داشتند ، پس اگر حتی در مکه نیز انجام می شد ، چه فرقی در اصل مسئله داشت ؟ در حالی که امروز می بینیم با توجیهاتی چون «ولایت» به معنای دوستی است و مانند آن ، حقانیت ولایت و امامت حضرت علی (ع) را انکار می کنند، پس برای کسانی که نخواهند حقیقت را قبول نمایند این توجیهات ، در صورت اعلان در مکه نیز وجود می داشت .

چرا پیامبر اعظم(ص) صراحتااز جانشینی حضرت علی (ع) کلامی به میان نیاوردند؟

پرسش:چرا پیامبر اعظم(ص)صراحتا (به غیر از غدیر خم یا دعوت عشیرتین که در قالب کلمات دو پهلو بود ) از جانشینی حضرت علی (ع) کلامی به میان نیاوردند؟
پاسخ:
پیامبر (ص) در خصوص ولایت امام علی (ع) صریحاً اقدام نمود . شیعیان باور دارند كه پیامبر (ص) در جریان غدیر رسماً علی (ع) را به عنوان رهبر و جانشین خود معرفی نمود: «من كنت مولاه فعلی مولاه...» (1) این اقدام پیامبر در پی دستور خداوند صورت گرفت، زیرا خداوند دستور داد كه پیامبر علی (ع) را به عنوان رهبر مسلمانان معرفی نماید: «ای پیامبر آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده است برسان و اگر نكنی رسالت او را انجام نداده ای ...».(2)
البته اقدامات پیامبر (ص) درخصوص رهبری امام علی (ع) تنها در جریان غدیر صورت نگرفت، بلكه آن حضرت جریان ولایت امام را بر مناسبت های مختلف مطرح نمود. پیامبر (ص) با بیان فضایل و ویژگی های علی (ع) بستر و زمینه ی رهبری آن حضرت را فراهم كرد. پیامبر خطاب به علی (ع) فرمود: «آیا راضی نیستی كه نسبت تو به من، همچون هارون نسبت به موسی باشی؟ جز اینكه پس از من پیامبر نیست».(3) این حدیث كه در اصطلاح دانشمندان به آن «حدیث منزلت» می گویند تمام مناصبی كه هارون داشت برای علی (ع) ثابت كرده جز نبوّت كه باب آن برای ابد بسته شد.(4)
پیامبر (ص) در حدیث ثقلین همگان را به پیروی از قرآن و عترت فراخواند.(5)
پیامبر با بیان این حدیث نیز زمینه اطاعت از اهل بیت را كه مصداق بارز آن امام علی (ع) است را فراهم نمود. نكته قابل توجه آن است كه حضرت در آخر حدیث گوشزد نمود كه مسلمانان در صورت عدم اطاعت از قرآن و عترت گمراه خواهند شد. متأسفانه مردم با كنار گذاشتن امام علی (ع) از صحنه سیاست، دچار خسران و زیان های فراوان و جدی شده و عملاً گمراه شدند.
پیامبر (ص) به مصلحت ندید بیش از این تأكید نماید، چرا كه خطر ارتداد وجود داشت، بسیاری از صحابه با توجه به خصلت ها و فرهنگ جاهلی پذیرای امامت امام علی (ع) نبودند، چرا كه آنان می گفتند: امام و پیشوا می بایست سنش از چهل سال بیش تر باشد. كه سن حضرت علی (ع) در هنگام رحلت پیامبر از این كم تر بود.
گرچه پیامبر (ص) با انتصاب و امارت به زید بن حارثه و فرزندش اسامه بن زید كه از سن پایین برخوردار بودند، كوشید این فرهنگ را متحول نماید، اما عرب های جاهلی در كوتاه مدت زیر بار نرفتند.
مشكل دیگری كه وجود داشت امام علی (ع) پهلوان جنگ ها بود و صاحب فضایل بسیار، این ها از سویی موجب حسادت برخی ها شد و از سوی دیگر با توجه به فرهنگ جاهلی كه می گفتند خون را خون می شوید، و چون علی بسیاری از دانه درشت ها را در میدان های نبرد بدر و احد و احزاب و... نابود كرده بود بدین جهت دلی پركینه از علی داشتند، حال در سال یازدهم هجری پیامبر می بیند بسیاری از مسلمانان از اعتقاد عمیق و راسخی بهره مند نیستند، احساس كرد كه اگر بیش از آن چه كه در مورد وصایت و جانشینی امام علی (ع) بیان داشت، اصرار می ورزید این خطر وجود داشت كه بعد از رحلت آن حضرت با اساس اسلام مبارزه كند و تلاش همه جانبه ای بر ضد ملتش صورت گیرد.
شاهد بر این ادعا، آخرین حركت پیامبر (ص) بود كه از اطرافیان خود كه برای ملاقات حضرت در بستر بیماری آمده بود، خواست برای او قلم و كاغذی بیاورند تا چیزی مكتوب برای آنها بنویسید كه پس از او گمراه نشوند. به عقیده شیعیان با توجه به اصرار پیامبر كه این مكتوب برای جلوگیری از گمراهی مسلمانان خواهد بود و عامل مهمی كه باعث گمراهی و جدائی مسلمانان و فتنه های بعدی شد، همین موضوع جانشینی پیشوایی پس از پیامبر و دوری از اهل بیت بود، نامه درخواستی پیامبر نیز برای نگارش همین مسئله بود ، اما با صرف نظر از این نكته مهم، اعتراض برخی از مسلمانان به پیامبر كه در رأس آنها عمر بن خطاب بوده و جلوگیری آنها از نگارش آن مسئله مهم، به خوبی شاهد بر این مدعا است كه خطر اسلام را تهدید می كرد كه حتی علناً به مخالفت از پیامبر پرداخته بودند.
همان گونه كه شیعه معتقد است ، امام علی (ع) بعد ار رحلت پیامبر به مدت بیست و پنج سال با صبر و سكوت با هدف حفظ دین زندگی كرد و با آن همه شهامت و شجاعت دست به شمشیر نبرد، چرا كه مصلحت حفظ اسلام از همه مهم تر است. آن حضرت تنها به اندازه ای كه برای آن كه راه درست اسلام را می طلبد ، حجت تمام باشد، تلاش كرد نه بیش از آن شبیه همین در مورد پیامبر اسلام (ص) بیان می داریم.
آن حضرت تنها به اندازه ای كه حجت و دلیل برا ی مسلمانان آزاد اندیشی تمام باشد، كوشید و در موارد متعدد گاه به صورت صریح و واضح و گاه به صورت كنایه و با دلالت التزامی امامت امام علی (ع) را به صحابه گوشزد نمود. بیش از آن اقدامی نكرد، چرا كه ممكن است ، دشمنان امام علی (ع) بعد از رحلت پیامبر قدرت را در دست گیرند و با اساس اسلام آشكارا مبارزه نمایند، برای این كه این خطر پیش نیاید پیامبر (ص) به همان مقدار بسنده نمود.
دقت در آیه تبلیغ (6) گویای این حقیقت است.

پی نوشت :
1 – پیام قرآن، ج9، ص 194.
2 – سوره مائده، آیه 77 ر.ك: تفسیر نمونه، ج5، ص 4 به بعد.
3 – فروغ ولایت ، ص 117 – 118.
4 – همان.
5 – پیام قرآن، ج9، ص 94.
6 – مائده ، آیه 67.

چرا حضرت علی (ع) نام برخی از فرزندان خود را به اسامی عمر و ابوبکر و عثمان نامگذاری کردند؟

پاسخ: در زمره نام‏های فرزندان امامان معصوم‏(ع) نام‏های خلفا، همانند نام عمر به چشم می‏خورد و از جمله آن ابوبكر بن علی بن ابی طالب(ع) را ذكر كرده‏اند كه در كربلا به شهادت نایل آمد. نیز افراد زیر:
عمر بن علی بن ابی طالب‏(ع) از شهدای كربلا
عمر بن حسن بن علی‏(ع) از شهدای كربلا
عمر بن حسین بن علی‏(ع) از شهدای كربلا
عثمان بن علی بن ابی طالب(ع) از شهیدان كربلا
و عمر بن علی بن حسین بن علی‏(ع)كه امام سجاد(ع) فرزندش را "عمر" نامگذاری نمود.
این نامگذاری‏ها اشكالی ندارد. نه حاكی از تأیید خلفا است و نه چیز دیگر، چرا كه نامگذاری در هر اجتماعی، بسته به فرهنگ و سنت آن است. عرب‏ها برای خود یك سری نام‏های متداول داشته‏اند كه بعضاً "عَلَم" بوده و معنای خاصی نداشته و بعضی از آن ها معنا داشته مانند معاویه و حارث كه مربوط به فرهنگ آن زمان جامعه بوده است، كه از جمله آن: ابوبكر، عثمان، عمر، معاویه، عمر، یزید و.... می‏باشد این اسامی در فرهنگ زمان امامان پیشین مطلوب و مرسوم بود و امروز هم در بسیاری از كشورها و مناطق عرب نشین، این اسم‏ها مورد پسند مردم است و مردم فرزندانشان را بدین گونه نامگذاری می‏كنند.
امامان‏(ع) نیز طبق فرهنگ و سنّت متداول زمان خویش برای فرزندان‏شان اسامی می‏نامیدند.
نه‏ نامگذاری اسای عمر، عثمان و معاویه دلیل بر خوبی و تأیید خلیفه دوم و سوم و معاویة بن ابی سفیان است. و نه این اسم‏ها را بر فرزندان خود نگذاشتن دلیل بر بدی و نشانه عدم تأیید، لیكن بعد از حادثه كربلا و ستم‏های‏ خلفا و بنی امیه، فاصله فرهنگی بین شیعه و دیگران روز به روز بیشتر گردید و رفته رفته در فرهنگ شیعه یك سری اسم‏ها رواج یافت و یك سری اسم‏ها از رونق افتاد. شیعیان در قرن های بعد كوشیدند با نامگذاری فرزندان خویش به نام‏های پیامبر و اهل بیت و صحابه باوفایشان، به نوعی در پی زنده كردن ارزش‏ها برآیند. این فرهنگ برگرفته از رهنمودهای امامان‏(ع) می‏باشد. برعكس آنانی كه چهره‏های بارز دشمنی با پیامبر(ص) و اهل بیت مكرمشان بودند، همانند ابوسفیان، معاویه،یزید و... نام‏های آنان در اسم گذاری‏های شیعیان از رونق افتاد و كم كم متروك شد. این سخن مربوط به قرن‏های بعدی است.
بنابراین اسم گذاری‏ها برگرفته از فرهنگ اجتماعی است و در زمان امامان به خصوص در زمان امام علی (ع) نامگذاری به آن اسم ها مذموم و متروك نبود .

چرا علی علیه السلام بعد از رسیدن به خلافت فدک را پس نگرفت؟.

امام علی(ع) در زمان خلافتش ضمن نامه‌ای به «عثمان بن حنیف» فرماندار بصره نوشت: «بلی کانت فی ایدینا فدک من کل ما اظلته السماء فشحّت علیها نفوس قوم و سخت عنها نفوس قوم آخرین...؛(1)
آری از آن چه آسمان بر آن سایه افکنده است، «فدک» در دست ما بود. مردمی بر آن بخل ورزیدند و مردمی سخاوتمندانه از آن چشم‌پوشی کردند.»
از کلام حضرت فهمیده می‌شود که «فدک» در زمان خلافت امیرمؤمنان(ع) پس گرفته نشد و در دست فرزندان حضرت زهرا(س) قرار نگرفت. حال چرا حضرت آن را به صاحبان اصلی‌اش نداد، دو نوع می‌توان پاسخ داد:
1 – امام در جریان بیعت و آغاز زمانداریش، به برگرداندن حقوق و اموال (که در دورة حاکمان پیش غصب شده بود) اصرار ورزید و بسیار تأکید کرد. حال پس از رسیدن به قدرت، اگر «فدک» را پس می‌گرفت،‌ به دهن برخی خطور می‌کرد آن همه اصرار برای خودش بود!
امام نخواست،‌ کاری کند که دیگران درباره‌اش این گونه قضاوت کنند و دربارة حضرت بگویند: اعلان پس گرفتن اموال غصب شده و رد آن به صاحبان، مقدمه برای به دست آوردن باغی بود که در زمان خلفا مورد دعوا و گفتگو بود؛ یعنی بگویند: برای این که فدک را تصرف نماید، پس گیری زمین ها و مزارعی را که توسط عثمان بخشیده شده بود، عنوان کرد.
برای این که این گونه قضاوت نکنند و دشمنان خرده‌گیری ننمایند، امام با بزرگواری از کنار این حق گذشت و از آن سخنی به میان نیاورد؛ تا به مردم بفهماند حکومت علوی برای احقاق حقوق مردم تلاش می‌کند، اگر امام زمامداری را پذیرفت، برای یاری رساندن به مظلومان و محرومان است،‌نه برای منافع شخصی خود طبیعی است فرزندان فاطمه (س) نیز به این عمل راضی بودند.
نظیر این سخن از امام موسی بن جعفر (ع) نقل شده است. حضرت در پاسخ به این سؤال که چرا امام علی (ع) در دورة زمامداریش فدک را تصرف نکرده، فرمود:
«لأنا أهل البیت لا یؤخذلنا حقوقنا ممن ظلمنا إلا هو و نحن اولیاء المؤمنین إنما نحکم لهم و نأخذ حقوقهم ممن ظلمهم و لا نأخذ لانفسنا؛(2) چون ما اهل بیت پیامبر چنین خصوصیتی داریم که حقوق‌مان را از کسانی که به ما ستم کرده‌اند، جز خدا نمی‌ستاند؛ ما اولیای مؤمنان هستیم.
به نفع آنان فرمان می‌رانیم و حقوق آنان را از کسانی که به آنان ستم روا داشته‌اند، می‌ستانیم، ولی برای خود در این راه تلاشی نمی‌کنیم.»
از سخن امام کاظم (ع) به دست می‌آید که امامان و رهبران الهی همواره برای احیای حقوق مردم تلاش می‌کنند؛ اما در مورد حقوق شخصی خود که ربطی به حقوق مردم نداشته باشد، اقدامی نمی‌کنند و کریمانه از کنار آن می‌گذرند. پس نگرفتن فدک در دوره زمامداری امام علی(ع) از همین قبیل است.(3)
2 – برخی از عالمان دینی همانند مرحوم سلطان الواعظین شیرازی در کتاب شب‌های پیشاور می‌گویند: به جهت اوضاع خاصی که در زمان زمامداری امام علی(ع) بر جامعة اسلامی حاکم بود، حضرت قدرت پس گیری فدک را نداشت.
توضیح: امام در شرایطی حکومت را در دست گرفت که مردم از سیاست‌های عثمان ناخرسند بودند؛ ولی نسبت به سیاست‌های دو خلیفة پیشین به ویژه سیاست‌های عمر رضایت داشتند. سیاست‌ها و سنت‌های عمر، در جامعة اسلامی آن زمان ریشه دوانده بود .
مردم حاضر نمی‌شدند از آن سنت‌ها و سیاست‌ها دست بردارند.
ابن ابی الحدید در این باره می‌نویسد:
در زمان زمامداری امام علی(ع) در کوفه مردم تجمع کردند و از حضرت خواستند فردی را به عنوان امام جماعت نماز «تراویح»(4) منصوب کند، تا در شب‌های ماه رمضان نمازهای مستحبی را با او به جماعت برگزار نمایند. حضرت به آنان گوشزد نمود این کار بدعت و برخلاف سنت رسول (ص) است. پیامبر «به جماعت خواندن نمازهای مستحبی» را منع کرده است.
آنان بدون توجه به رهنمود حضرت، یکی را به عنوان امام جماعت برگزیدند و نماز تراویح را برگزار کردند.
این خبر به حضرت علی(ع) رسید و برای نهی از منکر ، فرزندش حسن مجتبی (ع) را فرستاد و با آنان در این باره سخن گفت. آن عده ون دیدند حکومت علوی در پی جلوگیری از این کار برآمده است، فریاد زدند: ای وای، سنت عمر را می‌خواهند نابود کنند.(5)
با وجودی که امام علی(ع) مردم را آگاه نمود که در زمان پیامبر (ص) چنین نمازی متداول نبود، و این نماز در زمان عمر بنا نهاده شد و رسول خدا(ص) اجازه ندارد تا نمازهای مستحبی خوانده شود،‌مردم حاضر نشدند تا از این سنت عمر چشم پوشی نمایند و تابع فرماند امام علی(ع) باشند.
بنابراین چگونه حضرت می‌توانست فدک را به فرزندان فاطمه(س) پس بدهد؟
از سیاست‌های ابوبکر و عمر بود که از دست حضرت زهرا(س) و فرزندانش جدا باشد. حال اگر حضرت علی(ع) فدک را می‌گرفت،‌فریاد سر می‌دادند که ای وای،‌علی برخلاف سیاست عمر عمل می‌کند! نیز حضرت را متهم می‌کردند که غاصب است! حضرت با وجود چنین اوضاعی نمی‌توانست فدک را پس بگیرد.(6)
پی‌نوشت‌ها:
1- نهج البلاغه، صبحی صالح، نامة 45.
2 – علل الشرایع صدوق، باب العلل التی من اجلها ترک فدکاً.
3- ترجمة گویا و شرح فشرده نهج البلاغه،‌ج3، ص 445 و 446.
4- نماز تراویح نمازی است که اهل سنت به عنوان نماز مستحبی در شب‌های ماه رمضان به صورت جماعت به جا می‌آورند و این شیوه و سنتی است که از عمر، خلیفة دوم بر جای مانده است.
5- شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید ،‌ج12، ص 282.
6- سلطان الواعظین شیرازی، شب‌های پیشاور، ص 710.

آیا حدیث غدیر در رابطه با شبهه‏ای بود كه پس از جنگ تبوك پیش آمده است؟

حدیث غدیر در كتاب حدیثی اهل سنت و شیعه به گونه‏ای نقل شده است كه جای هیچ گونه شك و شبهه‏ای در اصل صدور آن نیست، ابن حجر عسقلانی كه یكی از علمای اهل سنت است در ذیل حدیث غدیر می‏نویسد: این حدیث را سی تن از صحابه روایت كرده‏اند و بیشتر سلسله سند آن صحیح و حسن است.{1} ذهبی كه یكی دیگر از علمای اهل سنت است می‏گوید: حدیث غدیر جداً عالی است و متن آن به صورت متواتر می‏باشد.{2}

بنابراین جای این نیست كه برخی در صدور آن تردید نمایند و تردید و شك نتیجه ناآگاهی است. اما دلات حدیث بر خلافت امام امیر المؤمنین(ع) بسیار روشن است. بررسی و دقت در حدیث غدیر، شواهد و قرینه‏هایی كه در خود روایت و زمان و مكان صدور روایت وجود دارد به خوبی روشن می‏سازد كه حدیث غدیر برای ابلاغ رسالت بسیار مهمی بوده كه معرفی جانشنین پیامبر(ص) بوده است كه به نمونه‏هایی اشاره می‏كنیم:

1. ابلاغ این رسالت در بیابان خشك و بسیار گرم، چرا در مكه نفرمود؟

2. همراه با خبر رحلت خود؛

3. شاهد و گواه گرفتن مردم بر ابلاغ رسالت و اقرار گرفتن از آنان؛

4. بیان حدیث ثقین در آغاز خطبه (انی تارك فیكم الثقلین كتاب الله و عترتی اهل بیتی///)؛

5. بیان این جمله كه «ألست أولی بكم من انفسكم» آیا من از شما به خود شما سزاوارتر نیستم؛

6. تبریك گفتن به امام(ع) پس از معرفی آن حضرت؛

7. شأن نزول آیه (الیوم اكملت لكم دینكم...);{3} (یا ایها الرسول بلغ ما أنزل الیك...);{4} كه در این رابطه نازل شده و همچنین روایاتی كه در ذیل این آیات وارد شده است.

بنابراین دقت در حدیث غدیر هر نوع تصور و توهم دیگری را باطل می‏سازد. و آنچه در پرسش آمده كه پیامبر(ص) پس از جنگ تبوك فرموده است این تمام نیست چون حضرت علی(ع) در جنگ تبوك حضور نداشتند بلكه خود پیامبر(ص) همراه مسلمانان بودند و حضرت علی(ع) را در مدینه جانشین خود قرار دادند. آنچه اهل سنت در این‏باره گفته‏اند این است كه در برخوردی بین خالد بن ولید و آن حضرت پس از اعزام به یمن پیش آمده است، اولاً اختلاف بین حضرت علی(ع) و خالد بن ولید در سفر دیگری بوده كه در آن سفر به مكه نیامدند بلكه به مدینه رفتند چون حضرت علی دو سفر به یمن داشته‏اند. دلیل بر این مطلب روایتی است كه ترمذی در كتاب سنن خود نقل می‏كند كه پس از برگشت از سفر یمن خالد بن ولید تصمیم گرفت خدمت پیامبر(ص) برود و از آن حضرت شكایت نماید، پس از آن كه خدمت پیامبر(ص) رفت و از آن حضرت شكوه و گلایه نمود، چهره مبارك پیامبر(ص) دگرگون شد و سه مرتبه فرمود: «ما تریدون من علیّ ما تریدون... علیّ منی و أنا من علی»، از علی چه می‏خواهید، از علی چه می‏خواهید، از علی چه می‏خواهید علی از من است و من از علی. پس از بیان بسیار پرمحتوای آن حضرت، حقیقت برای خالد روشن شد، از این‏رو نیازی نبود تا پیامبر(ص)یك برخورد و اختلاف جزیی را كه بین دو تن پدید آمده، آن را در جمع تمام مسلمانان یادآور شوند. مقام پیامبر(ص) و اختلاف ایشان بالاتر از آن است چنین برخوردهایی را به گوش تمام یاران خود برساند. بر فرض كه این برخورد در سفر دوم باشد، حضرت پیامبر(ص) در جمع خصوصی یادآور می‏شدند چنان‏كه در حدیث ترمذی آمده است.

بنابراین هیچ گونه ارتباطی بین حدیث غدیر و شبهه‏ای كه در اعزام یمن پیش آمده وجود ندارد. از این‏رو برخی از نویسندگان اهل سنت برای خدشه و ایراد بر حدیث غدیر چنین توهی را نموده‏اند، چرا كه در سند و دلالت حدیث نتوانسته‏اند ایراد بگیرند.

بر فرض كه حدیث غدیر را در رابطه با اختلاف خالد بن ولید فرموده باشند، چه اشكالی دارد كه پیامبر اسلام(ص) ضمن اصلاح ذهنیت افراد ناآگاه مانند خالد بن ولید، حضرت علی(ع) را به عنوان جانشین و رهبر آینده امت خویش معرفی فرماید، مگر بین معرفی جانشین و برطرف نمودن دشمنی‏ها با علی(ع) ناسازگاری وجود دارد.

حدیث غدیر را می‏توانید در كتاب‏های اهل سنت كه در ذیل می‏آید ملاحظه نمایید:

1. صحیح مسلم، ج 5، كتاب الفضایل، باب فضایل اهل بیت النبی(ص)، ص 25، حدیث 36/

2. مسند احمد بن حنبل، ج 7، ص 75، ح 19285/

3. خصایص امیرالمؤمنین، نسائی، ص 84، ح 76/

4. صحیح ابن خزیمه، ج 4، ص 62، ح 2357/

5. المستدرك علی الصحیحین، الحاكم النیسابوری، ج 3، ص 109، 533/

6. تلخیص المستدرك، ذهبی، ج 3، ص 533 و 109/

7. السنن الكبری، النسائی، ج 5، ص 45، ح 12/8148/

8. جامع المسانید و السنن، ابن كثیر، ج 4، ص 436، ح 2827 و ج 6، ص 200، ج 5، ص 457/

9. البدایْ و النهایْ، ج 5، ص 184/

10. تفسیر ابن كثیر، ج 5، ص 199.

11. السیرْ النبویْ، ابن كثیر، ج 2، ص 445/

12. مصابیح السنْ البغوی، ج 4، ص 185، ح 4800/

13. مشكل الاثار، طحاوی، ج 4، ص 368/

14. جامع الاحادیث، سیوطی، ج 16، ص 306، ح 8073 - 8072/

15. جامع الاصول، ابن الاثیر، ج 10، ص 102، ح 6695/

[1].صواعق المحرقْ، ص 122/

[2].سیراعلام النبلأ، ج 8، ص 335 - 334/

[3].سوره مائده، آیه 3/

[4].همان، آیه 67/

آیا صیغه ازدواج حضرت علی (ع) و حضرت فاطمه (س) توسط پیامبر اکرم (ص) جاری شده است؟.

پرسش:1_ آیا صیغه ازدواج حضرت علی (ع) و حضرت فاطمه (س) توسط پیامبر اکرم (ص) جاری شده است؟2- در چه تاریخی آنها با هم ازدواج کردند؟.
پاسخ:
خطبه و صیغه عقد ازدواج حضرت فاطمه را پیامبر خواندند(1) و این ازدواج در سال دوم هجری رخ داد. برخی در ماه رمضان و برخی در ذی الحجه و برخی در رجب گفته اند. (2) مسعودى در مروج الذهب تاریخ ازدواج على با فاطمه (س)را سال دوم هجرت دانسته (3) ومشهورترین قول در این باره اوّل ذى الحجة سال دوم هجرت است .(4)
فاطمه (س)در سال پنجم بعثت به دنیا آمد و شش ساله بود كه مادرش (خدیجه ) از دنیا رفت و در سال دوم هجرت با على (ع)ازدواج كرد. بنابراین سن حضرت زهرا هنگام ازدواج با على (ع)حدود ده سال بوده است .على (ع)در سیزده رجب سال 30عام الفیل متولد شد. ده ساله بود كه پیامبر در چهل سالگى به پیامبرى مبعوث شد وسیزده سال همراه پیامبر در مكه و شعب ابى طالب به سر برد و دو سال بعد از هجرت با فاطمه (س)ازدواج كرد.بنابراین 25ساله بود.(5)
پی نوشت :
1. سید محسن امین ، اعیان الشیعه،ج1،ص454،فاطمه زهرا شادمانی دل پیامبر ،رحمانی همدانی ،ص664.
2. فاطمه زهرا شادمانی دل پیامبر،رحمانی همدانی ،ص687.
3 .مسعودى , مروج الذهب , ج 2 ص 295.
4.حسین عمادزاده , چهارده معصوم :, ج 1 ص 256.
5.همان , ص .373.

اگر بنا بود به امرخدا بعد از پیامبر(ص) علی( ع ) خلیفه باشد ، چگونه خلافت به ابوبکر رسید ؟

درباره انتخاب ابوبکر باید گفت: پس از آن که پیامبر اکرم، طبق ماموریت الهی خویش، امیرمومنان علی(ع ) را به عنوان ولی و خلیفه و جانشین بعد از خود معرفی کرد، دیگر خلافت هیچ شخصی حتی اگر بنا بر انتخاب و گزینش باشد مشروعیت ندارد(که در این زمینه ادله معتبر از روایات اهل سنت نیز وجود دارد. خلافت ابوبکر براساس اصول دموکراسی و انتخاب آزادانه مسلمانان نبود. پس از رحلت پیامبر و در همان روز نخست در حالی که هنوز جسد پیامبر گوشه اتاق بود و بزرگان صحابه مشغول تجهیز بدن پیامبر و مسلمانان مدینه گرداگرد مسجد و خانه او جمع شده بودند، تعدادی از انصار در محل سقیفه بنی ساعده گرد هم آمدند تا بر سر بیعت با سعد بن عباده که بزرگ قبیله خزرج از انصار بود بیعت کنند که ناگهان ابوبکر و عمر و ابوعبیده با خبر شدند و به سرعت خود را به سقیفه رساندند آنان هنگامی رسیدند که سعد بن عباده در حال سخن گفتن برای تعدادی از انصار بود او ضمن برشمردن فضایل و خدمات انصار به اسلام و جای دادن آنان به مسلمانان در مدینه و دفاع از پیامبر و اسلام، گفت هر چه زودتر پس از پیامبر زمام کار را در دست بگیرید که جز شما کسی لیاقت این کار را ندارد.(1) در این هنگام ابوبکر برخاست و به ذکر فضائل مهاجران پرداخت و گفت مهاجران به جانشینی پیامبر شایسته ترند،(2) و سپس سخنان متعددی بین مهاجر و انصار موجود در آن محل رد و بدل شد که هر کدام خلافت را برای خود می¬خواستند و حتی بحث به مشاجره لفظی کشیده شد. در این بین، جبهه انصار که متشکل از دو گروه اوس و خزرج بود این دو قبیله از دیر ایام همیشه با هم نزاع داشتند تا به برکت اسلام و نبی اکرم جنگ و اختلاف را کنار گذاشته بودند و زیر سایه اسلام متحد شده بودند. با دامن زدن به مسائل قبیله ای، وحدت خود را از دست دادندو بشیر بن سعد از قبیله خزرج که پسر عموی سعد بن عباده بود و از تمایل انصار به سعد بن عباده سخت ناراحت بود به نفع مهاجران سخن گفت و ابوبکر بلافاصله رو به حاضران کرد و گفت به نظر من با عمر یا ابوعبیده بیعت کنید که هر دو شایسته¬اند. سپس عمر و ابوعبیده برخاستند و رو به ابوبکر گفتند تو شایسته¬تری و دست او را به عنوان بیعت فشردند، بشیربن سعد از انصار هم دست ابوبکر را فشرد. مخالفت این شخصیت خزرجی با سعد بن عباده به اوسی های انصار که قلبا" از این که سعد بن عباده خزرجی که از قبیله آنان نبود خلافت را در دست بگیرد آن چنان خوشنود نبودند جرئت مخالفت بخشید، لذا رئیس قبیله اوس رو به افراد خود کرد و گفت اگر خزرجیان گوی خلافت را بربایند بر شما برتری پیدا می کنند زودتر برخیزید و با ابوبکر بیعت کنید سپس خود برخاست و با ابوبکر بیعت کرد و اوسیان موجود هم از او پیروی کردندو بیعت نمودند و بدین ترتیب ابوبکر به بیعت دو نفر از مهاجران و بشیربن سعد خزرجی و رئیس اوسیان و پیروان وی، اکتفا نمود و سقیفه را ترک کرد و به سوی مسجد آمد بدین ترتیب با آمدن ابوبکر به مسجد و این که مهاجر و انصار با وی بیعت کرده اند از عده¬ای بیعت گرفتند اما عده زیادی از بیعت سرباز زدند از جمله سعد بن عباده و خزرجیان تابع او. هم چنین پس از حادثه سقیفه، بنی هاشم و گروهی از مهاجرین به عنوان اعتراض در خانه فاطمه زهرا که در حیات رسول اکرم از احترام خاصی برخوردار بود متحصن شدند و تن به بیعت ندادند که بزرگان و اجلا از صحابه در این جمع بودند از جمله: سلمان، ابوذر، مقداد، عماریاسر، عباس بن عبدالمطلب، طلحه بن عبیدالله.(3) حتی در تاریخ آمده است که بانیان سقیفه؛ یعنی سعد بن عباده رئیس خزرجیان و پیروان او آن گاه که این نتیجه غیر منتظره را مشاهده نمودند، یادآور شدند که ما جز با علی(ع ) با کسی بیعت نمی کنیم.(4)
اندیشه تعیین خلیفه توسط گروه محدودی، تصمیمی عجولانه و خام و از نظر اصول دموکراسی به حدی بی ارزش بود که خود عمر بن خطاب آن را امری عجولانه و بدون اندیشه و فکر نامید، لکن با این همه او از نتیجه اجتماع سقیفه دفاع نمود و ادعا کرد که هر چند حادثه¬ای ناخواسته و اتفاقی بود، اما خدا شر آن را از مردم دفع کرد .(5)
پس از این واقعه با هجوم به خانه فاطمه زهرا از بقیه با زور بیعت گرفتند اما با این حال باز هم کسانی از بیعت سرباز زدند ولی آنان در امان نماندند از جمله سعد بن عباده که ترور شد و پس از مدتی شایع شد که توسط جنیان کشته شد.(6)
در خارج مدینه کسانی که حاضر به بیعت نبودند و لذا زکات را به عاملان ابوبکر نپرداختند جان و مال و ناموسشان مورد هتک قرار گرفت.(7)
در این جا این پرسش مطرح می گردد: چرا باتوجه به سفارش پیامبر در مورد رهبری امام علی و جریان غدیر مردم سقیفه را تشکیل دادند و با ابوبکر بیعت کردند؟!
در پاسخ به این پرسش می طلبد که به عوامل کنار گذاشتن امام علی(ع)از صحنه سیاست پرداخته شود. بررسی این عوامل نشان می دهد که نادیده گرفتن دستور خدا و پیامبر و تناقضات در تاریخ اسلام ریشه در عواملی دارد که به برخی از آن ها اشاره می شود.
1- حسادت ورزى و برترى جویى نسبت به خاندان پیامبر و قبیله بنى هاشم، از انگیزه‏هاى مهم عمل نکردن به دستور پیامبر اسلام‏(ص) در مورد امامت على(ع) است. این انگیزه ریشه دار بود و به عصر پیامبر اسلام(ص) و شاید پیش از اسلام بر مى‏گردد و مربوط به قبایل عرب به ویژه برخى قبایل قریشى مکه است.
بررسى‏هاى تاریخ نشان مى‏دهد که بسیارى از اقوام و قبایل عرب خصوصاً برخى از قبایل قریش و در رأس آنان بنى امیه بنا به انگیزه یاد شده هیچ گاه با پیامبر و خاندانش(که از بنى هاشم بودند) خوب نبودند و پیوسته نسبت به آنان به دلیل تعصب قومى و قبیلگى رشک مى‏ورزیدند. بر این اساس هرگز مایل نبودند فردى از این خاندان به حکومت برسد و بر آنان حکم کند. این حسادت به قدرى در اعماق جانشان شعله¬ور بود که بسیارى از قریشیان حتى پس از بیعت خودجوش مردم با امیرمومنان(ع) بعد از قتل عثمان نیز یا با حضرت بیعت نکردند و یا اگر به انگیزه سیاسى مجبور شدند بیعت کنند، از همکارى با حکومت علوى سرباز زدند و پیوسته مترصد ضربه زدن به او و براندازى حکومتش بودند. امام(ع) درباره انگیزه مخالفت قریش با حضرتش مى‏فرماید: ما تنقم مِنا قریش إلا أنّ اللَّه اخْتارنا علیهم فأدخلنا هم فى حیزنا؛ قریش با ما دشمنى نمى‏کند جز براى این که خداوند ما را به رهبرى و سرورى ایشان برگزید و ما آنان را زیر فرمان خویش کشاندیم.(8)
حضرت در پاسخ به این سؤال که چگونه مردم شما را از خلافت که حقتان بود بازداشتند؟ فرمود: به خاطر خودخواهى بود که گروهى بخیلانه به خلافت چسبیدند(و حق را از ما گرفتند).(9)
ابوسفیان سرکرده قریشیان و بنى امیه، پس از انتخاب عثمان به خلافت، بسیار خوشحال بود و در پوست خود نمى‏گنجید. وى در آن وقت نابینا بود و به مردى گفت او را به قبر حضرت حمزه عموى پیامبر اسلام(ص) برساند. وقتى به کنار قبررسید، خطاب به قبر گفت: حکومتى که با ضرب شمشیر به دست آوردید، امروز بازیچه دست غلامان ما شده است، سپس به قبر حمزه(ع) لگد زد.(10)
2- کینه توزى و انتقام جویى اعراب و قریش: این انگیزه ریشه‏اش به جنگ‏هاى صدر اسلام بر مى‏گردد. امام على(ع) در دفاع از پیامبر اسلام(ص) و برداشتن موانع تبلیغ و نشر اسلام، تعدادى از سران شرک و کفر را به هلاکت رساند. از این رو بسیارى از اعراب و قریشیانى که در جنگ‏ها از نزدیکان خویش، کسانى را از دست داده بودند، کینه حضرت را به دل گرفتند. آنان این کینه را پنهان نمى‏کردند، بلکه در محافل و مجالس ابراز مى‏کردند و پیوسته در صدد انتقام جویى از حضرت بودند. این واقعیت در قسمت هایى از دعاى ندبه آمده است: در راه خدا خون‏هاى سران و گردن کشان عرب را به خاک ریخت و شجاعان شان را به قتل رساند و سرکشان آن‏ها را مطیع ساخت(در نتیجه) دل‏هاى آنان را نسبت به خود پر از حقد و کینه از واقعه جنگ‏هاى بدر و خیبر و حنین و غیر آن‏ها ساخت.(11)
ابن ابى الحدید معتزلى درباره کینه توزى قریشیان نسبت به حضرت على(ع) مى‏گوید: تجربه ثابت کرده که گذشت زمان موجب فراموشى کنیه‏ها و خاموشى آتش حسد و سردى دل‏هاى پرکینه مى‏شود، ولى بر خلاف انتظار روحیه مخالفان على پس از گذشت ربع قرن(25 سال) عوض نشد و عداوت و کینه‏اى که از دوران پیامبر(ص) نسبت به على(ع) داشتند، کاهش نیافت و حتى فرزندان قریش و نوباوگان و جوانان آنان که شاهد حوادث خونین معرکه‏هاى اسلام نبوده‏اند و قهرمانى‏هاى امام(ع) را در جنگ‏هاى بدر و أحد و... بر ضد قریش ندیده بودند، بسان نیاکان خود سرسختانه با على(ع) عداوت ورزیدند و کینه او را در دل داشتند.(12)
3- دنیاطلبى: عده‏اى با توجه به شناختى که از امیر مؤمنان على(ع) داشتند، به خوبى مى‏دانستند که اگر حکومت به دست حضرت بیفتد و امام قدرت اجرایى پیدا کند، اجازه دنیاطلبى و تعدّى به بیت المال را به آنان نمى‏دهد. این قبیل افراد مى‏دانستند تاب تحمّل عدل علوى را ندارند.
عدالت و دادگرى و سخت‏گیرى و تقید کامل امام(ع) به رعایت اصول از عصر رسالت زبانزد خاص و عام بود.
در مواقع مختلف در زمان پیامبر، سخت‏گیرى حضرت على(ع) را در موضوع عدالت و بیت المال دیده بودند. مثلاً در جریان غنیمت یا جزیه‏اى که از یمن به دست آوردند، حضرت على(ع) متوجه شد که فرماندهان آن را بین سربازان تقسیم کرده‏اند، حضرت با شدت با آن‏ها برخورد نمود و از همه سربازان و افسران پس گرفت. مسلمانان پیش پیامبر(ص) شکایت از حضرت على(ع) کردند، پیامبر در جوابشان فرمود: از بدگویى درباره على دست بردارید که او در اجراى دستور خدا بسیار دقیق و سخت¬گیر است و هرگز در زندگى او تملّق و مداهنه وجود ندارد.(13)
4- عدم رشد سیاسى: غاصبان خلافت بازیگران سیاست، آگاهانه - چنان که على(ع) در خطبه شقشقیه مى‏فرماید: ابوبکر با این که شایستگى و افضیلت مرا مى‏دانست، غصب خلافت نمود- امامت را از مسیر حقیقى خود منحرف نمودند و توده مردم هم به لحاظ عدم رشد سیاسى و عدم درک صحیح از این که انحراف در مسئله امامت و رهبرى امت اسلام چه مصایبى به بار مى‏آورد، دنبال غاصبان خلافت را گرفتند. نه به توصیه و سفارش پیامبر اسلام(ص) عمل کردند و نه به دعوت على(ع) پاسخ مثبت دادند.
آن‏ها تصور مى‏کردند مسئله خلافت و امامت بر جامعه اهمیت چندانى ندارد که آیا حضرت على(ع) به دست گیرد یا کسانى مانند ابوبکر و عمر(که از کهنسالان و پدر خانم پیامبر و از اوّلین مسلمانان بودند).
اگر جریان سقیفه و اتفاقاتى را که در آن جا اتفاق افتاد و نحوه انتخاب ابوبکر را مرور کنیم، مى‏بینیم به صورت برنامه طراحى شده، این مسئله اتفاق مى‏افتد و مسلمانانى که در آن جا حضور دارند، براى این که عقب نیفتند، زود تصمیم گرفته و بیعت مى‏کنند.
نتیجه این که این عوامل چهارگانه باعث شد که به دستور رسول گرامى اسلام(ص) در مورد جانشینى و خلافت على(ع) عمل نکردند. نه تنها با حضرت بیعت نکردند، بلکه به زور شمشیر از حضرت براى خلیفه اوّل بیعت گرفته شد.(14)
پی¬نوشت¬ها:
1- سیره ابن هشام، ج 2، ص 660 ؛ عقدالفرید، ج 4، ص 257.
2- تاریخ طبری، ج 3، ص 220.
3-تاریخ طبری، ج 2، ص 466 ؛ مسند احمد، ج 1، ص 55 ؛ سیره ابن هشام، ج 4، ص 388.
4- تاریخ طبری، ج 3، ص 222 ؛ تاریخ کامل، ج 2، ص 224.
5- تاریخ طبری، ج 2، ص 446 ؛ صحیح بخاری، کتاب الحدود، باب رجم الحبلی .
6- تاریخ طبری، ج 2، ص 223 - اسدالغابه، ج 2، ص 284.
7- الاصابه، ج 3، ص 336 ؛ تاریخ ابی الفدائ، ص 158.
8- مجله حکومت اسلامى، ج 18، ص 316، به نقل از شیخ مفید، ارشاد(ترجمه سید هاشم رسولى محلاتى)، ج 1، ص 242.
9- نهج البلاغه، فیض الاسلام، خطبه 161.
10- عبدالفتاح عبدالمقصود، امام على بن ابى طالب،(ترجمه سید محمّد مهدى جعفرى) ج 1، ص 287.
11- مفاتیح الجنان، دعاى ندبه.
12- ابن ابى الحدید، شرح نهج البلاغه، ج 11، ص 144، ذیل خطبه 211.
13- جعفر سبحانى، فروغ ولایت، ص 114.
14- برای اطلاع از تفصیل جریان سقیفه و وقایع بعد از آن با تحلیلی مستند، مراجعه کنید به کتاب پیشوایی از نظر اسلام، نگارش آیت الله جعفر سبحانی .

امام حسن (ع)

در این قسمت پرسش و پاسخ های مربوط به امام حسن (علیه السلام) مطرح می شود.

لطفا اجمالی از زندگی امام حسن مجتبی (ع) را بیان كنید؟

امام حسن مجتبی(ع) آن حضرت و برادرش امام حسین (ع) دو فرزند امیرالمومنان علی(ع) بودند از حضرت فاطمه سلام الله علیها دختر پیغمبراكرم(ص) و پیغمبراكرم بارها مى‌فرمود كه: (( حسن و حسین فرزندان منند)) و به پاس همین كلمه, علی(ع) به سایر فرزندان خود مى‌فرمود: (( شما فرزندان من هستید و حسن و حسین فرزندان پیغمبر خدایند))

امام حسن(ع) سال سوم هجرت در مدینه متولد شد و هفت سال و خرده‌ای جد خود را درك نمود و در آغوش مهر آن حضرت بسر برد و پس از رحلت پیغمبر اكرم (ص) كه با رحلت حضرت فاطمه, سه ماه یا شش ماه بیشتر فاصله نداشت, تحت تربیت پدر بزرگوار خود قرار گرفت. امام حسن(ع) پس از شهادت پدر بزرگوار خود به امر خدا و طبق وصیت آن حضرت, به امامت رسید و مقام خلافت ظاهری را نیز اشتغال كرده نزدیك به شش ماه به اداره امور مسلمین پرداخت و در این مدت معاویه كه دشمن سر سخت علی(ع) و خاندان او بود و سالها به طمع خلافت ( در ابتدا به نام خونخواهی خلیفه سوم واخیراً به دعوی صریح خلافت) جنگیده بود به عراق كه مقر خلافت امام حسن (ع) بود لشكر و جنگ آغاز كرد و از سوی دیگر سرداران لشكریان امام حسن(ع) را تدریجاً با پولهای گزاف و نویدهای فریبنده اغوا نمود و لشكریان را بر آن حضرت شورانید. بالأخره آن حضرت به صلح مجبور شده, خلافت ظاهری را با شرایطی ( به شرط اینكه پس از درگذشت معاویه دوباره خلافت به امام حسن(ع) برگردد و خاندان وشیعیان از تعرض مصون باشند) به معاویه واگذار نمود معاویه به این ترتیب خلافت اسلامی را قبضه كرد و وارد عراق شده و در سخنرانی عمومی رسمی شرایط صلح را الغاء نمود و از هر راه ممكن استفاده كرده, سخت‌ترین فشار و شكنجه را به اهل بیت و شیعیان ایشان روا داشت. امام حسن(ع) در تمام مدت امامت خود كه ده سال طول كشید در نهایت شدت و اختناق زندگی كرد و هیچگونه امنیتی حتی در داخل خانه خود نداشت و بالأخره در سال پنجاه هجری به تحریك معاویه به دست همسر خود مسموم و شهید شد.

امام حسن(ع) در كمالات انسانی یادگار پدر و نمونه كامل جّد بزرگوار خود بود وتا پیغمبراكرم (ص) در قید حیات بود, او و برادرش در كنار آن حضرت جای داشتند و گاهی آنان را بر دوش خود سوار مى‌كرد.

عامه و خاصه از پیغمبراكرم(ص) روایت كرده‌اند كه درباره حسن وحسین علیهما السلام فرمود: این دو فرزند من امام مى‌باشند خواه برخیزند و خواه بنشینند ( كنایه است از تصدی مقام خلافت ظاهری و عدم تصدی آن ) . و روایات بسیار از پیغمبراكرم(ص) و امیرالمومنان علی (ع) در امامت آن حضرت بعد از پدر بزرگوارش, وارد شده است.

چرا امام حسن (ع) در دوره امامت خود سکوت را بر قیام ترجیح داد؟

امام حسن (ع) بعد از صلح با معاویه سکوت نکرد، بلکه شیوة مبارزه علیه او را تغییر داد. تغییر شیوه مبارزه مناسب ترین راهکاری بود که توسط امام اعمال گردید؛ زیرا قیام مسلحانه امام با مواد صلحنامه همسویی نداشت. اگر امام بعد از صلح بار دیگر قیام مسلحانه می کرد، عملاً زمینه اجرای سیاست های ضد اسلامی معاویه را به صورت گسترده فراهم می کرد و، معاویه به بهانه نادیده گرفتن مواد صلحنامه ، امام را به نقض پیمان صلح نامه متهم می کرد و ، سیاست های خصمانة خود بر ضد اسلام و خاندان پیامبر (ص) و شیعیان را آشکار می کرد.
بر این اساس موفق ترین استراتژی ها جهت مبارزه بر ضد معاویه، سیاست های راهبردی بود که امام حسن (ع) اتخاذ نمود ، که به بعضی اشاره می شود:
أ ) تربیت و آموزش نیروهای کارآمد
یکی از شیوه های بسیار موفق امام، تربیت و آموزش نیروهای کارآمد بود. پس از حضور امام در مدینه، محدثان و راویان و دانشمندان بزرگ سوی آن شهر شتافتند و جهت کسب فیض بیشتر بر گرد حضرت جمع شدند. پس از چند صباحی مدینه با فروغ ستارگان درخشان درخشش یافت و مکتب سازندة رسول خدا، بار دیگر قوّت گرفت. مکارم اخلاق و رفتار پسندیده در روح افراد لایق جلوه کرد و هر روز برمشعلداران نهضت فرهنگی و سیاسی اسلام افزوده می شد.
یاران باقی ماندة علی بن ابی طالب (ع) و موالیان اهل بیت (ع) سازماندهی جدیدی را سامان دادند و نیروهای کارآمد را شناسایی کرده و جنگ سردی را بر ضد نظام حاکم آغاز نمودند. در این مدت برخی از افراد که در خواب غفلت و گمراهی به سر می بردند، با روشنگری حضرت بیدار شدند و مبانی اسلام را از امام آموختند.
تربیت شاگردان متعدد در تزلزل حکومت معاویه و گسترش معارف اسلامی و جلوگیری از حکومت بنی امیه بسیار مؤثر بود. شاگردان امام از شهرها و کشورهای مختلف مانند کوفه و یمن آمده بودند و در برابر هجوم فرهنگی معاویه و بدعت گذاری او ایستادند. برخی از آنان بعد از شهادت حسن بن علی (ع) به دست معاویه به شهادت رسیدند، زیرا معاویه شدیداً از آنان احساس خطر می کرد برخی دیگر در سال 61 هجری قمری در قیام امام حسین (ع) حضور داشته و در برابر یزید بن معاویه با خون خود اسلام و قرآن را آبیاری کردند.
در این جا به بعضی از شاگردان امام مجتبی (ع) اشاره می گردد:
1 . رشید هجری که از اصحاب خاص علی (ع) و از شاگردان امام حسن (ع) بود که در مسیر اثبات دوستی علی بن ابی طالب به شهادت رسید.
2 . حبیب بن مظاهر نیز از یاران امام علی (ع) و از شاگردان امام مجتبی (ع) بود که در کربلا به شهادت رسید.
3 . حجر بن عدی که از یاران امام علی (ع) و شاگردان امام حسن (ع) بود که بعد از شهادت امام حسن (ع) به دفاع از امامان پرداخته و مبارزات گسترده ای را علیه معاویه انجام داد و سرانجام توسط وی به شهادت رسید.
4 . کمیل بن زیاد نخعی نیز از افراد مورد اطمینان علی (ع) و حسن (ع) به شمار می رفت.(1)
ب ) نشر و فرهنگ اسلام
یکی از امور اساسی که امام حسن (ع) انجام داد، نشر فرهنگ اسلام بود. این سیاست به منظور دو هدف عمده صورت گرفت: حفظ اسلام و تضعیف حکومت معاویه گسترش اسلام موجب می شد سیاست های ضد دینی معاویه به گونه ای شفاف آشکار شود. معاویه در طول حکومت خود مرتکب بدعت ها شد و مبانی دینی را تضعیف کرد و عملاً علیه اسلام مبارزه نمود. در ایام خلافت وی در نمازهای جمعه بر پیامبر خدا درود فرستاده نمی شد ؛ وقتی از معاویه پرسیدند: چرا چنین می کنی، گفت: نام پیامبر را بر زبان جاری نمی کنم تا اهل بیت او بزرگ نشوند!(2)
معاویه حدود الهی را تعطیل کرد. (3) وی نسبت به احکام الهی بی اعتنا بود و احکام الهی را تغییر می داد به عنوان نمونه: خطبه های نماز عید فطر را پیش از نماز خوانده و اذان و اقامه را در نماز عید فطر و عید قربان اضافه کرد.(4)
سیاست امام حسن (ع) درخصوص فرهنگ سازی و معرفی اسلام اصیل و واقعی و گسترش معارف اسلامی ، مبارز جدی علیه حکومت معاویه بود.
سیاست امام مبنی بر گسترش و شفاف سازی اسلام به گونه ای بود که بعضی از مردم سیاست های معاویه را ضد دینی می دانستند، از این رو نسبت به او بدبین شده بودند.
بنابراین وجود امام معصوم (ع) و تلاش های او، خط اصیل اسلام را در دوره بدعت ها و تحریفات و حملات همه جانبه فرهنگی بر ضد اسلام، حفظ می کرد و به آگاهی و راهنمایی مردم می پرداخت.
ج) حمایت سیاسی و اقتصادی از موالیان
یکی از سیاست های امام حسن (ع) حمایت سیاسی و اقتصادی از شیعیان و دوستداران اهل بیت (ع) بود . با تسلط یافتن معاویه بر عراق ، آمار جنایت وی بر مسلمانان به ویژه موالیان اهل بیت (ع) بیش تر می گردید و هر روز بر فراریان مردم شام ( که از ظلم معاویه رنج می بردند و راهی مدینه می شدند) افزوده می شد. امام حسن (ع) پشتوانه ای محکم و استوار برای پناهندگان سیاسی بود که در دوران اقامت در مدینه از هیچ گونه کوشش و حمایتی از آنان کوتاهی نکرد، از جمله سعید بن ابی سرح کوفی که از دوستان اهل بیت (ع) بود. وی مورد خشم استاندار کوفه (زیاد بن ابیه) قرار گرفت و سپس مورد تعقیب سیاسی واقع شد. زیاد او را احضار نمود، لیکن او از کوفه فرار کرد و راهی مدینه شد و به امام مجتبی (ع) پناه برد. امام از او حمایت کرد جهت جلوگیری از مظالم «زیاد بن ابیه» و گرفتن امان برای «سعید» به «زیاد» نامه نوشت و وی را تهدید نمود که به سعید آسیب نرساند. حمایت سیاسی و مالی امام از پناهندگان سیاسی یکی از شیوه های مبارزه علیه معاویه به حساب می آمد، زیرا این رویکرد موجب محبوبیت امام و بدبینی نسبت به معاویه می شد .
د) اظهار انزجار و افشاگری بر ضد معاویه
از دیگر برنامه های امام مجتبی (ع) اظهار انزجار و افشاگری همه جانبه علیه معاویه بود. وی در هر زمان و مکان مناسبی که فرصت می یافت، مشروعیت حکومت معاویه را زیر سؤال می برد و تبلیغات مسموم معاویه را خنثی می کرد. نیز مردم را نسبت به زیرپاگذاشتن و عمل نکردن به مواد صلح نامه توسط معاویه آگاه می کرد.
سیاست امام در قالب های مختلف مانند نامه نگاری و خطبه خواندن صورت گرفت. استراتژی امام در معرفی ماهیت حکومت معاویه و اهداف شوم او بسیار مؤثر بود؛ زیرا مردم ماهیت حکومت معاویه را از زبان نوه رسول خدا می شنیدند.
عملکرد معاویه نشان از آن داشت که وی تنها به حکومت کردن بر مردم می اندیشد.
ه) جلوگیری از ولایت عهدی یزید
یکی از سیاست های معاویه، موروثی کردن حکومت بود، بدین معنا که درصدد بود بعد از خود، حکومت در خاندان معاویه تثبیت گردد این رویکرد بر خلاف سیره مسلمانان بود. معاویه با بیعت گرفتن از مردم برای فرزندش یزید عملاً به موروثی نمودن حکومت اقدام نمود و از مردم مکه، مدینه، شام و ... خواست بیعت بگیرد. آن گاه که از طرح گرفتن بیعت عمومی گذشت، از راه برخوردها و جلسات مشورتی خود متوجه شد که از دو جهت بالاترین مانع برای گرفتن بیعت، امام حسن (ع) است، زیرا اوّلاً : بسیاری از مخالفان منتظر بودند ببینند سلاله رسول خدا (ص) چه می کند؟ امام در صلح نامه شرط کرده بود که معاویه برای خود جانشین تعیین نکند و او نیز متعهد شد.
ثانیاً امام (ع) میان مردم مسلمان از پایگاه بسیار قوی برخوردار بود و مواضع امام در طرح بیعت مردم با یزید بسیار مؤثر بود.
امام (ع) بارها بر این ماده صلح نامه (عدم تعیین جانشین بعد از معاویه) پافشاری کرده و بارها اعلام نمود که معاویه حق تعیین جانشین بعد از خود را ندارد. پافشاری امام در رشد افکار عمومی مبنی بر عدم بیعت گرفتن برای یزید بسیار تأثیرگذار بود.
به همین خاطر معاویه برای آنکه ، جانشینی یزید قطعی شود، راهی جز به شهادت رساندن امام نداشت یکی از علت ها که او را به این کار و تحریک همسر امام برای مسموم نمودن حضرت واداشت همین مسئله بود.
با توجه به مطالب یاد شده می توان نتیجه گرفت: علی رغم آنکه امام با معاویه صلح نمود، ولی در مدتی که امام بعد از صلح در مدینه زندگی می کرد، لحظه ای از مبارزه علیه معاویه غفلت نکرد. وی روش مبارزه علیه معاویه را تغییر داد. تغییر روش مبارزه « سکوت در برابر ظلم» نبوده و بدان معنا نیست که امام حکومت معاویه را مشروع می دانسته است.
سیاست معقول و منطقی امام در زمینه سازی رشد فکری جهان اسلام و تزلزل حکومت امویان بسیار مؤثر بود. افزون بر آن تغییر روش مبارزه امام در زمینه سازی قیام امام حسین (ع) علیه یزید بسیار نقش داشت.
از سوی دیگر تغییر روش امام حسن (ع) در حفظ اسلام و حفظ جان شیعیان نیز نقش بنیادی داشت.
کوتاه سخن این که امام در دورة امامت خود چه در دورة زمامداری و چه بعد از آن می کوشید تا آن چه را که به صلاح اسلام و مسلمانان است، انجام دهد. حضرت در این راه آن گاه که شرایط اقتضا می کرد سکوت کند، سکوت می کرد، و آن گاه که اقتضا می کرد حرف بزند، حرف می زد. سکوت به معنای بی اعتنایی در سیرة حضرت وجود نداشت.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت ها :
1 – احمد زمانی، حقایق پنهان از زندگانی امام حسن (ع) ص 251 – 259.
2 – همان، ص 258.
3 – شرح نهج البلاغه، ج1، ص 464.
4 – شرح ابن ابی الحدید، ج3، ص 470؛ به نقل از حقایق پنهان، ص 259.
5 – کشف الغمه، ج1، ص 123.
6 – حقایق پنهان، ص 271 – 272.

چرا امام حسن(ع) صلح کرد و امام حسین(ع) جنگ کرد؟

شرایط زمان حضرت امام حسن (ع) با شرایط زمان‏امام حسین (ع) بسیار متفاوت بود و ناچار اقتضاى حرکت‏هاى متفاوتى داشت.
در زمان امام حسن (ع) مردم آمادگى روحى براى مبارزه‏اى سخت و طولانى با معاویه را نداشتند به دلیل:
الف) جنگ‏هاى قبلى (صفین- نهروان- جمل)
ب) حیله‏گرى و تزویر معاویه و سست عنصرى گروه بسیارى از مردم
ج) خطرات بیرونى که مجموع جامعه اسلامى آن زمان را تهدید مى‏کرد و درگیرى داخلى آنان را براى حمله به مسلمانان بر مى‏انگیخت
د) حفظ خون شیعیان باقى مانده
ه) روشن کردن حیله‏گرى معاویه و رشد فکرى جامعه
اما در زمانى که امام حسین (ع) قیام نمود از یک سو حساسیت به وجود آمدن ناگهانى ارتداد کلان وجود نداشت از طرف دیگر انحراف دستگاه حکومت چند صد برابر شده بود. از نظر اجتماعى نیز شرایط بر اثر ظلم و بیدادگرى حاکم مردم را به ستوه آورده و نارضایتى عمومى بیداد مى‏کرد. بنابراین یکى از شرایط پدید آوردن انقلاب فراهم آمده بود ولى شرط دیگر آن- که وجود روح حماسه و ایثارگرى است- جز در تعداد معدودى فراهم نبود. بنابراین بر امام لازم بود که از همین مقدار استفاده کند و موقعیت را از دست ندهد و هر چند در چنان وضعیتى مى‏توانست پیروزى نظامى به دست آورد ولى حرکتى پدید آورد که پایه نظام‏هاى ستمگر را براى همیشه لرزاند و روح خروش و حماسه را در کالبد مسلمانان و همه آزادى خواهان جهان دمید و آثار بسیار گران‏بهایى در تاریخ بشریت بر جاى گذارد.

چرا امام حسن(ع)صلح با معاویه را پذیرفت ؟

در مورد صلح , یا بهتر است بگوییم : آتش بس حضرت مجتبی با معاویه .بعد از شهادت حضرت على (ع)امام مجتبى در روز جمعه , بیست و یکم ماه مبارک رمضان سال چهل هجرى بالاى منبر رفت و آن چه مى بایست به مردم , گفت و مردم با او بیعت کردند. بلافاصله امام عمّال خود را به نواحى فرستاد و حکّام را در بلاد منصوب نمود, از جمله ابن عباس را والى بصره کرد. معاویه از جریان با خبر شد و چندجاسوس فرستاد, که یکى از طایفه بنى القین بود که به سوى بصره فرستاده شد و دیگرى از قبیله حمیر به سوى کوفه ,تا آن چه را در این دو شهر مى گذرد, به او اطلاع بدهند. امام مجتبى از جریان مطلع شد و هر دو را گرفت و گردن زد وبه معاویه نامه نوشت که جواسیس مى فرستى , مکر و حیله مى کنى و گویا قصد جنگ دارى ! اگر چنین است , آماده جنگ هستم . پس از چند بار مکاتبه , معاویه با لشگر زیادى متوجه عراق شد و براى سران منافقان که از ترس شمشیرِ حضرت على (ع)در لشکر حضرت امیر(ع)بودند و اکنون نیز چهره منافقانه خود را پوشانده و در لشکر امام مجتبى به سر مى بردند, مخفیانه نامه نوشت که اگر حسن بن على را به قتل برسانند, دویست هزار درهم به هر یک مى دهد و دخترش را نیز به عقدشان در مى آورد. به علاوه آن ها را امیر یکى از لشکریان شام خواهد نمود. با این شیوه اکثر منافقان را متوجه خود ساخت , حتى روزى یکى از منافقان در اثناى نماز به جانب حضرت تیر انداخت , ولى چون آن بزرگوار زره پوشیده بود, اثرى نکرد. آن ها به ظاهر به حضرت اظهار محبت مى کردند, اما در خفا به معاویه نامه مى نوشتند که با تو هستیم .
خبر لشکر کشى معاویه به جانب عراق به سمع مبارک حضرت رسید. حضرت بر منبر رفت و مردم را به جهاد دعوت کرد,ولى کسى اجابت نکرد, اما با تحریص و ترغیب عدىّ بن حاتم گروهى برخاستند و با او موافقت کردند. امام فرمود: اگر راست مى گویید, به نخیله بروید, ولى مى دانم به گفته خود وفا نخواهید کرد, چنان که با امام على (ع) وفا نکردید.
حضرت به نخیله رفت و متوجّه شد که اکثر آن ها که اظهار اطاعت کرده بودند, حاضر نشدند حضوریابند. امام در نخیله سخنرانى کرد. بعد از اتمام سخن مردى از قبیله کنده را به نام «حکم » با چهار هزار نفر به سوى لشکر معاویه فرستاد ودستورداد: در منزل انبار توقف کنید تا فرمانم برسد, اما وقتى به انبار رسیدند و معاویه از قضیه مطلع گردید, پیکى نزد «حکم » فرستاد که اگر به طرف ما بیایى و از حسن بن على (ع)دست بردارى , یکى ازولایت شامات را به تو مى دهم و پانصد هزار درهم برایش فرستاد. مرد پست و دنیا پرست امام را رها کرد و بادویست نفر از اقوام و دوستان نزدیک خود به معاویه ملحق شد. امام مرد دیگرى را از قبیله بنى مراد, همراه چهارهزار نفر به سوى انبار فرستاد که او هم فریب معاوبه را خورد و به او پیوست .
حضرت بعد از خیانت فرماندهان به محلّى به نام «دیر عبدالرحمن » کوچ کرد. همه سپاه سه روز در آن جا اقامت کردند تا این که چهل هزار سواره و پیاده جمع شدند. در این جا حضرت دوازده هزار نفر را به فرماندهى عبیداله بن عباس به جنگ با معاویه فرستاد و فرمود امیر لشکر عبیداله بن عباس است . اگر حادثه اى برایش پیش آید, قیس بن سعد امیر باشد و چنان چه براى قیس هم عارضه اى پیش آید, پسرش سعید بن قیس امیر باشد.
لشکر حرکت کرد و امام به شهر ساباط رفت تا مردم را به جنگ با معاویه تهییج کند. به منبر رفت و حقایق را بیان کرد و در ضمن سخن فرمود: تفرقه و تشتت را کنار بگذارید. گوش به فرمان باشید. آن چه من صلاح شما را در آن مى بینم , نیکوتر است از آن چه شما صلاح خود را در آن مى دانید.
بعد از اتمام سخنرانى , عده اى از منافقان که جزء خوارج بودند, از جا بلند شدند و فریاد زدند: به خدا قسم ! این مردکافر شده است . گروهى علیه آن بزرگوار شورش کردند و به خیمهء آن حضرت ریختند و هر چه بود, غارت کردند,حتّى سجادهء حضرت را از زیر پایش کشیدند و بردند. امام وقتى جریان را چنین مى بیند, همراه جمعى از اصحاب باوفاى خود به طرف شهر مدائن حرکت مى کند. وقتى خواست از ساباط حرکت نماید, در تاریکى ملعونى به نام «جرّاح بن سنان»خود را به حضرت رساند و لجام اسبش را گرفت و گفت : اى حسن ! کافر شدى , چنان که پدرت کافر شد! باتیغ یا خنجر به ران مبارک حضرت زد و او را مجروح ساخت . شیعیان حضرت را به مدائن در خانه سعد بن مسعودثقفى بردند.
با توجه به مطالب فوق حال قضاوت کنید آیا آن بزرگوار راه و چاره اى جز صلح یا پذیرش آتش بس داشت ؟حضرت با این کار چند امر مهم انجام داد:
اوّلاً: چهره ضد دینى و منافق گونه معاویه را آشکار کرد و مردم فهمیدند با چه جرثومه فسادى مواجه اند, چون وقتى صلح منعقد گردید, معاویه متوجه کوفه شد و روز جمعه به نخیله رفت و نماز جمعه اقامه کرد. بین دو خطبه گفت :مردم ! با شما مبارزه نکردم براى این که نماز بخوانید یا روزه بگیرید و زکات بدهید و... بلکه مبارزه کردم تا به امارتى که خدا به من عطا کرده است برسم , با این که حاضر نبودید آن را به من بسپارید.
تمام توافق هایى که با حسن بن على کردم , همه زیر پاى من است و به هیچ کدام عمل نخواهم کرد.
ثانیاً: امام جان خود و شیعیانش را حفظ کرد و جلوى کشتار جمعى آنان را گرفت .
ممکن است گفته شود: چه مانعى داشت حضرت امام مجتبى با معاویه مى جنگید, حتى اگر به شهادت وى ویارانش منجر مى شد, همان طور که حضرت اباعبداله چنین کرد؟
در پاسخ گفته مى شود که موقعیت اجتماعى معاویه اصلاً قابل قیاس با یزدید نبود. مردم معاویه را خال المؤمنین ,کاتب وحى , از صحابه رسول خدا(ص)حامى سرسخت خون عثمان و دلسوز به اسلام مى دانستند. درصورت شهادت حضرت و یارانش با قدرتِ پول و تطمیع و تبلیغات چنان رواج مى داد که آنان بر ضد حاکم قانونی قیام کردند و واجب القتل بودند و در نتیجه خون آن بزرگان به هدر مى رفت یا چندان اثر نداشت , هم چنان که حضرت حسین ده سال در زمان معاویه زندگى کرد و قیام ننمود, اما یزید در بین مردم به جوان هوس باز و شراب خوار وبوالهوس معروف بود و پایگاه اجتماعى نداشت و حضرت اباعبداله از این فرصت بهترین استفاده را نمود.
وانگهى اصلاً صلح امام حسن زمینهء قیام اباعبداله الحسین را فراهم نمودچرا که در
در مواد صلح نامه حضرت با معاویه را آمده است:
بسم اله الرّحمن الرّحیم حسن بن على با معاویه صلح کرد که متعرض او نشود, به شرطى که معاویه ,
1 بین مردم به کتاب خدا و سنّت رسول خدا و سیرت خلفاى شایسته عمل کند.
2 بعد از خود احدى را به عنوان خلیفه رسول خدا تعیین ننماید.
3 مردم در هر جا که باشند, از شرّ او ایمن باشند.
4 جان و مال و عِرض و شیعیانِ على بن ابى طالب از دست او در امان باشد.
5 ضررى به (امام ) حسن و برادرش حسین و سایر اهل بیت نرساند.
6 به على بن ابى طالب سبّ نکند و در قنوت نماز به او و شیعیانش ناسزا نگوید.

چرا امامت به فرزندان امام حسن(ع) نرسیده است؟

از متون دینی و روایات استفاده می‏شود كه امامان معصوم(ع) توسط خداوند به امامت و رهبری منصوب شده‏اند. بدین گونه نبوده است كه ائمه(ع) فرزندان خویش را به عنوان رهبر منصوب نمایند و یا مردم در انتخاب آن‏ها نقش داشته باشند؛ تا گفته شود چرا بعد از امام حسین(ع) امامان از فرزندان امام حسن(ع) گزینش نشده و امامت به فرزندان وی منتقل نشده است.
در اسلام امامت و رهبری از اهمّیّت ویژه‏ای برخوردار است تا آن جا كه از آن به عنوان عهد الهی یاد شده است.(1) این مقام باید به كسانی داده شود كه لیاقت و شایستگی‏های ذاتی و اكتسابی داشته باشند. خداوند خطاب به حضرت ابراهیم(ع) كه خواسته بود منصب امامت به فرزندان و دودمان وی منتقل شود فرمود: ".. لاینال عهدی الظّالمین؛(2) پیمان من - یعنی امامت - هرگز به ستمكاران نمی‏رسد". این آیه بیانگر عظمت و بزرگی این مقام است.
انتصاب رهبر از سوی خداوند بهترین گزینه و راهكار معقول و منطقی است، زیرا خداوند مصالح و مفاسد مردم را دانسته و كسانی را برای رهبری گزینش می‏كند كه لیاقت داشته باشند: "اللَّه أعلم حیث یجعل رسالته".(3)
به سبب لیاقت و قابلیّت‏های امامان معصوم(ع) بود كه آن‏ها حكومت و مرجعیت دینی را حق خود می‏دانستند، چنان كه امام حسین(ع) در برابر فرماندار مدینه بدان تصریح نمود.(4) بنابراین امامت بر اساس شایستگی اعطا شده به آن شایستگی‏ها خداوند آگاهی دارد و این شایستگی‏ها در اولاد امام حسین(ع) وجود داشت.
در بعضی از روایات تصریح شده است كه ائمه(ع) به دستور خداوند به منصب امامت و رهبری منصوب شده‏اند و اسامی نیز بیان شده است.
جابربن عبداللَّه انصاری از پیامبر اسلام(ص) در خصوص پیشوایان بعد از حضرت پرسید كه از فرزندان علی بن ابی طالب چه كسانی جانشینان شما هستند؟
فرمود: "حسن و حسین (كه آقای جوانان اهل بهشت هستند) سپس زین العابدین، پس از او باقر محمد بن علی (كه او را ملاقات خواهی كرد. هرگاه او را ملاقات نمودی، سلام مرا به او برسان) پس از او جعفر فرزند محمد، پس از او موسی فرزند جعفر، پس از او علی فرزند موسی، سپس محمد بن علی و پس از او علی بن محمد، سپس حسن بن علی و پس از او فرزندش مهدی. او كسی است كه جهان را پر از عدل و داد خواهد كرد، همچنان كه پر از ظلم و جور شده بود. ای جابر! آن‏ها خلفا و جانشینان من از فرزندان و عترت من هستند. هر كس آن‏ها را اطاعت كند، مرا اطاعت كرده و هر كس آنان را نافرمانی نماید، مرا نافرمانی كرده است. هر كس یكی و یا همه آن‏ها را انكار كند، گویا مرا انكار نموده است. به وجود آن‏ها خداوند جهان را نگهداشته است و حفظ و بقای جهان نیز به واسطه آن‏ها حفظ می‏شود تا زمانی كه خدا بخواهد".(5)
پی نوشت‏=
1. بقره (2) آیه 124؛ پیام قرآن، ج 9، ص 27.
2. همان، آیه 124.
3. انعام (6) آیه 124.
4. مثیرالاحزان، ص 24.
5. بحارالانوار، ج 27، ص 119 - 120.

آیا برادران و خواهران امام حسن(ع) می‌دانستند که «جعده» امام حسن(ع) را زهر داده است؟

پرسش:آیا برادران و خواهران امام حسن(ع) می‌دانستند که «جعده» امام حسن(ع) را زهر داده است؟ آیا «جعده» در آن هنگام در خانه امام حضور داشت یا فرار کرد؟ اگر حضور داشت، چگونه با او برخورد کردند؟
پاسخ:بیان روایات درباره این که اهل بیت امام مجتبی(ع) می‌دانستند که چه کسی حضرت را مسموم کرده، متفاوت است، که به آنها اشاره می‌شود:
1ـ از امام صادق(ع) نقل شده که امام مجتبی(ع) به اهل بیت خود فرمود: «با مسموم شدن از دنیا می‌روم»، پرسیدند: چه کسی این کار را انجام می‌دهد؟ امام فرمود: همسرم جَعْدَه، دختر اشعث بن قیس. معاویه او را فریب داده و او را وادار می‌کند که این عمل را انجام دهد.
به امام گفتند: او را از خانه‌ات بیرون کن و از خویشتن دور نما، امام فرمود: چگونه او را از خانه بیرون کنم، در حالی که تا کنون کاری انجام نداده، افزون بر این او نزد مردم دارای عذر و بهانه می‌شود (مردم می‌گویند: چرا امام مجبتی همسر خود را بدون این که کاری انجام دهد، از خانه بیرون نمود؟!) بعد از مدت زمانی معاویه مبلغ زیادی پول همراه با نوشیدنی مسموم، برای جعده فرستاد و به او وعده داد که اگر امام مسموم نماید او را به عنوان همسر یزید بر می‌گزیند. جعده امام مجتبی(ع) را مسموم کرد و معاویه هم به وعده خود عمل نکرد!(1)
2ـ از روایات استفاده می‌شود که اهل بیت(ع) امام مجتبی(ع) در زمان شهادت حضرت، از چگونگی شهادت و مسمومیت حضرت توسط «جعده» آگاه نبودند. چون زمان شهادت امام مجتبی(ع) فرا رسید، امام حسین(ع) بر بالین حضرت آمد و امام مجتبی(ع) فرمود: مرا مسموم کرده‌اند! امام حسین(ع) پرسید: چه کسی تو را مسموم کرد؟ امام مجتبی(ع) با گفتن مطالبی، از بردن نام «جعده» یا اشاره به او خودداری نمود. در روایتی آمده که امام مجتبی(ع) به امام حسین (ع)فرمود: می‌دانم چه کسی مرا مسموم کرده و این توطئه توسط چه فردی انجام شده است، ولی تو را به حقّی که بر تو دارم، سوگند می‌دهم، که در این باره از من نپرسی (تحقیق و تفحص نکنی که توسط چه فردی مسموم شده‌ام».(2)
به نظر می‌رسد دیدگاه دوم صحیح‌تر باشد، چون گروه زیادی از مورخانِ معتبر شیعه آن را نقل کرده‌اند.
البته بعدها روشن شد که امام مجتبی(ع) را مسموم کرده‌اند. در زمان مسموم شدن امام «جعده» در خانه حضرت بود. بعد از شهادت امام، او را از خانه حضرت بیرون نکردند.

پی‌نوشت‌ها:
1ـ بحار الانوار، ج 44، ص 153 ـ 154.
2ـ همان، ص 156؛ علامه طبرسی، تاج الموالید فی موالید الائمه ووفیاتهم، ص 102؛ مصنّفات، شیخ مفید، ج 2، ص 16 ـ 17.

امام حسن‌(ع) چند همسر داشتند؟ دلیل شایعاتی که میگن حضرت دارای 300 همسر بودند، چیست ؟

آنچه از نقلهای مختلف در تاریخ به دست می‌آید این است كه آن حضرت حداكثر 8 الی 10 همسر كه تعدادی از آنها به صورت كنیز و ملك یمین بوده داشته‌اند. ولی متأسفانه در كتابهای تاریخی بعضی از مورخین 250 و بعضی 300 و حتی تا 400 همسر برای ایشان ذكر می‌كنند كه این حرف شایعه‌ای بیش نیست‌. چنانچه تاریخ را مطالعه كنیم و صفات ممتاز اخلاقی و شخصیت برجسته حضرت مجتبی (ع) را بشناسیم‌، برایمان قابل قبول نخواهد بود كه شخصی با چنین روح بزرگ و خدایی‌، علاقه و توجه خارج از حد متعارف به مسئلة ازدواج و زناشویی از خود نشان دهد.

شاهد زندة این موضوع‌، تعداد فرزندان آن حضرت است كه طبق نوشتة مورخان‌، اگر آن حضرت همسران زیادی اختیار كرده بود لازمه‌اش این بود كه فرزندان زیادی هم داشته باشند در صورتی كه شیخ مفید (;)، و علامه مجلسی‌(;) تعداد فرزندان آن حضرت را جمعاً 15 نفر می‌دانند.

آیا با توجه به این تعداد فرزندان‌، دروغ بودن نسبت صدها همسر به امام حسن مجتبی‌(ع) روشن به نظر نمی‌رسد؟

از این همه تضاد و تناقض‌گویی در اقوال روشن می‌شود، كه این قبیل اخبار دروغین ساخته و پرداخته از ناحیه عباسیان مخصوصاً در زمان منصور دوانیقی بوده است زیرا در سال 137 هجری قمری‌، منصور دوانیقی روی كار آمد. او در راستای سیاستهای ضداسلامی و ضدمردمی و خاموش كردن نهضتهای علویان و به خصوص سادات حسنی از هیچ تهمت و جعلی در مورد خاندان اهل بیت‌: به خصوص امام حسن‌(ع) دریغ نداشت‌. به طوری كه بعد از قیام سادات حسنی به رهبری «محمد بن عبدالله بن حسن بن علی بن ابیطالب‌» در سال 145 .'ûق كه تا مرز نابودی خلافت منصور دوانیقی پیش رفت‌، این خلیفة بی‌رحم فرمان داد كه عبدالله بن حسن‌، پدر محمد و بسیاری از یاران او را دستگیر نموده و در شهر «هاشمیه‌» زندانی نمایند.

آنگاه منصور خطابه‌ای در برابر عده‌ای از اهل خراسان ایراد نمود كه گواه این مطلب است‌; «... به خدا سوگند; پول‌هایی را كه به حسن‌(ع) عرضه شده بود پذیرفت و معاویه او را فریب داد و وعده كرد كه تو را جانشین خودم خواهم نمود، لیكن او را بركنار كرد و از موقعیتی كه داشت به زیر كشید. حسن بن علی‌(ع) آنگاه به شهر خود مدینه بازگشت روی به زنان آورد، امروز با یكی ازدواج می‌كرد و فردای آن روز، یكی را طلاق می‌داد و با این شیوه به سر برد تا در بستر خویش بمرد....»

این حركت شیطانی منصور و تبلیغات مسموم بنی‌امیه سبب شد كه مزدوران قلم به دست و دوستان ناآگاه و غیرملتفت به مصالح اسلام‌، تعداد همسران را از 8 تا 400 نفر شمارند; امّا آنگاه كه سخن از نام و نشان آنان به میان می‌آید درمی‌مانند و تعداد انگشت‌شماری را معرفی می‌كنند كه این خود دلیل بر این تهمت بزرگ به وجود مقدس امام مجتبی‌(ع) می‌باشد.(82)

برای اطلاع بیشتر می‌توانید به كتابهای زیر مراجعه نمایید:

1) بحارالانوار، جلد 100

2) مروج الذهب‌، ج 3، ص 306

3) حیاة‌الامام الحسن بن علی‌، جعفر مرتضی عامل

4) ارشاد شیخ مفید

5) مناقب ابن شهر آشوب‌، ج 4.

پاورقی:

-82 حقایق پنهان‌، ص 335-330.

امام حسین (ع)

در این قسمت پرسش و پاسخ های مربوط به امام حسین (ع) و عاشورا مطرح می شود.

مختار چه کسی بود و ماهیت قیام او چگونه بوده است ؟

درباره مختار عقاید مختلفی وجود دارد .برخی به او با نظر منفی می نگرند و برخی او را کاملا تایید می نمایند .اما آنچه از مجموع گفته‏ها و روایات استفاده میشود این است که وی فردی مؤمن و معتقد به امامت امام سجاد«علیه السلام» بوده و در هنگام قضیه عاشورا در زندان بوده و پس از آزادی از زندان درصدد انتقام برآمد و قاتلین حضرت سیدالشهداء«علیه السلام» و اصحاب آن حضرت را به قتل رساند.
مختار سال اول هجری در طائف متولد شد و پدرش « ابو عبیده ثقفی» از صحابه است . مادرش «دومه » بارها درخواب ، بشارت داشتن فرزندی شجاع را دیده بود . او هنگام ورود« مسلم بن عقیل» به کوفه مختار میزبان اوست . مختار برای آماده سازی زمینه و سرباز گیری به اطراف کوفه می رود که مسلم با مشکلات کوفه روبرو می شود . بمحض اطلاع مختار به کوفه باز می گردد . و با گروهی از سربازان « ابن زیاد»که خبر کشته شدن مسلم را میدهند می جنگد و فرمانده آن سربازان را می کشد. مختار هنگام واقعه عاشورا در زندان اسیر است . بالاخره با تحمل و رنجها و شکنجه ها از زندان آزاد می شود . بی پروا سخن گفتن او در برابر حکومت ظلم یک خصیصه اخلاقی اوست . مختار در فکر انجام یک کار بنیادی برای حریم ولایت است و به قیام می اندیشد تا زمینه حکومت برای امام سجاد «‌علیه السلام » فراهم شود . مختار هنگام حمله سربازان یزید به مدینه و مکه که بعد از واقعه عاشورا اتفاق افتاد درمکه حضور داشت و مبارزه کرد . او برای کسب اجازه از امام سجاد «‌علیه السلام » نزد «محمد بن حنیفه » ( فرزند امام علی «‌علیه السلام » می رود تا توسط او کسب اجازه کند ( البته برخی این کار را دلیل بر این می دانند که او محمد حنفیه را امام خود می دانسته که پاسخ گفته شده که کار او از روی تقیه بوده است ) .
مختار به سخنرانی و روشنگری مردم می پردازد ، ولی بار دیگر به زندان می رود .وی از طریق سفارش « عبد اله بن عمر» که شوهر خواهر اوست ودر دربار نفوذ دارد آزاد می شود ، البته به شرط سوگند و ضمانت از وی. او هنگامی که آزاد شد، گفت : چقدر نادانند ،گمان می کنند من به این سوگند پایدار خواهم ماند .
مختار توانست فرزند مالک اشتر یعنی: ابراهیم بن مالک اشتر را نیز همراه خود سازد . در این زمان در کوفه درگیرهای درون شهری انجام می شد که بالاخره منجر به فتح کوفه گردید . جالب است بدانید که اکثریت آنانی که به مختار پیوسته بودند ایرانی بودند . مختار در کوفه به ساماندهی حکومت پرداخت و آماده نبرد با لشکریان شام به فرماندهی عبید اله بن زیاد و منافقان داخلی شد .
در نبردی سپاه هزار نفری عبید اله ، سپاه 3 هزار نفری مختار به فرماندهی یزیدبن انس طی دو مرحله نبرد ، به پیروزی رسیدند . مختار دنبال انتقام از قاتلان امام حسین «‌علیه السلام » بود . از جمله این افراد شمر ملعون و حرمله بودند . عمر سعد هم که از طریق مردمی ارجمند ، از مختار امان نامه گرفته بود ، بالاخره خودش با رفتارش امان نامه را لغو کرد و سرش از بدن جدا شد .
عبید اله بن زیاد هم طی نبردی کشته می شود و سرش را برای مختار می آورند که او نیز آن را برای امام سجاد «‌علیه السلام » می فرستند . مقر حکومت مختار کوفه است و امویان و زبیریان مردم سست ایمان هر روز بیشتر از قبل بر ضد او موضع می گیرند . مختار لباس رزم می پوشند و به جنگ به زبیریان می رود ، ولی مجبور به عقب نشینی شده و در دار الاماره،درحالی که دشمن مانع رسیدن آب و غذا به آنها بود، قریب چهار به ماه محاصره می شوند. بالاخره در نیمه ماه مبارک رمضان سال 67 هجری ،مختار با 19 نفر از افرادش تصمیم به آخرین یورش می گیرند . او غسل می کند و با همسرش و داع کرده و به خود عطر می زند .در دار الاماره باز می شود و او بادهان روزه شهادت را در آغوش می کشد .

نقش حضرت زینب (س) بعد از واقعه جانسوز عاشورا چه بود ؟

پاسخ: بعد از حادثه کربلا حضرت زینب (س)، حدود یک سال و شش ماه زندگى کرد. حضرت در کاروان اسیران، همراه دیگر باقى ماندگان غافله کربلا به کوفه و سپس به شام برده شد. اگر چه در واقع رهبرى بازماندگان بر عهده امام سجاد (ع) بود، اما به ظاهر زینب کبرى (س) رهبرى را برعهده داشت.
سخنرانى قهرمانانه زینب (س) در کوفه، موجب تحول در افکار عمومى شد. وى در برابر نعره مستانه عبیدالله بن زیاد، آن گاه که به پیروزیش مى‏نازید و مى‏گفت: "کار خدا را با خاندانت چگونه دیدى؟!" با شهامت و شجاعت و صف ناپذیرى گفت: "ما رأیت الا جمیلا؛ جز زیبایى چیزى ندیده‏ام. شهادت براى آنان مقدر شده بود. آنان به سوى کشتن گاه خویش رفتند به زودى خداوند آنان و تو را مى‏آورد تا در پیشگاه خداوند داورى خواهید.
آن گاه که ابن زیاد دستور قتل امام سجاد (ع) را صادر کرد، زینب (س) با زیرکى تمام، زمام عواطف را به دست گرفت و برادر زاده‏اش را در آغوش گرفت و گفت: اگر خواستى او را بکشى مرا هم بکش. به دنبال حرکت زینب (س)، ابن زیاد از کشتن امام سجاد (ع) منصرف شد.
کاروان آزادگان به دمشق رفت. در شام نیز زینب (س) توانست افکار عمومى را متحول نماید. در جلسه‏اى که یزید به عنوان پیروزى ترتیب داده بود و در حضور بازماندگان واقعه کربلا، سربریده حسین (ع) را در تشت نهاد و با چوب‌د‌ستى به صورتش مى‏زد، زینب کبرى (س) با سخنرانى خویش غرور یزید را در هم کوبید و او را از کرده خویش پشیمان کرد. سرانجام یزید مجبور شد کاروان را با احترام به مدینه برگرداند.
در مدینه نیز زینب (س)، پیام آور شهیدان، ساکت ننشست. او با فریادش مردم مدینه را بر ضد حکومت یزید شوراند. حاکم مدینه در پى تبعید حضرت زینب (س) برآمد. به نوشته برخى حضرت به شام سفر نمود و در همان جا درگذشت. برخى دیگر گفته‏اند: حضرت به مصر هجرت نمود و در تاریخ پانزدهم رجب سال 62 هجرى درگذشت.(1)
پى‏نوشت‏ها:
1- زینب پیام آور عاشورا، سید عطاء الله مهاجرانى، ص 287 به بعد.

آیا داستان «ارینب» و اینکه یزید عاشق وی بود، ولی او با امام حسین(ع) ازدواج کرد، صحت دارد؟

درباره «ارینب» و ازدواج امام حسین(ع) با وی در برخی کتاب‌ها از جمله «الامامه و السیاسه» ابو محمد عبدالله بن مسلم بن قتیبه دینوری مطالبی آمده، که خلاصه آن چنین است:
یزید عاشق «ارینب» دختر اسحق می‌شود. ارینب در زیبایی و ادب و کمالات، شهرتی درخور داشت. معاویه از جریان آگاه شد و به یزید وعده داد که او را به مقصود برساند. «ارینب» با پسر عمویش «عبدالله بن سلام» که از شخصیت‌های معروف بود، ازدواج کرد و در عراق با همسر خود زندگی می‌کرد. عبدالله از سوی معاویه در عراق مسئولیتی داشت. معاویه او را از عراق به شام احضار کرد و توسط ابو هریره و ابو درداء به وی گفت: دوست دارد دختر خود را به ازدواج تو درآورم،‌چون از جهات مختلف شایستگی داری داماد خلیفه باشی. عبدالله پذیرفت، آن دو جریان را به معاویه گزارش کردند. معاویه پیش از این، به دختر خود گفته بود که اگر آن دو نزد تو آمدند که تو را برای عبدالله خواستگاری نمایند، موافقت کن،‌ ولی به آنان بگو: در صورتی موافقت می‌کنم که عبدالله، همسر خود را طلاق دهد. عبدالله که فریب معاویه را خورده بود، همسر خود را طلاق داد و از معاویه درخواست کرد به وعدة خود وفا کند، معاویه پاسخ داد: اگر دخترم رضایت دهد، می‌پذیرم.
آن دو نزد دختر معاویه رفتند و جریان طلاق «ارینب» را به او گفتند دختر معاویه پاسخ داد: باید درباره این موضوع اندیشه و مشورت نمایم.
جریان میان مردم پخش شد و مردم معاویه را به خدعه و مکر یاد کردند!
مدتی گذشت تا عِدّه «ارینب» سپری شد. مجدداً آن دو نزد دختر معاویه رفتند اما پاسخ منفی داد و گفت: این ازدواج به مصلحت من نمی‌باشد!
سپس معاویه، ابو درداء را به عراق فرستاد تا «ارینب» را برای یزید خواستگاری نماید.
چون وی وارد عراق (کوفه) شد، فهمید که امام حسین(ع) هم در عراق است. تصمیم گرفت در آغاز خدمت امام برسد، بعد مأموریت خود را انجام دهد. چون خدمت امام رسید، حضرت فرمود: برای چه به عراق آمده‌ای؟ ابو درداء موضوع را به امام گفت، امام فرمود: من هم تصمیم داشتم کسی را نزد «ارینب» برای خواستگاری بفرستم. اکنون که نزد او می‌روی، پیام مرا نیز به او برسان. ابو درداء چون نزد ارینب رفت او را برای امام و یزید خواستگاری نمود. «ارینب» با وی مشورت کرد که کدام خواستگار بهتر است، ابو درداء پاسخ داد: امام برای همسری با تو شایسته‌تر است. امام با همان مهریه‌ای که بنا بود یزید بدهد، «ارینب» را به عقد خود درآورد.
عبدالله همسر سابق که در شام بود، مورد بی مهری معاویه واقع شد و حقوق او را قطع کرد. عبدالله به سبب اموالی که نزد همسر خود به امانت گذاشته بود،‌ رهسپار عراق شد و موضوع امانت را با امام حسین مطرح کرد. آن گاه برای گرفتن اموال خود نزد همسر سابقش رفت و اموال خود را دریافت کرد.
آن دو چون به یاد گذشته افتادند، متأثر شدند و هر دو به گریه افتادند. امام با دیدن آن صحنه نسبت به آن دو ترحم کرد و فرمود:
باش که او را سه طلاقه کردم. خدایا! آگاهی که او را به جهت مال و زیبایی، به عقد خود درنیاوردم، بلکه به جهت اینکه او را برای شوهرش نگه دارم، با او ازدواج کردم.
سپس دستور داد تمام مهریه او را بدهند. آن دو خواستند به عنوان تشکر اموالی را به امام بدهند، که حضرت نپذیرفت و فرمود: پاداشی که امید است به من داده شود، بهتر از اموال است، سپس آن دو دوباره با یکدیگر زندگی کردند.
بر اساس آنچه در داستان آمده،‌ این جریان بعد از ولایتعهدی یزید رخ داد.(1)
این داستان، به دلائل زیر، بی اعتبار و قابل نقد و تردید جدی است:
1ـ ابو درداء، (عویمر بن عامر یا عویمر بن قیس) بنا بر نظر مشهور در زمان خلافت عثمان (31 ـ 321 یا 33) درگذشت. برخی وفات او را سال 38 یا 39 هجری دانسته‌اند(2)، در حالی که داستان مذکور در اواخر سلطنت معاویه و زمانی رخ داد که معاویه، یزید را به عنوان جانشین خود معیّن کرده بود. قطعاً در آن زمان ابو درداء، در حال حیات نبود و سال‌ها از درگذشت وی سپری شده بود.
2ـ داستان در منابع تاریخی و حدیثی مشهور و کهن ذکر نشده است، در حالی که اگر رخ داده بود، با شهرت و کیفیتی که در داستان آمده، حتماً در منابع حدیثی یا تاریخی ذکر می‌شد. تنها کتاب مشهوری که آن را آورده «الامامه و السیاسه» است که برخی در انتساب آن به «ابن قتیبه» تردید جدی کرده‌اند.(3)
3ـ در هیچ کدام از منابع شیعه و سنی ذکر نشده که امام حسین بعد از شهادت علی(ع) و رفتن به مدینه، در اواخر سلطنت معاویه، به عراق (کوفه) آمده باشد و مدت نسبتاً طولانی درنگ نموده تا در آنجا ازدواج نماید.
4ـ در داستان آمده که امام «ارینب» را سه طلاقه کرد، در حالی که از نظر مکتب اهل بیت(ع) سه طلاقه نمودن همسر در یک مجلس و بدون ازدواج مجدد با وی، ارزش ندارد و محقق نمی‌گردد.
5ـ در برخی منابع گفته شده: کسی که با وی ازدواج کرد، امام حسن است، که در این منابع، اشاره‌ای به اینکه امام او را طلاق داده، نشده است.(3)
در کتاب «تسلیة المُجالس وزینة المجالس» داستان را به صورت مختصر دربارة امام حسن(ع) آورده، یادآور می‌شود که این جریان در مدینه رخ داد و بعد از ملاقات عبدالله با همسر سابق خود و گریه آن دو، امام او را طلاق داد و وی مجدداً به عقد شوهر سابق خود درآمد و به خانة او رفت.(4) منبع مذکور، به جهات زیر، از اعتبار و ارزش مناسب برخوردار نیست:
أ) کتاب مذکور، از منابع متأخر و غیر مشهور (حدود قرن ده هجری) است، نیز وضع نویسنده، از جهت نسب، تاریخ زندگی، محیط تربیتی، میزان اعتبار و علمیت، به صورت دقیق معلوم نیست.(5)
ب) این کتاب بعد از مطالعه کتاب «روضة الشهداء» ملا حسین کاشفی سبزواری متوفانی حدود 910(6) و بر اساس و شیوه و اقتباس از آن نگارش یافته است.
نویسنده بعد از تمجید و تعریف از کتاب «روضة الشهداء» و نویسندة آن می‌نویسد: بعد از مطالعه آن کتاب از خداوند خواستم بر اساس و روش وی کتابی بنویسم تا در این کار از او پیروی کرده باشم.
وی یادآور می‌شود که مطالب صحیح و آنچه در کتاب‌های دانشمندان ما وجود داشت، گردآوری کردم.(7)
اساس و منشأ کتاب مذکور، کتاب «روضة الشهداء» است. «روضة الشهداء» که مستند مهم این کتاب به شمار می‌رود، به سختی نقد شده است.
میرزا عبدالله افندی اصفهانی از بزرگان قرن دوازدهم، کتابشناس بلندپایه شیعه(8) درباره منابع «روضة الشهداء» بر این باور است که بیشتر، بلکه تمام روایات موجود در آن، از کتاب‌های غیر مشهور، بلکه غیر قابل اعتماد نقل شده است.(9)
افزون بر این، در کتاب «روضة الشهداء» در بیشتر موارد به ویژه موارد حساس، هیچ مصدر و مأخذی برای آنها یاد نشده، در مواردی که مأخذ آورده، اغلب آن منابع اشکال دارد.(10)
ج) داستان مذکور در «روضة الشهداء» نیز نیامده است، چنان که در منابع کهن یافت نشد و نویسنده آن را با تعبیر «روایت شده»، آورده، هیچ کدام از راویان یا منابع آن را نام نبرده است!
بنابر این، این داستان، درباره امام مجتبى نیز دارای ارزش و اعتبار نیست و به افسانه شباهت دارد.
دربارة امام حسین(ع) نیز اعتبار ندارد و افسانه بودن آن نسبت به امام حسین(ع) روشن‌تر است، چنان که مطالبی که ذکر شد، معلوم شد. دقت در جزئیات آن، افسانه بودن گزارش را به خوبی اثبات می‌کند.
توجه به این مطلب نیز ضروری است که در هیچ کدام از منابع نیامده که علت یا یکی از علت‌های واقعه کربلا، این جریان است و یزید به جهت کینه‌ای که در این باره از امام حسین داشت، با حضرت جنگ کرد.

پی‌نوشت‌ها:
1ـ الامامه والسیاسه، ص 166 ـ 173.
2ـ ابن عبدالبرّ،‌الاستیعاب، ج 3، ص 1229 ـ 1230؛ ابن حجر عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، ج 4، ص 622؛ ابن اثیر الکامل، ج 3، ص 129.
3ـ دائره المعارف بزرگ اسلامی، ج 4، ص 459.
4ـ ابن شهرآشوب، مناقب، ج 4، ص 43 ـ 44؛ بحار الانوار، ج 44، ص 171 ـ 172.
5ـ محمد بن ابی طالب حسینی کرکی، تسلیة المُجالس وزینة المَجالس، ج 2، ص 54 ـ 58.
6ـ همان، ص 11 ـ 16 (مقدمه کتاب).
7ـ الذریعه، ج 11، ص 294.
8ـ تسلیة المُجالس وزینة المجالس، ج 1، ص 51 ـ 52.
9ـ رسول جعفریان، تأملی در نهضت عاشورا، ص 340.
10ـ میرزا عبدالله افندی، ریاض العلماء وحیاض الفضلاء، ج 2، ص 190.
11ـ تأملی در نهضت عاشورا، ص 340.

فلسفه پوشیدن لباس سیاه برای عزاداری چیست ؟

پوشیدن لباس سیاه شعار اهل مصیبت و علامت سوگواری و عزا است و پوشیدن آن در عزای حضرت سیّدالشهدا و سایر معصومین علیهم السلام , تعظیم شعایر و اعلان برائت از اعدای آل محمد ص و تجلیل ازایثار, فداكاری , شهادت در راه خدا و عناوین راجحه دیگر است . به طور یقین این برنامه ها و سیاه پوشیدن وسیاهپوش كردن در و دیوار خانه و حسینیه ها, تكایا و مجالس , كه متضمن درس های بسیار آموزنده و موجب تعالی افكار و اهداف و تبلور شعور مذهبی و انسانی است همه راجح و سبب احیا و بسط امر مذهب و تحكیم علایق وروابط با خاندان رسالت است .(1)
فقها پوشیدن لباس سیاه جهت عزاداری را راجح می دانند. پس از شهادت امام حسین 7و یاران آن حضرت ,كسی از زنان بنی هاشم و طایفه قریش نبود مگر آن كه برای امام حسین 7لباس سیاه پوشیده بود.(2)
فقط در دوران حاكمیت بنی عباس , چون لباس سیاه به عنوان لباس رسمی آنان محسوب می شده پوشیدن لباس سیاه به عنوان یكی از مصادیق تلبس به لباس ظلمه و تشبه به آن ها محسوب می شد كه با نابودی آنان این عنوان منتفی شده امروزه سیاه پوشی از ویژگی های مهم شیعه است , شیعه در عزاداری ها همانند ایام محرم و صفر نه تنهاسیاه می پوشد, بلكه در و دیوار و كوی و برزن را نیز سیاهپوش می كند. لباس سیاه , نشانهء عشق و دوستی به ساحت مقدس امامان معصوم : است و اعلام جانبداری از سرور آزادگان در جبههء ستیز حق و باطل كه سراسر تاریخ را فراگرفته است . شیعه با سیاهپوشی خویش در عاشورا اعلام می دارد كه در منطق وی , بی حسین , جامعه تاریك , جهان بی فروغ است .(3) امروزه پوشیدن لباس سیاه از شعایر شیعه محسوب می شود.
پی نوشت ها :
1.حسین رجبی , پاسخ به شبهات عزاداری , ص 105
2.بحارالانوار, ج 45 ص 196
3.همان , ص 106

فلسفه و حکمت عزادارى را بیان کنید.

فلسفه و حکمت عزادارى را مى‏توان در امور ذیل، رهیابى کرد:
الف. محبت و دوستى:قرآن و روایات، دوستى خاندان رسول اکرم(ص) و اهل‏بیت(ع) را بر مسلمانان واجب کرده است.‏(1) روشن است که دوستى لوازمى دارد و محبّ صادق، کسى است که شرط دوستى را - چنان که باید و شاید - به جا آورد. یکى از مهم‏ترین لوازم دوستى، هم دردى و هم دلى با دوستان در مواقع سوگ یا شادى آنان است(2)از این رو در احادیث، بر برپایى جشن و سرور در ایام شادى اهل‏بیت(ع) و ابراز حزن و اندوه در مواقع سوگ آنان، تأکید فراوان شده است.
حضرت على(ع) در روایتى مى‏فرماید: «شیعه و پیروان ما در شادى و حزن ما شریکند». «یفرحون لفرحنا و یحزنون لحزننا»؛ (3) امام صادق(ع) نیز فرمودند: «شیعتنا جزء منا خلقوا من فضل طینتنا یسوؤهم ما یسؤنا و یسرّهم ما یسرّنا»؛(4).«شیعیان ما پاره‏اى از خود ما بوده واز زیادى گل ما خلق شده‏اند؛ آن چه که ما را بدحال یا خوشحال مى‏سازد، آنان را بدحال و خوشحال مى‏گرداند».
این وظیفه عقلانى و شرعى، ایجاب مى‏کند که در ایام عزادارى اهل‏بیت(ع)، حزن و اندوه خود را به «زبان حال»؛ یعنى، با اشک، آه و ناله و زارى، از نظر خوراک، با کم خوردن و کم آشامیدن مانند افراد غم‏زده‏طبق فرموده امام صادق(ع) به معاویة بن وهب، «عزاداران سیدالشهدا در روز عاشورا از آب و غذا دورى جویند تا آن که یک ساعت از وقت فضیلت نماز عصر بگذرد، و در حد لزوم به غذاى معمول صاحبان مصیبت، سدّ جوع و عطش کنند (5) و از نظر پوشاک، با پوشیدن لباسى که از حیث جنس و رنگ و نحوه پوشش در عرف، حکایت‏گر اندوه و ناراحتى است، آشکار سازیم.
ب. انسان‏سازى:از آنجا که در فرهنگ شیعى، عزادارى باید از سر معرفت و شناخت باشد؛ هم‏دردى با آن عزیزان، در واقع یادآورى فضایل، مناقب و آرمان‏هاى آنان بوده و بدین شکل، آدمى را به سمت الگوگیرى و الگوپذیرى از آنان سوق مى‏دهد.
فردى که با معرفت در مجالس عزادارى، شرکت مى‏کند؛ شعور و شور، شناخت و عاطفه را درهم مى‏آمیزد و در پرتو آن، انگیزه‏اى قوى در او پدیدار گشته و هنگام خروج از مراسم عزادارى، مانند محبى مى‏شود که فعّال و شتابان، به دنبال پیاده کردن اوصاف محبوب در وجود خویشتن است.
ج. جامعه‏سازى:هنگامى که مجلس عزادارى، موجب انسان‏سازى گشت؛ تغییر درونى انسان به عرصه جامعه نیز کشیده مى‏شود و آدمى مى‏کوشد تا آرمان‏هاى اهل‏بیت(ع) را در جامعه حکم‏فرما کند.
به بیان دیگر، عزادارى بر اهل‏بیت(ع)؛ در واقع با یک واسطه زمینه را براى حفظ آرمان‏هاى آنان و پیاده کردن آنها فراهم مى‏سازد. به همین دلیل مى‏توان گفت: یکى از حکمت‏هاى عزادارى، ساختن جامعه براساس الگوى ارائه شده از سوى اسلام است.
د. انتقال‏دهنده فرهنگ شیعى به نسل بعد:کسى نمى‏تواند منکر این حقیقت شود که نسل جدید در سنین کودکى، در مجالس عزادارى با فرهنگ اهل‏بیت(ع) آشنا مى‏شوند. به راستى عزادارى و مجالس تعزیه، یکى از عناصر و عوامل برجسته‏اى است تا آموزه‏هاى نظرى و عملى امامان راستین، به نسل‏هاى آینده منتقل شود. مراسم عزادارى، به دلیل قالب و محتوا، بهترین راه براى تعلیم و تربیت نسل جدید و آشنایى آنان با گفتار و کردار اهل‏بیت(ع) است.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت:
1- شورى (42)، آیه 23؛ هود (11)؛ آیه 29؛ میزان‏الحکمه، ج 2، ص 236.
2- المحبة فى الکتاب والسنة، صص 169 - 170 و 181 - 182.
3- بحارالانوار، ج 44، ص 287.
4- صدوق ، امالى، ص 305.
5- تاریخ النیاحة الامام الشهید الحسین بن على، ج 1، صص 157-159.

فلسفه اینکه روز عاشورا و تاسوعا را به این نام نهادند چیست ؟آیا تاسوعا و عاشورا قبل از قیام کربلا وجود داشتند؟

در پاسخ این سؤال باید توجه کرد که: «تسع» در عربی به معنای نٌه و تاسع و تاسوعا به معنای نهم می باشد. چنانکه «عشر» به معنای ده و عاشورا به معنای دهم می باشد.
اطلاق کلمه «عاشورا» بر دهم ماه محرم، پس از به شهادت رسیدن حضرت امام حسین و یاران آن حضرت، صورت پذیرفته است و در دوره پیش از اسلام بر دهم ماه محرم عاشورانمیگفتند.کاروان اباعبدالله الحسین علیه السلام در روز دوم محرم به سرزمین مقدس کربلا فرود آمد و تا روز عاشورا در آن سرزمین بودند به لحاظ آن که حوادث مهم کربلا در روز نهم و دهم ماه محرم الحرام اتفاق افتاد این دو روز را برجسته تر نموده و به نام تاسوعا و عاشورا یعنی روز نهم و دهم محرم الحرام نامیدند.
ابن اثیر در کتاب «نهایه» میگوید: «عاشورا یک اسم اسلامی است» و ابن درید میگوید: «عاشورا یک اسم اسلامی» است و در دوره جاهلیت به این نام معروف نبود، (1).
در «مجمع البحرین» نیز آمده است: «عاشورا یک اسم اسلامی است» آنچه پیش از به شهادت رسیدن حضرت امام حسین علیه السلام بود این بود که هم پیامبر اسلام(ص) و هم حضرت علی علیه السلام شهادت امام حسین علیه السلام را در کربلا پیشگویی کرده بودند و حتی امام حسین علیه السلام نیز شهادت خود را پیشگویی کرده بود و به برخی از پیامبران پیشین هم شهادت آن حضرت وحی شده بود، (2). ولی پیش از اسلام دهم محرم را عاشورا نمیگفتند. ولی پس از آنکه حضرت امام حسین علیه السلام در کربلا به شهادت رسید، آن روز در میان مردم به روز عاشورا معروف گردید و شیعیان علی علیه السلام آن روز را روز عزا و عزاداری قرار دادند و در مقابل آنان بنی امیه و پیروانشان آن روز را روز جشن و سرور قرار دادند و به تدریج دشمنان شیعه درباره عاشورا احادیثی ساختند تا آن روز را با فضیلت نشان بدهند در حالی که آن روز، روز غم و اندوه است و روز مصیبت و نکبت است، روزی است که بهترین انسان را کشته‏اند، جگر رسول خدا را پاره کرده‏اند و زنان و کودکان پیامبر را به اسارت برده‏اند، آیا اینگونه روز میتواند روز مبارکی باشد؟!
شیخ عباس قمی در مفاتیح الجنان میگوید: روز دهم ماه محرم روز شهادت امام حسین است، روز مصیبت و حزن ائمه اطهار و شیعیان آنان است و شایسته است که شیعیان در این روز مشغول کارهای دنیوی نگردند و مشغول گریه و نوحه باشند و زیارت عاشورا بخوانند.
شیخ عباس قمی به نقل از نویسنده «شفاء الصدور» میگوید: بنی امیه روز عاشورا را مبارک میدانستند: در این روز برای خود خرید میکردند و خرید را در آن روز سنّت خود کرده بودند، آنان در این روز مراسم عید بر پا میکردند، آن روز را روزه میگرفتند و در آن روز طلب حوائج را مستحب میدانستند و برای همین درباره روز عاشورا فضایل و مناقبی ساخته‏اند و حتی دعائی هم درباره آن درست کرده‏اند که اولش این است: یا قابل توبة آدم یوم عاشورا، یا رافع ادریس الی السماء یوم عاشورا، یا مسکّن السفینة یوم عاشورا یا غیاث ابراهیم من النار یوم عاشورا. اینها را ساخته‏اند. تا امر، مشتبه شود. آنان در سخنرانیهای خود میگویند: هر نبیّ وسیله و شرفی دارد و در روز عاشورا، این شرف زیاد میشود مانند خاموش کردن آتش نمرود برای ابراهیم، قرار گرفتن سفینه نوح به کوه جودی، غرق ساختن فرعون در دریا و نجات حضرت موسی از دست فرعون، نجات حضرت عیسی از دست یهودیان.
شیخ عباس قمی در ادامه میگوید: شیخ صدوق از میثم تمار نقل کرده که میثم تمّار گفت: این امت پیامبر، فرزند پیغمبر خود را میکشند و روز عاشورا را که فرزند پیغمبر را کشته‏اند، روز مبارک قرار میدهند و این کار شدنی است و خواهد شد. راوی میگوید: به میثم گفتم: چگونه آن روز را روز مبارک قرار میدهند؟ گفت: آنان در فضیلت آن حدیث وضع میکنند و میگویند: روز عاشورا روزی است که خداوند توبه آدم را پذیرفته است با اینکه توبه آدم در ذی حجه پذیرفته شده است، آنان میگویند: در عاشورا، یونس از شکم ماهی نجات یافته است، در حالی که در ذی قعده از شکم ماهی نجات یافته است، میگویند: روز عاشورا روزی است که سفینه نوح در کوه جودی قرار گرفت در حالی که روز هیجدهم ذی حجه در کوه قرار گرفت و آنان میگویند: روز عاشورا دریا برای موسی شکافته شد در حالی که در ربیع الاول شکافته شده بود، (3).
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت ها:
1- الصحیح من سیرة النبی، ج 3، ص 106، چاپ جامعه مدرسین.
2- بحارالانوار، ج 44، ص 223 و ص 250.
3- مفاتیح الجنان، ص 476، اعمال روز عاشورا، چاپ اول، انتشارات فاطمه زهرا.

فلسفه عزادارى براى حضرت سیدالشهدا چیست؟

مسأله عاشورا دو جنبه و دو چهره دارد:
1- چهره زیبایى‏ها یعنى، عظمتى که حضرت ابا عبداللَّه (ع) و یاران ایشان در ابعاد مختلف آفریده و عالى‏ترین جلوه‏هاى کمال انسانى را با عمل خویش ترسیم نموده و بزرگ ترین درس را به کل تاریخ بشریت آموختند. این بعد از حادثه عاشورا بسیار غرورانگیز و افتخارآفرین است و به راستى باید به خود بالید که در چنین مکتب درخشانى پا به عرصه وجود نهاده و در آن رشد یافته و با آن مى‏میریم و حاضریم همه هستى خود را در این راه نثار کنیم.
2-چهره دیگر عاشورا جنبه تراژدیک، غمبار و اسفبار آن است. اسف از این که چرا امت حق امام (ع) را پاس نداشته و ناجوانمردانه‏ترین حرکات را نسبت به محبوب‏ترین خلق خدا و شریف‏ترین انسان‏ها روا داشتند. آرى ظلمى که بر امام (ع) و اهل بیت و یاران ایشان تحمیل شد، دل هر انسان نیکوسیرتى را به درد مى‏آورد و روح آدمى را سخت مى‏آزارد. از طرف دیگر اشک گاهى از سوز است و گاه از سر شوق. گریه بر ابا عبداللَّه (ع) از هر دو نوع است. یعنى هم مصائب ایشان سیلاب اشک از دیدگان فرو مى‏ریزد و هم عظمت و شگفت‏آفرینى‏هاى آن حضرت و یاران ایشان.
کیست که بشنود در آن صحراى سوزان با وجود عطش جانکاه، در میان صدها یا هزاران مأمور دشمن حضرت ابوالفضل العباس (ع) خود را به شریعه رساند و چون در رودى عظیم و آب گوارا قرار گرفت و آب را تا دهان برآورد، ولى همین که به یاد تشنگى حضرت اباعبداللَّه (ع) و فرزندانشان افتاد به خود اجازه نوشیدن نداد و لب تشنه با مشک پر از آب برگشت. آیا این مردانگى و شرافت آدمى را به ریختن اشک شوق وادار نمى‏سازد؟ از سوى دیگر گریه و عزادارى به حضرت سید الشهدا در نصوص دینى سخت مورد تأکید و توجه واقع شده و از افضل قربات دانسته شده است.
این مسأله فلسفه‏هاى سازنده و تربیتى مهمى دارد، از جمله:
1- زنده داشتن یاد و تاریخ پرشکوه نهضت حسینى،
2- الهام بخش روح انقلابى و ستم ستیزى،
3- پیوند عمیق عاطفى بین امت و الگوهاى راستین،
4- اقامه مجالس دینى در سطح وسیع و آشنا شدن توده‏ها با معارف دینى،
5- پالایش روح و تزکیه نفس،
6- اعلام وفادارى نسبت به مظلوم و مخالفت با ظالم
7- نکته دیگر این که وجود مراسم عزادارى در هر کوى و برزن بزرگ‏ترین ابزار گسترش فرهنگ حسینى (ع) است..
براى آگاهى بیشتر ر. ک: «حماسه حسینى» شهید مطهرى

فلسفة تعدد ازدواج امام حسین (ع)چه بود و چرا شهربانو به سمت ایران آمد ؟

با توجه به اوضاع و واقعیت ها چند همسر گزینی مردان از ضرورت های اجتماعی آن زمان بود و اسلام به گونه ای آن را مشروع شمرد. امام حسین(ع) در همین چارچوب عمل کرد. هیچ کدام از امامان(ع) در یک زمان بیش از چهار همسر نداشتند. و برخی از امامان(ع) با در نظر داشتن همین ضرورت ها و مصلحت ها چهار همسر داشتند، مانند امام علی(ع) البته بعد از رحلت حضرت زهرا(س) . در زمان حضرت زهرا(س) حضرت علی(ع) همسر دیگری اختیار نکرد، و برخی امامان، کمتر از چهار همسر داشتند ، ازدواج های امامان(ع) گاهی به جهت فشار و اجبار از طرف حکومت بود، مانند ازدواج امام هشتم(ع) با «ام حبیبه» دختر مأمون عباسی، نیز ازدواج امام جواد(ع) با «ام فضل» دختر مأمون عباسی.(1)
گاهی علت ازدواج های امامان(ع) روش تربیتی و بها دادن به زیردستان و طرد امتیازات جاهلی بود، مانند ازدواج امام سجاد(ع) با کنیزی که اوّل او را آزاد کرد، سپس به عقد خود در آورد که «عبدالملک مروان» به حضرت خرده گرفت که چرا فردی از بزرگ خاندان قریش با یک کنیز آزاده شده ازدواج نموده است. حضرت فرمود: «اسلام تفاخرات جاهلی را لغو نموده است.
در همین راستا امام حسین(ع) چهار زن داشت , به نام هاى :
1ـ لیلی دختر ابی مره بن عروه بن مسعود ثقفی، مادر حضرت علی اکبر، شهید کربلا،
2ـ شهر بانو(شاه زنان) دختر کسری یزدگرد سوم، پادشاه ایران، مادر امام سجاد(ع)،
3ـ رباب دختر امریء القیس بن عدی، مادر حضرت سکینه و عبدالله رضیع،
4ـ ام اسحاق دختر طلحه بن عبدالله، مادر فاطمه بنت الحسین.
اوّلی از قبیلة ثقیف (طایفه ای در طائف)، دومی ایرانی، سومی از قبیله کلبیه و چهارمی از تیم.(2)
اصولا در مورد این که شهربانو جزء همسران امام حسین(ع) بوده، اختلاف است .
و در صورت قبول این مسئله در مورد این که در کربلا بودند، یا نه نیز اختلاف وجود دارد . برخی از مورخان نوشته اند: از زنان امام حسین(ع) تنها رباب در کربلا حضور داشت. او به همراه دیگر زنان و فرزندان به کوفه و سپس به شام به عنوان اسیر برده شد و بعداً به همراه کاروان به مدینه بازگشتند.
او بعد از شهادت امام حسین(ع) یک سال عزاداری کرد و در این مدت روزها زیر سقفی قرار نمی گرفت و مدام در مظلومیت حسین(ع) می گریست تا جان به جان آفرین تسلیم نمود.(3)
در مورد شهربانو برخی گفته اند: در حادثه کربلا حاضر بود و پس از شهادت امام حسین(ع) سوار بر ذوالجناح شد و یک سره به ایران تاخت و در نزدیکی ری به کوهی که اکنون به کوه بی بی شهربانو مشهور است رسید. دشمن در پی او بود. او خواست بگوید: یا هو مرا دریاب، به جایش گفت: یا کوه مرا دریاب؛ کوه شکافته شد و او در دل کوه رفت.
اما محققان گفته اند که این سخن نادرست است و افسانه‌ای بیش نیست.(4)
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت:
1-کلینی ،کافی،ج5،ص،345
2- سید محسن امین، اعیان الشیعه، ج 2، ص 389.
3- ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج 4، ص 88؛ ابن جوزی، المنتظم، ج 6، ص 9.
4- زندگانی علی بن الحسین، سید جعفر شهیدی، ص 11.

قیام امام حسین علیه السلام چه نتایجی داشت؟

1 ـ یکی از بزرگترین نتایج قیام سیدالشهداء علیه السلام , ثمرات قرب و ارتقاء درجة آن حضرت در نزد خداوند متعال است.
2- نجات اسلام:
مهمترین نتیجة قیام حسین, نجات اسلام از چنگال نقشه‎های بنی‎امیّه است، برای اینکه تأثیر نهضت حسینی معلوم شود و بدانیم که چگونه حیات اسلام و بقای شریعت و قرآن رهین فداکاری حسین است، توجه به خطراتی که از ناحیة بنی‎امیّه, اسلام را صریحاً تهدید می‎کرد و مطالعة اجمالی سوابق پروندة بنی‎امیّه لازم است. بنی‎امیه پس از شهادت حسین علیه السلام , از اینکه بتوانند از پشت به اسلام خنجر بزنند و اسلام را از پا درآوردند محروم شدند و در نظر جامعة مسلمین و در افکار عموم، گروهی ستمگر و مستبد معرفی شدند که به زور سر نیزه و شمشیر بر مردم مسلّط شده و غاصب حقوق ملّت وخائن به اسلام هستند. مظلومیت حسین آن چنان احساسات را بر ضدّ آنها به هیجان آورد که مردم, علی رغم سیاست آنها, التزامشان به سنن و احکام اسلام بیشتر شد, لذا هیچ گزاف نیست که ما او را بمانند «معین الدین اچمیری», شاعر هندی, دومین بنا کنندة کاخ اسلام، بعد از جدش و مجدد بنای توحید بخوانیم.
3 ـ بیداری شعور دینی،
در اثر تبلیغات معاویه و همدستانش و دوری مردم از عهد رسالت و تعطیل اجرای برنامه‎های اسلام و توسعة ممالک اسلامی و ممنوع شدن تبلیغات صحیح دینی و خانه نشین شدن شایستگان و دانشوران، شعور دینی مردم ضعیف شد و افکار آنها انحطاط بافت. اکثر مردم در برابر وضع موجود خود باخته و شکسته خاطر و سرد شده بودند. شهادت امام و یارانش احساسات را بیدار و خصال انسانی را زنده ساخت و به مسلمانان درس مردانگی و استقامت داد که هر چه در شورش‎هایی که علیه بنی‎امیه می‎کردند، آنها را سرکوب می‎نمودند و شکست می‎دادند و کشته می‎شدند روحیة‌ آنان شکست نمی‎خورد و کشته شدن در راه هدف و مقصد را افتخار می‎شمردند.
4 ـ محبوبیّت اهل بیت و عزت بازماندگان
«اِنَّ الَذَّینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالحاتِ سَیَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدّاً» مریم/ 96
[همانا آنان که به خدا ایمان آوردند و اعمال شایسته بجا آوردند، خدای رحمان آنها را (در نظر خلق و حق) محبوب می‎گرداند.]
محبت و دوستی اهل بیت جزء مزاج ایمانی و اسلامی هر مسلمان است واحدی نیست که مسلمان باشد و پیامبر را دوست بدارد و با این حال،‌فاطمة الزهرا و دو ریحانه‎اش حسن و حسین، و برادر و پسر عمش علی ـ علیهم السلام ـ را دوست نداشته باشد. همانطور که امام سجاد در خطبة مسجد شام فرمود: یکی از خصائص این خاندان محبّتی است که خداوند از آنها در دلهای مؤمنین قرار داده است. یکی از آثار شهادت حسین این بود که این محبت, در دلها زیاد شد و موجب جلب عواطف و جذب احساسات عموم به خاندان نبوت گشت.
5 ـ تأسیس مکتب عالی و همگانی تعلیم و تربیت
نتیجه دیگر شهادت امام، برنامه‎هایی است که به عنوان عزاداری و سوگواری و ذکر مصائب آن حضرت در عرض سال اجرا می‎شود. شاید کسانی باشند که اهتمام شیعه را به برگزاری این مراسم و صرف میلیونها اموال را همه ساله بی‎فائده و اسراف بشمارند ولی اگر فوائد معنوی این مراسم و تأثیر آن را در تربیت جامعه و تهذیب اخلاق در نظر بگیرند, تأیید می‎کنند که این برنامه‎ها از بهترین وسایل اصلاح مکتبهای تربیت است.
مجالس ذکر مصیبت آن حضرت بهترین مجالس تبلیغی و دعوت به اسلام است، در این مجالس، معارف قرآن، اصول و فروع دین، تفسیر و حدیث، تاریخ و سیرة پیامبر و ائمه ـ علیهم السلام ـ و صحابه، نصایح و راهنمائیهای اخلاقی و اجتماعی و آئین زندگی, از خانه‎داری تا کشورداری به مردم آموخته می‎شود و جاذبة نام حسین، مردم را ساده و بی ریا در این مجالس تعلیم و هدایت و تربیت، حاضر می‎سازد.
6 ـ محکومیت بنی‎امیّه در افکار مسلمین و سایر ملل
بنی‎امیّه با کشتن حسین علیه السلام گور خود را کندند و پرده از روی شنایع اعمال و مقاصد شوم خود برداشته و خشم و غضب ملل اسلام را خریداری کردند.
همه, عمل بنی‎امّه را تقبیح کردند، همه, آنها را سرزنش نمودند و خطاکارشان شناختند. مستشرق آلمانی «ماربین» می‎گوید: بزرگترین غلطهای سیاسی امویین که اسم و رسم آنها را از صفحة عالم محو ساخت, کشتن حسین بود. این حقیقی است که هر مورخ و هر کس تاریخ اسلام را مطالعه کند به آن اعتراف می‎نماید. محکومیت بنی‎امیّه در افکار مسلمین برای آیندة اسلام بسیار مفید شد؛ زیرا بنی امیّه از اینکه بتواند منافقانه و زیر پردة اسلام ضربت بزنند مأیوس شدند و مردم آنها را شناختند و قتل حسین علیه السلام و اسیر کردن خاندان پیامبر بنی‎امیّه را رسوا ساخت.
7 ـ گرفتاری بنی‎امیّه به شورش و انقلاب
یکی از عکس العملها و نتایج شهادت و مظلومیت حسین علیه السلام شورشها و انقلاباتی بود که برای برانداختن حکومت امویین در جهان اسلام برپا شد. در این شورشها عاملی که بیش از هر چیز مردم را تهییج و تحریک می‎کرد, شهادت حسین و دعوت به قیام برای خونخواهی آن حضرت و گرفتن انتقام از بنی‎امیّه بود.
8 ـ تحوّل فکری
یکی از بیماریهای خطرناک فکری که پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) اجتماع مسلمانان به آن گرفتار شد, این بود که بسیاری از مردم در برابر عمل انجام شده، هر چند موافق با خیر و مصلحت و نظامات و تعالیم شرعیه نبود تسلیم می‎شدند و هر حکومتی را که روی کار می‎آمد, واجب الاطاعه و بیعت با آن را لازم الوفا می‎دانستند. حسین, با این فکر غلط و خطرناک نیز مبارزه کرد و مردم را از این اشتباه که حکومتهایی مانند حکومت بنی‎امیّه و یزید، واجب الاطاعه هستند، بیرون آورد و فهماند که نه فقط اطاعت از آنها واجب نیست بلکه کوشش برای برانداختن آنها و تأسیس حکومت تمام اسلامی, لازم و واجب است.
9 ـ عکس العمل جاودان و پایدار
اثر جهاد حسین علیه السلام در صفحة تاریخ جاویدان ماند و همواره نیروبخش اصلاح طلبان و مجاهدان راه حق و حامیان خیر و عدالت است. قیام آن حضرت، مبارزه با ظلم و کفر و باطل بود که در آن زمان از گریبان یزید سر بیرون کرده بود. مبارزه با افکار و نقشه‎ها و آراء و مفاسدی که از جانب او حیات اسلام را تهدید می‎کرد. ازجمله درسهای عالی و سودمند که هر شیعه و آزادیخواه حق پرست و هر آرزومند تحقق رسالت جهانی اسلام، از واقعة کربلا باید بیاموزد, این است که بداند: نبردی که میان حسین و یزیدیان واقع شد هنوز پایان نیافته و تا هنگامی که از شرک و جهل و باطل و ستم و استبداد و استعباد و غصب حقوق انسانها اثری باقی است، این نبرد, با مظاهر و نمایش‎های گوناگون ادامه خواهد داشت.

قیام عاشورا و امام حسین در دین و افکار جامعه هاى دیگر چه تأثیرى گذاشته است ؟

بسیار واضح و روشن است . انقلاب و قیامى که دم از آزادى و عدالت بزند و چگونگى امتناع از قبول ظلم و جور را نشان بدهد و غیرت و شجاعت و فداکارى و پایدارى در برابر مصایب و ثبات قدم بر طریق حق را به دیگران تعلیم دهد و حرمت سکوت را دربرابر باطل و فساد ثابت سازد و بالاخره قیامى که ثابت مى کند حق وفضیلت و عدل و ایمان در هر وضعى مى تواند بر خودسرى و مکر و حیله و ستم و کفر غلبه نماید, در افکار و عمل کرد و ایدئولوژى دیگران حتّى غیر مسلمانان اثر فوق العاده اى مى گذارد. به عنوان نمونه گفتار چند نفر از رهبران واندیشمندان غیر اسلامى و اسلامى را به نظرتان مى رسانیم :
1ـ مهاتما گاندى , رهبر استقلال هند مى گوید: اگر هندوستان بخواهد یک کشور پیروز گردد, بایستى از امام حسین پیروى کند.
2ـ محمد على جناح , قائد اعظم پاکستان مى گوید: به عقیدهء من تمام مسلمانان باید از شهیدى که خود را درسرزمین عراق قربانى کرد, پیروى نمایند.
3ـ موریس دوکبرى مى گوید: در مجالس عزادارى حسین گفته مى شود: که او براى حفظ شرف و ناموس وبزرگى مقام و مرتبهء اسلام , از جان و مال و فرزند گذشت و زیر بار استعمار و ماجراجویى یزید نرفت .
پس بیایید ما هم شیوهء او را سرمشق قرار داده و از زیر یوغ استعمار بیرون بیاییم و مرگ با عزّت را بر زندگى باذلّت ترجیح دهیم .
4ـ بالاخره عباس محمود عقّاد, نویسندهء و ادیب مصرى مى گوید: جنبش حسین یکى از بى نطیرترین جنبش هاى تاریخى است که تاکنون در زمینهء دعوت هاى دینى و یا نهضت هاى سیاسى پدیدار گشته است .(1)
همان طور که ملاحظه شد, حادثهء کربلا و قیام اباعبدالله 7در افکار دیگران اثر فوق العاده اى داشته است .
------------------------------------------------------------------------------------------------------
1.شهید هاشمى نژاد, درسى که حسین به انسان ها آموخت , ص 447 طبق نقل فرهنگ عاشورا, ص 283

لطفاً اسامی کتب معتبر و صحیح در مورد واقعة کربلا از مکه تا پایان روز عاشورا را بنویسید.

در خصوص واقعة کربلا کتاب های صحیح و معتبر متعددی وجود دارد که به برخی از آن ها اشاره می شود:
1. مقتل ابی مخنف؛ لوط ابی مخنف
2. الامام الحسین بن علی(ع) باقر شریف القرشی
3. مقتل الحسین(ع)، عبدالرزاق الموسوی المقرم
4. موسوعه کلمات الامام الحسین، مرکز تحقیقات سازمان تبلیغات اسلامی(باقر العلوم)
5. ثوره الحسین(ع)، مهدی شمس الدین
6. لهوف ابن طاووس، ترجمه عقیقی بخشایشی
7. ارشاد مفید، شیخ مفید
8. سیره معصومان، سید محسن امین، ج 5
9. حسین کیست، فضل الله کمپانی
10. درسی که حسین(ع) به انسان ها آموخت، عبدالکریم هاشمی نژاد
11. زندگانی امام حسین(ع)، هاشم محلاتی
12. پرتوی از عظمت حسین(ع) لطف الله صافی
13. حسین بن علی(ع) را بهتر بشناسیم، محمد یزدی
14. سخنان حسین بن علی(ع)، محمد صادق نجمی
15. فرهنگ سخنان امام حسین(ع)، محمد دشتی
16. از مدینه تا مدینه، محمد جواد ذهنی و تهرانی
17. تاریخ امام حسین(ع)، وزارت آموزش و پرورش (مجموعة چند جلدی)
18. قیام حسین بن علی(ع)، جعفر شهیدی
19. انقلاب عاشورا، عطاءالله مهاجرانی
20. پیام آور عاشورا، عطاءالله مهاجرانی
21. فرهنگ عاشورا، جواد محدثی
22. زندگانی امام حسین بن علی(ع)، زین العابدین راهنما
23. ویژگی های امام حسین(ع) (ترجمه الخصائص الحسینیه) جعفربن حسین، مترجم علی کرمی
24. ارزیابی انقلاب امام حسین، محمد مهدی شمس الدین
25. حماسه حسینی، مرتضی مطهری.
به جز قرآن مطالب هیچ کتابی را نمی توان به طور مطلق صحیح و معتبر دانست. در کتاب های مذکور نیز کم و بیش مطالب غیر معتبر و نادرست وجود دارد. بنابراین اگر کتاب هایی را در راستای پرسش شما بیان نموده ایم، تنها بیانگر اعتبار و برتری نسبی این کتاب ها نسبت به دیگر کتاب ها است.

مگر یکى از اهداف امام حسین اقامهء نماز نبود؟ پس چرا مردم به نماز اهمیّت چندانى نمى دهندو در جماعات شرکت نمى کنند؟

یکى از اهداف مهمّ حضرت اباعبدالله 7این بود که مقررات و قوانین اسلامى از جمله نماز را زنده کرده و اقامه نمایند. در زیارت مى خوانیم : <و اشهد انک قد اقمت الصلاة و اتیت الزکوة و امرت بالمعروف و نهیت عن المنکر; گواهى مى دهم نماز را برپاداشتن و زکات را اتیان کردى و امر به معروف و نهى از منکر نمودى >.(1)
بى توجهى و کم اهمیتى مردم به نماز و... عوامل مختلف و گوناگونى دارد, از جمله :
1ـ تحریف اهداف قیام حضرت اباعبدالله
استاد شهید مهطرى مى گوید: شهادت حضرت اباعبدالله سه مرحله دارد:
الف ) شهادت تن به دست یزیدیان ;
ب ) شهادت شهرت و نام نیک به دست افراد دیگر, به خصوص متوکل عباسى ;
ج ) شهادت هدف به دست روضه خوان ها و منبرى ها
مرحله سوّم : بزرگ ترین مرحلهء شهادت است و بیان حضرت زینت 3که به یزید فرمود: <تمام مکرهاى خود وتلاش خویش را محو خاندان نبوّت و اسلام واقعى به کار بگیر> شامل مراحلى سه گانهء شهادت مى شود. منبرى هاى جاهلى یا مغرض بین مردم ترویج کردند که امام براى محو گناهان ما شهید شد. اگر نمام نخواندید, روزه نگرفتید,حج نرفتید و هر گناهى مرتکب شدید, ناراحت نباشید با یک قطهره اشک ریختن براى امام حسین 7همه چیزدرست مى شود. به شخصى گفتند: چرا نماز نمى خوانى , روزه نمى گیرى و مشروب مى خورى ؟ گفت : مگر شب هاى جمعه در هیأت سینه زنى سه ضربه مرا ندیده اى ؟!(2)
2ـ عدم شناخت روحى حقیق نماز و آثار آن
نمى دانند که در روایات آمده است : نماز ستون , خیمهء دین است . اگر مورد پذیرش حق قرار بگیرد, سایر اعمال قبول خواهند شد و اگر مردود شد, اعمال دیگر نیز رد خواهند شد.
و در روایت دیگر آمده است : نماز وسیلهء تقرّب هر انسان متقى (3) به خداوند متعال است
3ـ عمل منافى پدران و مادران و مربیان با نماز;
وقتى جوانان مى بینند اولیایشان نماز مى خوانند, ولى بداخلاقند, از نماز و عبادات دلزده مى شوند.
---------------------------------------------------------------------------------------
1)مفاتیح الجنان , زیارت امام در شب هاى عید فطر و قربان .
2)مجموعه آثار, ج 17 ص 587
3)احسان بخش , آثارالصادقین .

مراد از تعزیه خوانى در اسلام چیست ؟ آیا تعزیه خوانى عزادارى خوبى است ؟

تعزیه خوانى نمایشى است که در یک محوّطه با حضور مردم توسط چند نفر انجام مى گیرد که در یک طرف نقش قهرمانان کربلا و اسراى آل الله و در طرف دیگر ، نقش دشمنان اهل بیت را با لباس هاى مخصوص و ابزار جنگى همراه با شیپور نیزه , شمشیر ایفا مى کنند.صحنه و نمایش بر مبنای حوادث کربلا و مقتل ها تنظیم مى شود.
تأثیر گذارى عاطفى و نیز روحیهء ضد ظلم که در پى دیدن نمایش تعزیه در افراد ایجاد مى شود, از نقاط قوت ومثبت این نمایش است .
تعزیه اگر با حفظ موازین و شئون معصومان انجام شود, در بینندگان تأثیر مهمى مى گذارد و وسیله انتقال فرهنگ شهادت به نسل هاى آینده است .
به همین دلیل پس از انقلاب اسلامى در ایران تعزیه خوانى رواج و توسعهء بیش ترى یافته است و همراه این توسعه , تحولاّتى در نحوه اجرا و محتواى اشعار و جهت گیرى سیاسى اجتماعى پدید آمده است . (1)
------------------------------------------------------------------------------------
پـاورقى:
1.جواد محدثى , فرهنگ عاشورا, ص 115ـ 117 با تلخیص .

معناى «ثارالله» چیست و چرا به امام حسین ثار الله می گویند؟

«ثار» از ریشه «ثَأر» و «ثُؤرة» به معناى انتقام و خونخواهى و نیز به معناى خون آمده است.(1)
براى «ثارالله» بودن امام حسین معانى و وجوه مختلفى ذکر شده که هر یک تفسیر خاص خود را مى‏طلبد. در مجموع به این معنا است که: خداوند، ولىّ دم آن حضرت است و خود او خون آن بزرگوار را از دشمنانش طلب مى‏کند؛ چرا که ریختن خون سیدالشهدا در کربلا، تجاوز به حریم و حرمت الهى و طرف شدن با خداوند است. به طور کلى از آن جهت که اهل بیت(ع) «آل الله» هستند، شهادت این امامان، ریخته شدن خونِ متعلق به خداوند است.(2)توضیح این که :ثار به معنای مطلق دم و خون نیست ، بلکه به آن خونی گفته می شود که قابل قصاص باشد و مورد خون خواهی قرار گیرد و اضافه شدن آن به خدا (ثارالله ) بر این اساس است که ولی حقیقی امام حسین خدا است و مطالبه خون حسین ،مخصوص اوست( که توسط اولیای خدا محقق می شود).(3)
اگر چه این واژه در قرآن نیامده است؛ لیکن مى‏توان آن را با آیات قرآنى این گونه توجیه نمود. خداوند مى‏فرماید: «من قتل مظلومًا فقد جعلنا لولیه‏سلطَنًا(3)«آن کس که مظلوم کشته شده، براى ولى‏اش سلطه (و حق قصاص) قرار دادیم».
هر کسى (صرف نظر از مسلک و مذهبش)، اگر مظلومانه کشته شود، اولیاى دم او، حق خون‏خواهى دارند و از آن جا که اهل بیت(ع) - به ویژه امام حسین(ع) - مظلومانه و در راه ایمان و حق و خداوند کشته شده‏اند و جان به جان آفرین تسلیم کرده‏اند، در واقع «ولىّ دم» و خون خواه آنان، خود خداوند است.
بنابراین «ثارالله» به این معنا است که خون بهاى امام حسین(ع)، متعلق به خدا است و او کسى است که خون بهاى امام حسین(ع) را خواهد گرفت. این واژه حاکى از شدت همبستگى و پیوند سیدالشهدا(ع) با خداوند است که شهادتش همچون ریخته شدن خونى از قبیله خدا مى‏ماند که جز با انتقام‏گیرى و خون‏خواهى خدا، تقاص نخواهد شد.(4)
اگر «ثار» به معناى خون باشد، قطعاً مراد از «ثارالله» معناى حقیقى نیست؛ بلکه یک نوع تشبیه، کنایه و مجاز است. چون مسلّم است که خدا موجودى مادى نیست تا داراى جسم و خون باشد؛ پس این تعبیر از باب تشبیه معقول به محسوس است؛ یعنى، همان گونه که نقش خون در بدن آدمى نقش حیاتى است، وجود مقدس امام حسین(ع) نسبت به دین خدا چنین نقشى دارد و احیاى اسلام با نهضت عاشورا بوده است.
شاید بتوان در این باره با نگاه عرفانى مستند به روایات نیز به نتیجه‏اى نورانى دست یافت. از امام على(ع) نیز به «اسدالله الغالب» و «یدالله» تعبیر شده است و در حدیث «قرب نوافل» از پیامبر(ص) روایت شده است که خداوند فرمود:
«ما تحبب الى عبدى بشى‏ء احب الىّ مما افترضته علیه و انه لیتحبب الىّ بالنافله حتى احبه فاذا احببته کنت سمعه الذى یسمع به و بصره الذى یبصر به و لسانه الذى ینطق به و یده التى یبطش بها و رجله التى یمشى بها اذا دعانى احببته و اذا سألتنى اعطیته»؛(5)
«بنده من به چیزى دوست داشتنى تر از واجبات، نزد من اظهار دوستى نمى‏کند و همانا او با نوافل نیز به سوى من اظهار دوستى مى‏کند. آن گاه که او را دوست بدارم گوش او مى‏شوم که با آن مى‏شنود و دیده او مى‏شوم که با آن مى‏بیند و زبان او مى‏شوم که با آن سخن مى‏گوید و دست او مى‏شوم که با آن ضربه مى‏زند و پاى او مى‏شوم که با آن راه مى‏رود. اگر به درگاه من دعا کند، او را دوست خواهم داشت و اگر از من درخواست کند به او عطا مى کنم».
از این روایت به خوبى آشکار مى‏شود که اولیاى خداوند، «خلیفه» او بر روى زمین و مظهر افعال الهى‏اند. خداوند جسم نیست، اما آن چه را که اراده مى‏کند انجام بدهد، از طریق دست اولیاى خود به ظهور مى‏رساند و کمکى را که مى‏خواهد به سوى بنده‏اى بفرستد، با پاى اولیاى خود مى‏رساند. و خونى را که مى‏خواهد از سوى خود براى احیاى دین خودش ریخته شود، از طریق شهادت اولیاى خودش ظاهر مى‏سازد. از این رو همان طور که دست امام على(ع) دست قدرت خدا و «یدالله» است؛ خون امام حسین(ع) نیز خون خدا و «ثارالله» است.
از این رو در زیارت عاشورا مى‏خوانیم: «السلام علیک یا ثار الله و ابن ثاره والو تر الموتور»؛ «سلام بر تو اى خون خدا و فرزند خون او! سلام بر تو اى یگانه دوران!» نیز در زیارتی دیگر می خوانیم : «و انک ثار الله فى الأرض و الدم الذى‏ لا یدرک ثاره أحد من أهل الأرض و لا یدرکه الا الله وحده».(6)
همان گونه که نقش خون در بدن آدمى نقش حیاتى است و بود و نبودش، مرگ و زندگى او را رقم مى‏زند، وجود مقدّس امام على و امام حسین(ع) نزد خدا و در دین او چنین نقشى دارند که اگر آن حضرت نبود، اسلام نبود و اگر حسین(ع) نبود، اسلام و تشیّع نبود.
آرى! تا یاد و نام سیّدالشّهدا(ع) زنده و بر سر زبان‏ها است، تا عشق حسین(ع) در دل‏ها مى‏تپد، تا آتش محبت و ولایت او در قلوب انسان‏ها مشتعل است، تا فریاد «یا حسین» بر بلنداى آسمان‏ها و زمین طنین انداز است؛ نام و یاد خدا زنده و پایدار است؛ چون او همه هستى خود را در راه خدا انفاق و ایثار کرد، سیماى ننگین ریاکاران و تحریف‏گران زمان را آشکار نمود و نقاب از چهره زشت آنان برداشت و اسلام ناب نبوى و علوى را بر مردم نمایاند. خون او شرافت «ثارالله» را گرفت.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت:
.ر.ک: الطریحى، مجمع البحرین، ج 1، ص 237، معین، محمد، فرهنگ فارسى، ج 1، ص 1185، مفردات راغب، ص 81.
محدثى، جواد، درسهایى از زیارات عاشورا، ص 14، عزیزى تهرانى، اصغر؛ شرح زیارت عاشورا، ص 35.
»؛ اسراء (17)، آیه 33.
3- حاج میرزا ابوالفضل تهرانی ، شفاء الصدور فی شرح زیارةالعاشور،ج1،ص228-229.
.ر.ک. فرهنگ عاشورا، واژه «ثار».
محاسن برقى، ج 1، ص 291.
ترجمه کامل الزیارات، ص 683، زیارت 16.

نقش بصیرت در جاودانگی قیام امام حسین(ع) چیست؟

نهضت ها و انقلاب ها را به یک اعتبار می توان به دو قسم،‌انقلاب های انفجاری نا آگاهانه و انقلاب های آگاهانه تقسیم نمود.
انقلاب های ناآگاهانه با بهره گیری از غفلت یاران و مردم به وجود می آید. رهبران این دسته از قیام ها سعی دارند که از غفلت مردم استفاده کنند و اجازة رشد سیاسی و بصیرت را به یاران نمی دهند. این دسته از قیام ها به دلیل عدم بصیرت یاران استمرار نداشته و نمی توانند الگوی مناسبی برای نهضت های دیگر باشند، از این رو جاودانه نیستند، زیرا جاودانگی در الگودهی ظهور می کند.
دستة دیگر از انقلاب های انتخابی و بر اساس بصیرت و آگاهی یاران و مردم به وجود می آید. نهضت های همة انبیا از این دسته نهضت ها است، زیرا آن ها برای پیروزی در برابر دشمن ، هیچگاه از غفلت مردم بهره نگرفتند.
از این رو یکی از ویژگی های فکری و عملی در نهضت عاشورا بصیرت و بینش بود. یاران امام با رشد فرهنگی و با شناخت عمیق از امام و حجت خدا و شناخت دشمنان دین و شناخت حق و باطل به امام حسین(ع) پیوستند و جهاد و قیام آنان مکتبی و عقیدتی بوده و بر اساس انجام تکلیف الهی به دور از هر گونه تعصبات قومی و جاهلی و یا تحریک دشمنان و فریبکاری جناح باطل صورت گرفت. چنانکه یاران علی(ع) نیز با بصیرت و آگاهی به حمایت از علی(ع) پرداختند. علی (ع) دربارة یاران خود فرمود : "حملوا بصائر هم علی اسیافهم؛[1] بصیرت های خویش را بر شمشیر هایشان سوار کردند". یعنی اگر در میدان نبرد تیغ می زدند از روی بصیر بود . بر اساس بصیرت یاران امام حسین(ع) بود که امام سجاد(ع) یکی از ویژگی های عمومی خود حضرت عباس (ع) را بصیرت و آگاهی او در صحنة کربلا داشت: "کان عمّنا العباس بن علیّ نافذ البصیره صلب الایمان".[2]
نافع بن هلال شب عاشوار پس از سخنان امام حسین(ع) برخاست و ضمن اعلام وفاداری گفت: "فانّا علی نیّاتنا و بصائرنا؛[3] همان انگیزه ها و بصیرت ها را داریم و از دست نداده ایم".
عباس بن شبیب، وقتی خدمت امام حسین(ع) رسید و خطاب به او گفت: سللام بر تو ای اباعبدالله! خدا
را گواه می گیریم که من بر آیین تو و آیین و خط مشی پدرت هستم.[4]
نکتة قابل دقت آن است که یاران امام نه تنها تحت تأثیر فریب کاری های دشمن قرار نگرفتند و جذب دشمن نشدند، بلکه دشمن شناسی را یکی از افتخارات خود دانستند. بریر در صحنة کربلا وقتی با چهره های خبیث از سپاه دشمن گفتگو می کرد گفت: الحمدالله الذی زادنی فیکم البصیره؛[5] سپاس خدایی را که بصیرت و شناخت مرا دربارة شما افزون ساخت.
در راه دوست کشته شدن آرزوی ماست
دشمن اگر چه تشنه به خون گلوی ماست
گردیم دور یار، چون پروانه گیرد شمع
چون سوختن در آتش عشق آرزوی ماست
از جان گذشته ایم و به جانان رسیده ایم
در راه وصل، این تن خاکی عدوی ماست
خاموش گشته ایم و فراموش کی شویم
بس این قدر که در همه جا گفتگوی ماست
ما را طواف کعبه بجز دور یار نیست
کز هر طرف رویم، خدا رو بروی ماست[6]
وفاداری و بصیرت امام حسین(ع) سبب شد که آن حضرت از یاران خود به عنوان با وفاترین
و بهترین یاران یاد کند: "فانی لا اعلم اصحاباً اولی و لا اخیر من اصحابی ...".[7] در
زیارت ناحیة مقدسه می خوانیم: "السلام علیکم خیر انضار...".[8]
بصیرت در قیام امام حسین(ع) دو سویه است: یک سوی آن بصیرت رهبری قیامت است و یک سوی دیگر آن بصیرت یاران امام و نهضت سازان است. امام حسین(ع) به عنوان رهبر قیام اوضاع سیاسی و اجتماعی عصر خود و خباثت دشمن را می شناخت. او می دانست که در یک جنگ نابرابر شرکت نموده و آیندة جنگ - به حسب ظاهر بر نفع او نیست. امام حسین(ع) در موارد متعددی اهداف قیام خود را انجام تکلیف الهی، اصلاح امت اسلامی[9]، حفظ دین و ارزش های دینی[10] و انجام دو فریضه امر به معروف و نهی از منکر[11] و مبارزه علیه رهبر قانون شکن[12] دانست،‌که حالی از بصیرت رهبری آن است.
از سوی دیگر آن حضرت نهضت خود را از انقلاب های غیر مقدس - که بر اساس دنیا گرایی، نا آگاهی فساد و ... به وجود می آیند جدا کرد. او فرمود:‌"... این لم اخرج اشراً ولا بطراً و لا مفسداً و لا ظالماً ...".[13]
امام حسین(ع) با خطبه خواندن و بیان اهداف قیام خود به رشد فرهنگی و فرهنگ پروری پرداخت تا مردم با اهداف قیام او آشنا شده و دین ستیزی دشمنان را بشناسد. همچنین آن حضرت بارها یاران خود را به بصیرت و آگاهی فرا خواند و از آنان خواست که جنگ را رها کنند و آینده جنگ به نفع آنان نیست. امام حسین(ع) در شب عاشورا خطاب به یاران و اصحاب خود فرمود:‌" اینان (دشمنان) مرا و همه کسانی را که پیش روی من جهاد میکنند خواهند کشت. پس از غارت، خانوادة مرا به اسارت خواهند برد. بیم آن دارم که شما از این ها خبر نداشته باشید ... نیرنگ نزد ما حرام است. هر کس دوست ندارد با ما باشد باز گردد".[14]
بصیرت در نهضت حسینی سبب شد که از قیام امام حسین به عنوان نهضت آگاهانه یاد شود. شهید مطهری می نویسد: "... پس انقلاب امام حسین(ع)، در درجة اوّل باید بدانیم که انقلاب آگاهانه است،‌هم از ناحیة خودش و هم از ناحیة اهل بیت و یارانش. انفجار نیست...".[15]
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------
[1] بحارالانوار، ج 45، ص 87.
[2] اعیان الشیعه، ج 7، ص 430.
[3] جواد محدثی، فرهنگ عاشورا، ص 205، به نقل از عنصر شجاعت، ج 1، ص 316.
[4] وقعه الطّف، ص 237.
[5]جواد محدثی ، همان.
[6] جواد محدثی، همان، ص 53.
[7] مقتل خوارزمی،‌ ج 1، ص 226 و لهوف، ص 79.
[8] مفاتیح الجنان، زیارت ناحیة مقدسه.
[9] بحارالأنوار، ج 44،‌ص 329؛ مناقب ابن شهر آشوب، ج 4،‌ص 89 و العوالم 17، ص 179.
[10] ر.ک: حیاه الامام الحسین بن علی(ع) ، ج 2، ص 264.
[11] ر.ک: مقتل خوارزمی، ج 1، ص 186؛ عوالم، ج 17، ص 177 و بحارالأنوار، ج 44، ص 328.
[12] ر.ک: تاریخ طبری،‌ج 4، ص 304 و الکامل فی التاریخ؛ ج 3، ص 408.
[13] موسوعه کلمات الامام الحسین، ص 399.
[14] همان.
[15] مرتضی مطهری، حماسة حسینی، ج 2، ص 265.

چه دلیلى بر نحوه خاص عزادارى براى ائمه ، همچون سینه زنى یا زنجیر زنى وجود دارد؟

اصل عزادارى براى ائمه : به ویژه براى سیدالشهدا(ع)موردتوجه اولیاى دین است ؛ زیرا عزادارى به صورت گریه و برپایى مجالس و ذکر وگریاندن و نوحه خوانى ، احیاى خط ائمه و تبیین مظلومیت آنان است . امام باقر(ع)در زمینهء برپایى عزا در خانه ها براى امام حسین (ع)مى فرماید: برحسین (ع)ندبه و گریه کند و به اهل خانه دستور دهد بر او بگریند و در خانه با اظهارگریه و ناله بر حسین (ع)مراسم عزادارى برپا کنند و یکدیگر را با گریه و تسلیت گویى در سوگ حسین (ع)در خانه هایشان ملاقات کنند .(1)
استاد مطهرى مى گوید: عزادارى حسین بن على (ع)یک حرکت است ؛ یک موج است ؛ یک مبارزهء اجتماعى است .(2)
این عزادارى به شیوه هاى مختلف مانند روضه هاى خانگى و دسته هاى عزادارى و هیأت هاى سینه زنى و زنجیر زنى و پوشیدن لباس مشکى انجام مى گیرد و از دیرباز مطرح بوده و جنبهء مردمى یافته است .
این گونه شیوه ها چون با روح و جان و عاطفهء شیعه آمیخته است ، عامل جذب و تشکل شیفتگان اهل بیت : مى گردد. از روایات بر مى آید شیوه ءمرسوم نزد مردم ، بیش تر مورد اهتمام ائمه : بوده است .
ابوهارون مى گوید: روزى خدمت امام صادق (ع)رسیدم . حضرت فرمود:برایم شعر بخوان . من نیز خواندم . حضرت فرمود: نه این طور، بلکه همان گونه که براى خودتان شعر خوانى مى کنید و همان گونه که نزد قبر حضرت سیدالشهدا مرثیه مى خوانى .(3)
حفظ این سنت ، ضامن تداوم خط اهل بیت است . امام خمینى همواره برحفظ عزادارى سنتى تأکید مى کرد؛ بنابراین دلیل اصل عزادارى ، در مورد سینه زنى و زنجیر زنى کفایت مى کند و دلیل جداگانه اى لازم ندارد. البته باید عزادارى از هر گونه خرافه و اعمال ناروا به دور باشد، تا قداست آن محفوظ گردد.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت:
1.جواد محدثى ، فرهنگ عاشورا، ص 312.
2.استاد مطهرى ، نهضت هاى اسلامى صد ساله اخیر، ص 89..
3.بحارالانوار، ج 44 ص 287.

نهضت امام حسین چه تأثیری بر اوضاع حکومتی و اجتماعی گذاشت؟

قبل از آنکه تأثیر قیام امام حسین( را در اجتماع آنروز بررسی کنیم،‌لازم است گذری هر چند کوتاه به روحیه اجتماعی مردم در زمان پیامبر گرامی اسلام( داشته باشیم، زیرا امام حسین ( را احیاء کننده سیرة جدش پیامبر اکرم( می دانند.
استاد مطهری"ره" دراین رابطه می فرماید : "(ببینیم) پیامبر اکرم( به مردم عرب چه داد؟ و اساساً یک آدم فقیر و یتیم و کسی که تمام قوم و قبیله اش با او دشمن هستند چه داشت که به آنها بدهد و چطور شد که آنها را از حضیض پستی به اوج عزت رساند؟ ایمانی به آنها داد که آن ایمان به آنها شخصیت داد، یک مرتبه آن عرب سوسمارخور، شتر خور، عرب غارتگری که دخترش را زنده زنده به خاک می کرد، این احساس در او پیدا شد که من باید دنیا را از اسارت و از پرستش و اطاعت غیر خدا نجات دهم، و هیچ اهمیتی نمی داد که اعتراف کند که در گذشته چطور بوده است، حتی افتخار می کرد که بگوید ... هیچ سابقه درخشان ملی ندارم، ولی امروز اینطور فکر می کنم، از شما عالیتر فکر می کنم، این را می گویند شخصیت. آیا کلمه ای هست که از کلمه "لا اله الا الله" بیشتر به روح انسان حماسه و شخصیت ببخشد ... من در مقابل غیر خدا هر چه هست سر تعظیم فرود نمی آورم، من طرفدار عدالتم، طرفدار حق و احسانم، طرفدار فضیلتم ... به این می گویند شخصیت.
امویان کاری کردند که شخصیت اسلامی را در میان مسلمین میراندند. کوفه مرکز ارتش اسلام بود و اگر امام حسین( به کوفه نمی رفت، امروز تمام مورخین دنیا او را ملامت می کردند و می گفتند عراق که مرکز ارتش اسلامی بود از تو دعوت کرده بود و هجده هزار نفر نماینده با تو بیعت کردند و دوازده هزار نامه برای تو نوشتند، چرا به آنجا نرفتی؟ ... در عین حال همین مردمی که هجده هزار بیعت کننده داشتند، و دوازده هزار نامه هم نوشته بودند، به مجرد اینکه سر و کله پسر زیاد پیدا شد، همه فرار کردند چرا؟ چون زیادبن ابیه سالها در کوفه حکومت کرده بود، آنقدر چشم در آورده بود،‌ آنقدر دست و پا بریده بود، آنقدر شکمها سفره کرده بود ... که اینها به کلی شخصیت خودشان را از دست داده بودند... چرا که امویها شخصیت ملت مسلمان را لِه کرده بودند و دیگر کسی از آن احساسهای اسلامی در خودش نمی دید."
استاد مطهری "ره" در ادامه در تأثیر قیام حسینی بر جامعه ای که شخصیت خود را از دست داده بود می فرمایند : "اما همین کوفه بعد از مدت سه سال، انقلاب کرد و پنج هزار تواب از همین کوفه پیدا شد و سرقبر حسین بی علی( رفتند و در آنجا عزاداری می‌گفتیم خدایا نکند از آسمان سنگ ببارد و ما به این شکل هلاک شویم، و نیز به شما بگوییم که ما از نزد کسی می آییم که کارش شرابخواری و سگ بازی و میمون بازی است، کارش نواختن تار و سنتور است، کارش زناست، حتی با محارم، دیگر حال، تکلیف خودتان را می دانید، این بود که مدینه قیام کرد، قیامی خونین. و چه افرادی که بعد از حادثه کربلا به خروش آمدند(2) و باعث زوال حکومت و ملک اموی شدند."
در اسناد اسلامی، در این رابطه آمده است : تحقیقاً ضرباتی که بنی امیه در کربلا و مدینه و مکه وارد ساختند نیرومندترین ضرباتی بود که برای پایداری حکومت و تثبیت بنیان و چیرگی حکومتشان بر مخالفان نواختند ... و بنی امیه در واقع زننده نبودند، بلکه ضربه ای خوردند که تا پایان روزگار ادامه دارد و همین جنایت یک روزه که در کربلا واقع شد، موجب گشت که یک دولت عریض و طویل آنچنانی تنها به اندازه عمر یک شخص عمر کند.(3)
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت:
1. حماسه حسینی، ج1، استادمطهری، ص47-47
2. همان، ص173-174
همان، ج2، ص106

چرا ما در سجده زیارت عاشورا ،خدا با به خاطر این مصیبت ، حمد و شکر می کنیم ؟

مؤمن به جهت معرفت و شناخت صحیحی که نسبت به خدا و آفرینندة خود دارد و هرچه از سوی خدا به او برسد، شکرگزار است، زیرا چنین انسانی، همواره وظیفة الهی خود را انجام می‌دهد و در برابر حوادث (چه نیک باشد یا به ظاهر ناپسند) تسلیم است و آنها را در مسیر کمال و سیر الى الله به حساب می‌آورد.
امام حسین(ع) در عصر تاسوعا، در جمع اصحاب خود، حمد و ستایش الهی در حال خوبی و ناراحتی به جا می‌آورد: «احمده على السرّاء والضرّاء؛(1) خدا را در حالی که در وضع مناسب و خوب یا در وضع ناراحتی هستم، حمد و ستایش می‌کنم». یاران حضرت، حمد و ستایش الهی را به جا می‌آوردند،‌ به جهت آن که توفیق یاری حضرت و شهادت همراه او را پیدا کردند: «الحمد للّه الذی أکرمنا بنصرک وشرّفنا بالقتل معک».(2)
بنابر این در نظر مؤمن، مصیبت، نعمتی است که از سوی خدا به انسان رسیده است. افزون بر این حادثه کربلا از جهتی برای شیعیان نعمت و لطف بزرگ الهی است که در مسیر زندگی و مبارزه با دشمنان اسلام و دفاع از حق، بهترین الگو و مصداق عملی را دارد که می‌تواند محرّک و مشوّق آنان در پیمودن راه امام حسین(ع) باشد که می‌توان گفت: هیچ مذهب و مکتبی دارای چنین الگوی عملی نمی‌باشد.

پی‌نوشت‌ها:
1. مقتل الحسین(ع)، مقرّم، ص 212.
2. همان، ص 215.

چرا مردم زمانى که عزادارى ها برگزار مى شود، مانند محرم آن را با شور و شوق برگزار مى کنند، ولى فساد در جامعه زیاد است؟

عظیم ترین سرمایه روحى شیعه، عشق به اباعبدالله الحسین علیه السلام و برپایى عزادارى براى حضرت است. در سایة همین عشق و شور، یاد حسین و عاشورا زنده مانده و با مرور زمان، قیام حسینى کهنه و فرسوده نگردیده است. این عشق، امرى خدادادى و فراتر از محاسبات مادى و ظاهرى است. امام صادق علیه السلام مى فرماید: «براى کشته شدن حسین علیه السلام حرارتى در دل هاى مؤمنان است که هرگز سرد نخواهد شد».(1)
محبت حسین بن علی علیه السلام نه تنها در دلِ زمینیان است،‌ بلکه عرشیان نیز او را دوست مى دارند.
اى آمیخته مِهرت با دل کرده عشق تو مرا دریا دل
بذر عشقى که به دل کاشته ام جز هواى تو ندارد حاصل
از مى عشق تو، عاقل مجنون وز خُم مهر تو مجنون، عاقل
گر شود کار جهان زیر و زِبَر نشود عشق تو از دل زایل
در عین حال باید اذعان کرد که عزادارى ها در مواردى فلسفة ‌خود را فراموش مى کند و تنها به ابراز احساسات و تحریک عواطف بسنده مى شود. اگر عزادارى به مفهوم واقعى انجام گیرد، به تعبیر استاد مطهرى عزادارى حسین بن على یک حرکت است، یک موج است، یک مبارزة اجتماعى است.(2) محبتى که در دل شیعیان است، بجا است و اگر آنان را به هم رنگى و هم سویى و سنخیت فکری، اخلاقى و عملى با مولایشان بکشد و در گفتار و کردار، شیعة حسین باشند، عزادارى به عنوان عامل بازدارنده از گناه و فساد مطرح خواهد بود. بنابراین اگر با وجود عزاداری، شاهد فساد در جامعه مى باشیم، دلیلش عدم بهره بردارى صحیح از عزادارى و جهت ندادن به مراسم و فراموش کردن فلسفة عزادارى و توجه نداشتن به اهداف مقدس امام حسین است ،روشن است که برپایی عزاداری در جلوگیری از فساد ،موثر است زیرا اگر این مراسم در جامعه برگزار نمی شد مسلما فیاد و تباهی بیشتری به وجود می آمد.
عوامل رواج فسا د و بی بند وباری در جامعه
فساد و بدحجابی‌ و دیگر مفاسدی‌ که‌ در کشور ما فراوان‌ شده‌، معلول‌ عواملی‌ است بدین شرح‌:
1 ـ بازمانده‌ افکار ولنگاری‌ و بی‌ حجابی‌ و تربیت‌های‌ ناصحیح‌ قبل‌ از انقلاب‌، آنان‌ که‌ سن‌ و سالشان‌ اقتضا می‌کند می‌ دانند که‌ قبل‌ از انقلاب‌ وضعیت‌ فساد و بی‌ حجابی‌ برگرفته‌ از نسخه‌های‌ غربی‌ بود و توسط‌ دست‌های‌ پیدا و پنهان‌ استعمار در این‌ کشور اجرا می‌شد و حتی‌ برداشتن‌ حجاب‌ را اجباری‌ کرده‌ بودند. وضع‌ طوری‌ بود که‌ اگر دختر یا زنی‌ می‌ خواست‌ با حجاب‌ باشد، مورد تهاجم‌ سخریه‌ها و استهزاها واقع‌ می‌شد. أُمُّل‌ و کوتاه‌ فکر و عقب‌ افتاده‌ می‌دانستند. این‌ نسخه‌ توسط‌ رضاخان‌ اجرا شد، و‌ مدت‌ پنجاه‌ سال‌ او و پسرش فرهنگ‌ ولنگاری‌ و فساد را در جامعه‌ رواج‌ دادند اما انقلاب‌ اسلامی‌ که‌ به‌ وجود آمد، این‌ وضعیت‌ حدود 180 درجه‌ عوض‌ شد، به‌ طوری‌ که‌ بی‌ حجابی‌ به‌ طور کلی‌ رخت‌ بر بست‌، ولی‌ باقیماندة‌ آن‌ افکار پس‌ از مدتی‌ کم‌کم‌ و به‌ طور خزنده‌ رشد کرد و متأسفانه‌ مسئولان‌ و دست‌ اندرکاران‌ فرهنگی‌ نتوانستند کاملا با این جریان مقابله نمایند.
2ـ تهاجم‌ فرهنگی‌؛ می‌توان‌ گفت‌ یکی‌ از بزرگ‌ترین‌ عوامل‌ گسترش‌ فساد و ولنگاری‌، تهاجم‌ گستردة‌ فرهنگی‌ غربی‌ است‌. ورود سی‌دی‌ها و فیلم‌های‌ مستهجن‌، ایجاد شبکه‌های‌ ماهواره‌ای‌ و اینترنتی‌ و پخش‌ و گسترش‌ افکار شهوی‌، نیز تبلیغات‌ گسترده‌ رسانه‌ای‌ در روزنامه‌ها، هفته‌ نامه‌ها، ماه‌ نامه‌ها و... نمونه‌ای‌ از تهاجم‌ فرهنگی‌ دشمن‌ است‌.
هدف‌ از تهاجم‌ گسترده‌ فرهنگی‌ قبضه‌ کردن‌ افکار و ایده‌های‌ مردم‌ مخصوصاً جوانان‌ است تا بتوانند بر آنان‌ مسلط‌ شوند.
3 ـ هواهای‌ نفسانی‌ و شهوت‌ رانی‌ و شهوت‌ پرستی‌؛ زمینه‌ شهوت‌ در وجود هر مرد و زنی‌ هست‌، که‌ اگر کنترل‌ نشود، کم‌ کم‌ بر انسان‌ مسلط‌ می‌شود. از امیرالمؤمنین‌ علیه السلام آمده‌:" أشجع‌ الناس‌ من‌ غلب‌ هواه‌ ؛ شجاع‌ترین‌ مردم‌ کسی‌ است‌ که‌ بر هواهای‌ نفسانی‌اش‌ غلبه‌کند."(3)
نیز فرمود: پیش‌ از آن‌ که‌ تمایلات‌ نفسانی‌ به‌ تندروی‌ عادت‌ کنند، با آن ها به‌ ستیز، زیرا اگر تمایلات‌ سرکش‌ در تجاوز و خودسری‌ نیرومند شوند، فرمانروای‌ تو خواهند شد و تو را به‌ هر سو که‌ بخواهند می‌برند، در نتیجه‌ قدرت‌ مقاومت‌ در برابر آن‌ها را از دست‌ خواهی‌ داد."(4)بنا براین هواهای نفسانی باعث رواج در جامعه می گردد و مبارزه با زیاده طلبی نفسانی راه درمان آن است.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت ها:
1. جواد محدثی، فرهنگ عاشورا، ص 315.
2. استاد مطهری،‌ نهضت هاى اسلامى صد سالة اخیر، ص 81..
3- بحارالانوار، ج‌ 67، ص‌ 76.
4- فهرست‌ غرر الحکم‌، ص‌ 187شمارة‌ 6444.

چرا وقتى از واقعهء کربلا یادى به میان مى آید, نام حضرت زینب از بین بقیهء زنان حاضر در آن واقعه , گیراتر و بیش تر مطرح است ؟

شخصیت حضرت زینب با دیگر زنان در کربلا, قابل مقایسه نیست .
مى توان گفت بعد از امام حسین شخصیت دوم در این صحنهء جاودانه ,حضرت زینب بود.
آن حضرت , دختر بزرگ امام على بن ابى طالب و شخصیتى علمى و ایمانى محسوب مى شد.
او زنى بود که دو فرزند خود به نام هاى عون و محمد را قبل از این که پسران امام حسین به میدان بروند, به میدان فرستاد. این دو برادر (محمد و عون ) نزد امام حسین (دایى شان ) آمدند و گفتند: به حق مادرت فاطمهء زهرا! به ما اجازه بده به میدان برویم . امام اجازه داد. این دو برادر با شجاعت عجیبى به دشمن حمله کردند تا به شهادت رسیدند. امام حسین به بالین این دو نوجوان آمد و ایشان رابه سینه چسباند و کشان کشان به خیمهء شهیدان برد. همهء زنان و کودکان بر بالاى جنازهء آن دو جمع شدند و گریه کردند, اما حضرت زینب حاضر نشد و فرمود:مى ترسم بالاى جنازهء کودکانم بیایم و از بى طاقتى گریه کنم و برادرم ناراحت شود.
از بین زنان حاضر در واقعهء عاشورا, کسى مانند زینب ـ که این قدر با شناخت عالى و با معرفت باشد ـ وجود نداشت . او را عقیلهء بنى هاشم , عقیلة الطالبین ,عارفه , عالمه , محدّثه , فاضله , کامله , عابدهء آل على لقب داده اند. این بانوى بزرگ داراى قوّت قلب , فصاحت زبان , شجاعت , زهد و ورع , عفاف و شهامت فوق العاده بود. او پیام آور کربلا, افشاگر ستمگرى هاى حکام اموى , سرپرست کاروان اسیران اهل بیت و مراقب امام زین العابدین بود. خطبه هاى آتشین او در کوفه و شام ,احیاگر خون شهیدان بود. او را <قهرمان صبر> لقب داده اند.
صبح ازل طلیعهء ایام زینب است پاینده تا به شام ابد نام زینب است
در راه دین لباس شهامت چون دوختندزیبنده آن لباس بر اندام زینب است
بارزترین بُعد زندگى حضرت زینب , پاسدارى از فرهنگ عاشورا بود, که باخطابه هاى آتشینش , پیام خون شهیدان را به جهانیان رساند.
حضرت زینب از فصاحت و ادب برخوردار بود و هنگام مشاهدهء سربریده ءبرادر, خطاب به او سرود: <یا هلالاً لمّا استتمّ کمالاً...>, بعدها در سوگ امام حسین اشعارى با این مطلع سرود: <على الطف السلام و ساکنیه ...; سلام بر کربلاو بر آرمیدگان آن دشت باد! که روح خدا در آن قبه ها و بارگاه ها است . جان هاى افلاکى و پاکى که در زمین خاکى , مقدّس و متعالى شدند. کربلا آرامگاه جوانمردانى است که خدا را پرستیدند و در آن دشت ها و هامون ها خفتند. سرانجام , گورهاى خاموششان را قبّه هایى افراشته در برخواهد گرفت و بارگاهى داراى صحن هاى گسترده و بازخواهد شد>.(1)
------------------------------------------------------------------------------------------------------
پـاورقى:
1.جواد محدّثى , فرهنگ عاشورا, ص 216.

چرا افرادی مثل جابر بن عبدالله انصاری برای یاری امام حسین (ع) به کربلا نرفتند ؟

برای پاسخ صحیح به این پرسش باید به وضعیت تاریخی آن روز توجه داشته باشیم. غیر از کسانی که همراه اباعبدا... بودند بقیه در یکی از شرایط زیر به سر می بردند :
الف ـ زندان : که به دلیل قدرت بر تهییج مردم توسط فرمانداران یزید، بازداشت شده بودند ودر نتیجه قبایل آنها نیز واردعمل نمی‌شدند.
ب ـ غفلت : که بخش عظیمی از محبّین و شیعیان دچار آن بودند، و بخاطر تهدید یا تطمیع یا عدم درک درست نسبت به شرایط، از همراهی امام اجتناب کردند، و یا به اردوگاه دشمن پیوستند.
ج ـ بیماری : عده ای نیز بدلیل بیماری یا ناتوانی جسمی حضور نداشتند.
د ـ بسته بودن راهها : گروهی نیز که تلاش کردند خود را به امام برسانند، بدلیل بسته بودن راهها و محاصره شدید اِعمال شده، نتوانستند خود را به امام برسانند.
جابر بن عبد الله در آن ایام نابینا بود و توان حضور در میدان رزم را نداشت. بی تر دید اگر توان داشت در کر بلا حضور می یافت . افزون بر آن اگر امام دستور می داد ، وی باز هم به کر بلا حضور می یافت؛ زیرا او عاشق ودلباخته امام حسین بود . از این رو در اربعین امام در کر بلا حضور ر یافت و امام را زیارت کرد .

چرا امام حسین علیه السلام قیام نمود؟

واقعیت آن است که در حوزة تفکر شیعى حفظ دین و اجراى قوانین اسلامى از اهمیت ویژه اى برخوردار است. زحمات طاقت فرساى پیامبر در مدت 23 سال نیز در راستاى حاکمیت قوانین الهى صورت گرفت. یکى از علل اهمیت رهبرى نیز در راستاى اجراى قوانین الهى است. بى تردید بعد از پیامبر اسلام، ائمه پاسداران و سنگربانان دین و ارزش هاى آن بودند. آنان سعى داشتند با تشکیل حوزه هاى تعلیماتى و با بیان احکام الهى و با تربیت شاگردان و فعالیت هاى فرهنگى به پاسدارى از دین بپردازند؛ از این رو قیام، صلح، سکوت و تشکیل حکومت براى حفظ دین بود؛ چنان چه امام علی علیه السلام یکى از علل 25 سال سکوت خود در برابر خلفا را حفظ دین دانست.(1)
امام حسن علیه السلام نیز یکى از علل صلح خویش را حفظ دین بیان نمود.(2) و امام حسین علیه السلام یکى از علل قیام خویش را حفظ دین و ارزش هاى آن دانست.(3)
بعد از رحلت پیامبر و کنار گذاشتن امام علی علیه السلام از صحنه سیاست، جامعه اسلامى افول نمود؛ که سقوط آن ریشه در انحراف از امامت و فاصله گیرى مسلمانان از دین و دین زدایى خلفا دارد. دنیا گرایى مسلمانان از یک سو و دین زدایى خلفا مانند معاویه و یزید، موجب شد که بدعت ها ظهور نموده و دین و ارزش هاى آن از بین برود. از این رو امام حسین علیه السلام در نامه اى که به مردم بصره نوشت یادآور شد: «...وأنا أدعوکم إلى کتاب الله و سنّة نبیه(ص) فإنّ السنّة قد امتیت و أنّ البدعة قد احییت...».(4)
هم چنین امام حسین علیه السلام در وصیت نامه خود اصلاح امت اسلامى را یکى از اهداف قیام خود بیان نمود.(5) تا جایى که مرگ در راه دین را زینت خواند(6) و از عدم حاکمیت حق و دین شکایت نمود: «ألا ترون ان الحق لا یُعمل به و ان الباطل لا یتناهى عنه».(7)
شهادت امام حسین علیه السلام مهم ترین نقش را در حفظ دین داشت؛ از این رو گفته شده است: «إنّ الاسلام محمّدى الحدوث، حسینى البقاء».(8)
اگر دین مصطفى هنوز در جهان به پاست
از آنِ سر بریده تو هست و از نواى تو
اگر شهادت امام حسین علیه السلام نبود امویانِ دین ستیز بیشتر با دین مبارزه مى کردند، ولى شهادت و قیام امام حسین علیه السلام ابر پرسش را در فضاى جامعة اسلامى به وجود آورد که چرا نوه پیامبر، یعنى حسین علیه السلام کشته شد و چرا خاندان پیامبر را از این شهر به آن شهر به اسارت بردند و آنان زحمات طاقت فرسایى را متحمل شدند؟!
شهادت امام حسین علیه السلام و یاران او موجب شد که مردم با چهره ضد دینى امویان، بیشتر آشنا شوند و مردم کوفه و مدینه بعد از خطبه ها و عزادارى ، اهل بیت امام حسین علیه السلام آماده قیام شوند و انزجار عمومى علیه خاندان امیه به وجود آید. مردم فهمیدند که دین و ارزش هاى آن مقدس ترین و ارزش مند ترین عناصری هستند که حفظ آن ها ضرورت دارد. شاید بر اساس نقش شهادت امام حسین علیه السلام در حفظ دین باشد که امام یکى از محبوب ترین انسان ها نزد همه ‌دین مداران به حساب آمده و پیامبر اسلام درباره او فرمود: «حسین منّى و أنا من حسین».(9)
حیات امام حسین علیه السلام مى توانست نقش بنیادى در حفظ دین و باورهاى دینى ایفا کند، زیرا حیات طیبه و مقدس ائمه و شهادت و مرگ سرخ آن ها عامل تعیین کننده در حفظ اسلام بوده و هست. امروزه بعد از قرن ها هنگام برگزارى مراسم عزادارى براى ائمه علیه السلام به ویژه امام حسین علیه السلام افکار عمومى را به دو خط باطل و حق و حق گرایى و باطل گرایى جلب نموده و شعار «کل یوم عاشورا و کل أرض کربلا» را طنین انداز مى کند. گرچه شهادت امام حسین علیه السلام براى جهان اسلام فاجعه بود، زیرا محرومیت جهان اسلام از وجود چنین رهبرى ضایعه بود، ولى قیام و شهادت اما اسلام کمتر از حیات او در احیاى دین نقش نداشته و عامل مهم بقاى دین گردید. بى تردید اگر قیام آن امام همام نبود دین این گونه – که الان هست – حفظ نمى شد.
: پیامبر گرامى اسلام (ص)رحلت کرد و جسد مبارکش هنوز تغییر و تکفین و تدفین نشده بود که گروهى در محلّى به نام سقیفه بنى ساعده جمع شدند وبرخلاف دستور قرآن و نص صریح رسول خداشخصى را به عنوان خلیفه مسلمانان برگزیدند. نتیجه این شد که اسلام عزیز از مسیر اصلى خود منحرف شود و این انحراف ادامه پیدا کرد, که تا عصر زمام دارى معاویة بن ابى سفیان به اوج رسید.
در این عصر از عدالت و انصاف و ارزش هاى اسلامى خبرى نبود. دون صفتان و معاندان و مخالفان اسلام همه پست هاى کلیدى را اشغال کردند. باوفاترین صحابه رسول خداو یاران على مورد ضرب و شتم و کتک قرار گرفتند.
در منابر و خطبه هاى نماز جمعه به دومین شخصیت عالم انسانى , امیرمؤمنان سبّ و لعن مى نمودند.سنّت هاى رسول خدابه دست فراموشى سپرده شده و یا عمداً آن را زیر پا مى گذاشتند و...
بعد از مرگ معاویه پسرش یزید به عنوان امیرمؤمنان و خلیفةالمسلمین بر اریکه خلافت تکیه زد; کسى که پاى بند چیزى جز شهوات و تمایلات حیوانى نبود وآشکارا دستورهای دین را زیر پا می گذاشت .
در چنین اوضاع و احوالى امام حسین علیه السلام قیام نمود و اهدافى داشت بدین شرح:
1ـ زنده کردن اسلام .
2ـ آگاه ساختن مسلمانان و افشاى ماهیت امویان .
3ـ احیاى سنّت نبوى و سیرهء علوى .
4ـ اصلاح جامعه و بیدار کردن امت .
5ـ از بین بردن سلطهء استبدادى سلطهء بنى امیه .
6ـ آزادسازى ارادهء ملّت از محکومیت سلطه و زور.
7ـ حاکم ساختن حق و نیروبخشیدن به حق پرستان .
8ـ تأمین قسط و عدل اجتماعى و اجراى قانون شرع .
9ـ از بین بردن بدعت ها و کج روى ها.
10ـ تأسیس یک مکتب عالى تربیتى و شخصیت بخشیدن به جامعه (10)
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت ها:
1- نهج البلاغة صبحى صالح، نامة 62.
2- حیاه الامام الحسین بن علی، ج 2، ص 269.
3- بحارالانوار، ج 44، ص 340.
4- موسوعه کلمات الامام الحسین، ص 316 ؛ مقرم مقتل الحسین، ص 141- 142.
5- مقرم، مقتل الحسین، ص 139.
6- همان، ص 169.
7- اعیان الشیعه، ج 2، ص 417.
8- جواد محدثی، فرهنگ عاشورا، ص 149 – 150.
9- بحارالأنوار، ج 52، ص 34
10-جواد محدثى , فرهنگ عاشورا, ص 62.

چرا امام حسین علیه السلام مانند برادرش امام حسن علیه السلام صلح نکرد و با یاران اندکش جنگ کرد؟

پیامبر گرامى اسلام رحلت کرد و جسد مبارکش هنوز تغسیل و تکفین و تدفین نشده بود که گروهى در محلّى به نام سقیفه بنى ساعده جمع شدند وبرخلاف دستور قرآن و نص صریح رسول خدا(ص)شخصى را به عنوان خلیفه مسلمانان برگزیدند. نتیجه این شد که اسلام عزیز از مسیر اصلى خود منحرف شود . این انحراف ادامه پیدا کرد ودر عصر زمامدارى معاویة بن ابى سفیان به اوج رسید. در این عصر از عدالت و انصاف و ارزش هاى اسلامى خبرى نبود. دون صفتان و معاندان و مخالفان اسلام همه پست هاى کلیدى را اشغال کردند. باوفاترین صحابه رسول خدا(ص)و یاران على علیه السلام مورد ضرب و شتم و کتک قرار گرفتند.
در منابر و خطبه هاى نماز جمعه به دومین شخصیت عالم انسانى , امیرمؤمنان علی علیه السلام سبّ و لعن مى نمودند.سنّت هاى رسول خدا(ص)به دست فراموشى سپرده شد و یا عمداً آن را زیر پا مى گذاشتند .بعد از مرگ معاویه پسرش یزید به عنوان امیرمؤمنان و خلیفه مسلمانان بر اریکه خلافت تکیه زد؛ کسى که پاى بند چیزى جز شهوات و تمایلات حیوانى نیست و علنا شراب مى خورد و با میمون ها بازى مى کند و...
در چنین شرایطی امام حسین علیه السلام قیام نمود و این اهداف را دنبال نمود:
1ـ زنده کردن اسلام .
2ـ آگاه ساختن مسلمانان و افشاى ماهیت امویان .
3ـ احیاى سنّت نبوى و سیره علوى .
4ـ اصلاح جامعه و بیدار کردن امت .
5ـ از بین بردن سلطه استبدادى بنى امیه .
6ـ آزادسازى اراده ملّت از محکومیت سلطه و زور.
7ـ حاکم ساختن حق و نیروبخشیدن به حق پرستان .
8ـ تأمین قسط و عدل اجتماعى و اجراى قانون شرع .
9ـ از بین بردن بدعت ها و کج روى ها.
10ـ زنده کردن سنّت مهم فراموش شده امر به معروف و نهى از منکر. (1)
اما چراامام حسین راه صلح امام حسن علیه السلام را نپیمود در این باره می گوییم: شرایط زمان حضرت امام حسن علیه السلام با شرایط زمان‏امام حسین علیه السلام بسیار متفاوت بود و ناچار اقتضاى حرکت‏هاى متفاوتى داشت.
در زمان امام حسن علیه السلام مردم آمادگى روحى براى مبارزه‏اى سخت و طولانى با معاویه را نداشتند به دلیل:
الف) جنگ‏هاى قبلى (صفین- نهروان- جمل)
ب) حیله‏گرى و تزویر معاویه و سست عنصرى گروه بسیارى از مردم
ج) خطرات بیرونى که مجموع جامعه اسلامى آن زمان را تهدید مى‏کرد و درگیرى داخلى آنان را براى حمله به مسلمانان بر مى‏انگیخت
د) حفظ خون شیعیان باقى مانده
ه) روشن کردن حیله‏گرى های معاویه و شناساندن چهره واقعی معاویه به مردم نا آگاه و سطحی نگر .
اما در زمانى که امام حسین علیه السلام قیام نمود از یک سو حساسیت به وجود آمدن ناگهانى ارتداد کلان وجود نداشت از طرف دیگر انحراف دستگاه حکومت چند صد برابر شده بود. از نظر اجتماعى نیز شرایط بر اثر ظلم و بیدادگرى حاکم، مردم را به ستوه آورده و نارضایتى عمومى بیداد مى‏کرد. بنابراین یکى از شرایط پدید آوردن انقلاب فراهم آمده بود ولى شرط دیگر آن- که وجود روح حماسه و ایثارگرى است- جز در تعداد معدودى فراهم نبود. بنابراین بر امام لازم بود که از همین مقدار استفاده کند و موقعیت را از دست ندهد و هر چند در چنان وضعیتى نمى‏توانست پیروزى نظامى به دست آورد ولى حرکتى پدید آورد که پایه نظام‏هاى ستمگر را براى همیشه لرزاند و روح خروش و حماسه را در کالبد مسلمانان و همه آزادى خواهان جهان دمید و آثار بسیار گران‏بهایى در تاریخ بشریت بر جاى گذارد
درتوضیح بیان می داریم:
بعد از شهادت حضرت على علیه السلام و انجام مراسم غسل و کفن و دفن , امام مجتبى روى منبر رفت بعد ازحمد و ثناى الهى و درود و صلوات بر جدّ بزرگوار خود حضرت خاتم الأنبیا و تمجید و تعریف از پدر مظلومش ومعرفى خود و خاندان رسالت , اعلان بیعت کرد و مردم هم با او بیعت نمودند.و از فرداى آن روز عمال و حکّام خودرا در ولایات منصوب نمود. جاسوسى را که از طرف معاویه وارد کوفه شده بود, دستگیر کردند و گردن زدند و به ابن عباس ،حاکم خود در بصره نوشت : جاسوس دیگرى را که از طرف معاویه وارد بصره شده است , بگیر و گردن بزن . به دنبال آن نامه اى با لحن تند به معاویه نوشت که : جاسوس مى فرستى و مکر و حیله ها مى کنى ؟! از قرار معلوم گویا قصد جنگ دارى ! اگر چنین است , من آماده ام .(2)
معاویه , جواب نامه را نوشت و براى حضرت فرستاد. مکاتبه بین حضرت و معاویه ادامه داشت تا به حضرت خبر دادند معاویه لشگر فراوانى تجهیز نموده و به جانب عراق گسیل داشته است .
از طرفى با منافقان و خارجیان که داخل لشکر حضرت امام حسن بودند و از ترس حضرت على علیه السلام اظهارمخالفت نداشتند, به وسیله جاسوسان خود تماس گرفت که : اگر حسن بن على علیه السلام را بکشید, به هر کدام دویست هزار درهم خواهم داد و یکى از دخترانم را به ازدواج قاتل درخواهم آورد. (3)
امام مجتبى پس از اطلاع , بالاى منبر رفت و مردم را براى مقابله با معاویه ترغیب کرد. ابتدا با سردى مواجه شد, ولى بالأخره گروه زیادى را جمع کرد و از کوفه بیرون رفتند و در نخیله پس از تقسیم و گروه بندى لشکر, عده اى را براى مقابله با لشکر معاویه فرستاد, امّا طولى نکشید که خبر آوردند فلان فرمانده و فلانى به معاویه پیوسته و شیرازهء لشکر متزلزل شده است .
حتى به حضرت خبر دادند گروهى از فرماندهان به معاویه پیام دادند: در صورت تمایل , حسن بن على را دست بسته تحویل شما خواهیم کرد. امام مجتبی علیه السلام ضمن خطبه ای خطاب به لشکریانش می فرماید: ویلکم ! والله ان معاویةلایفی لاحدمنکم بما ضمنه فی قتلی، و انی اظن ان وضعت یدی فی یده فاسلمه لم یترکنی ادین بدین جدی ...؛(4)وای بر شما ! سوگند به خدا معاویه وعده های خود به شما در رابطه با کشتن من عمل نمی کند و اگر من تسلیم او گردم باز هم اجازه نمی دهد بر اساس دین جدم رفتار نمایم .
این جا بود که حضرت احساس کرد جان خودش و پیروانش در خطر جدى قرارگرفته است . مهم ّتر از همه به خاطر چهره دروغینی که معاویه بین مردم پیدا کرده بود, اگر امام و یارانش شهید می شدند,خونشان هدر رفته و چندان اثرى نداشت.
این بود که امام از راه ناچارى , دندان بر جگر گذاشت و براى حفظ اسلام و حفظ شیعیان و نشان دادن چهره واقعى معاویه , صلحنامه را امضاء نمود, (چنان که در جنگ تحمیلى ایران و عراق , امام خمینی مجبور شدند باصدام ترک مخاصمه کند و کاسه زهر را سر بکشند. )
در صلح نامه موادّى گنجانده شده بود که از جمله این بود که معاویه متعرض امام نگردد و به کتاب وسنّت رسول خداو سیره خلفاى شایسته عمل کند و بعد از خود کسى را براى خلافت تعیین ننماید(5) و شیعیان على علیه السلام در شام و حجاز و عراق و یمن از شر او ایمن باشند.(6) نیز حضرت امیرمؤمنان را در نماز و منابر سب نکنند(7) و...روشن است عمل به این ها به ضرر معاویه تمام می شد اگر به آن ها عمل نکند, چهره واقعیش بین مردم آشکار خواهد شد ، مردم مى فهمند که معاویه پاى بند هیچ اصلى از اصول اسلامى نیست .همان طور که پیش بینی می شد،چون امام مجتبی با معاویه بیعت کرد معاویه به هیچکدام از مطالبی که در صلحنامه آمده بود و آن ها را خود نوشته بود و برای امام مجتبی ارسال کرده بود ،عمل نکرد و بدین وسیله چهره واقعی خود را برهمگان آشکار ساخت . (8)
افزون براین معاویه قابل مقایسه با یزید پسرش نبود, زیرا:
اولاً: معاویه , پیامبررا درک کرده بود و از صحابى به شمار مى آمد, برخلاف یزید؛
ثانیاً: عنوان کاتب الوحى را داشت . مى گویند: یکى از نویسندگان وحى آسمانى معاویه بود؛
مهم تر از همه با این که فاسد و فاسق بود و رسول خدا و شریعتش را قبول نداشت , امّا مى دانست اگر بخواهدحکومتش دوام داشته باشد, باید شئون اسلامى را در ظاهر رعایت کند. در این امر به حدّى متظاهر بود که بسیارى از مردم حتّى برخى از زاهدان لشکر امام على علیه السلام مردد مى شدند که آیا حق با على است یا معاویه ! او در عقل معاش و امور دنیایی و مکر و حیله سرآمد همگان بود .(9)
دیگر آن که سال ها بود از طرف عمر و عثمان بر مردم شام حکم رانى مى کرد و گروهى را با پول و ثروت , عده اى را با دادن پست و مقام و برخى را از طریق رعب و تهدید و بالاخره دستهء چهارم را با تزویر و تظاهر به اسلام وریاست ساکت کرده بود. کسى حرف نمى زد یا حق حرف زدن را نداشت . معاویه به گونه اى بر اوضاع مسلّط شده بود که مى توانست هر کسى را بخواهد بکشد و آب از آب تکان نخورد. به همین خاطر, امام حسین بعد از امام مجتبى ده سال با معاویه زندگى کرد, که جز انتقاد از طریق نامه و صحبت کارى نکرد.
امّا یزید از هر جهت با معاویه فرق داشت . امام از فرصت بهترین استفاده را کرد و با شهادت خود, دودمان بنى امیه را برباد داد.
اما چرا قیام با یاران کم:
امام حسین در زمانى قرار گرفته بود که بدعت هاى زیادى در اسلام به وجود آمده بود, که مى دانست اگر قیام نکند, چیزى از اسلام باقى نخواهد ماند. چنان که خود فرمود: وقتى زمام دار حکومت اسلامى افرادى مثل یزید با شد, باید فاتحهء آن را خواند.(11) از طرفى مى دانست که جد بزرگوارش فرمود:« آن جا که بدعت ها ظاهرگردد, بر عهده عالمان است که حقایق را بگویند, و اگر کتمان کنند, لعنت خدا بر آنان باد» (12). بر این اساس باید قیام مى کرد, هر چند با یاران اندک .
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت ها :
1- جواد محدثى , فرهنگ عاشورا, ص 62ـ
2-ارشاد مفید ،ج2،ص5-6.
3-بحار ،ج42،ص33.
4-همان،ص33.
5-جمل من انساب الاشراف،ج3 ،ص287.
6-اعلام الهدایة، الامام الحسن ،ص 147.
7-تذکرةالخواص ،ص198.
8-جمل من انساب الاشراف ،ج3،ص294.
9- حمدالله مستوفی ،تاریخ برگزیده ،ص 260.
10-همان ،ص260.
11- مطهرى , مجموعه آثار, ج 17 ص 13
12- اصول کافى , ج 1 ص 54 .

چرا امام حسین علیه السلام و امامان دیگر در جنگ با دشمنان خود از قدرت الهى استفاده نمى کردند؟

اوّلاً هر چند امامان علیه السلام از امدادهای الهى برخوردار بوده اند، اما جز به ضرورت از آن استفاده نمى کردند و بنابراین بوده که به صورت عالى و طبیعی، امور را حل و فصل نمایند، ثانیاً در جریان واقعة کربلا با وجود اعلام آمادگى فرشتگان و جنیان، حضرت به خاطر مصالحى آن را نپذیرفتند. امام صادق علیه السلام مى فرماید: «چهار هزار فرشته به زمین آمدند تا همراه با امام حسین علیه السلام جهاد کنند اما حضرت به آنها اجازة‌ جنگ نداد».(1)
دلیل عدم پذیرش حضرت از امدادهاى غیبی، گشودن باب امتحان بین مردم و اتمام حجت و درس شهادت و ایثار به شیعیان و بیمه کردن اسلام براى همیشه بوده. اگر صحنة عاشورا به وقوع نمى پیوست، چهرة افرادى چون شمر و یزید و عمر سعد پدیدار نمى گردید، از طرفی جوهرة شخصیتى افرادى چون: حبیب بن مظاهر و مسلم بن عوسجه بر ملا نمى شد. تقدیر الهى بر این تعلق گرفته بود که آیین محمدی(ص) با خون حسین و یارانش جاودانه گردد و باقى بماند: «حسین منى و أنا مِن حسین» ناظر به این معنى است و امام حسین علیه السلام راضى به قضا و قدر الهى و تسلیم امر پروردگار است و همان را در جریان کربلا به فعلیت در آورد.
ثالثاً قدرت وِلایى حضرت کم تر از نیروى فرشتگان و جنیان نیست. حضرت مى توانست با اذن پروردگار و با یک اشاره و با استفاده از ولایت تکوینی،‌ به آسانى بر دشمن پیروز گردد، اما تقدیر چیز دیگر بود.
امام صادق علیه السلام فرمود:‌«وقتى امام حسین علیه السلام از مدینه بیرون رفت، بسیارى از ملائکه با وسائل جنگى خدمت حضرت آمدند و سلام کردند و گفتند: اى حجت خدا بر جمیع خلایق، بعد از جدّ و پدر و برادر خود. حق تعالى توسط ما جدّ تو را در موارد بسیار یارى کرد. اکنون ما را به یارى تو فرستاده است. حضرت فرمود:‌وعده گاه ما و شما موضعى است که حق تعالى براى شهادت و دفن من مقرر فرموده و آن کربلا است».
در ادامه در روایت آمده است: «جنیان به خدمت حضرت رسیدند و گفتند: اى سید و بزرگ ما، ما شیعیان و یاروان توییم. آن چه خواهى بفرما تا اطاعت کنیم و اگر بفرمایی،‌جمیع دشمنان تو را در همین ساعت هلاک کنیم،‌ بى آن که متحمل رنج شوی. حضرت با اشاره به آیه اى از قرآن که مسئلة مرگ و حتمى بودن آن را مطرح کرده فرمود: اگر توقف نمایم و بیرون نروم، خداوند این خلق را به چه چیز امتحان خواهد کرد؟ جنیان گفتند: اى حبیب خدا، اگر نه آن بود که اطاعت امر تو واجب و مخالفت تو حرام است، ‌جمیع دشمنانت را پیش از آن که به تو برسند مى کشتیم. حضرت فرمود: به خدا سوگند،‌قدرت ما بر ایشان از قدرت شما بیشتر است،‌ ولى مى خواهیم حجت خدا را بر خلق تمام کنیم.(2)
امام حسین علیه السلام در پاسخ به پیشنهاد عبدالله بن جعفر در انصراف از هجرت به عراق فرمود: در رؤیا پیامبر خدا را دیده ام و به من فرمان داده همین کار را انجام دهم. شایسته همین است که بروم.(3)
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت:
1- بحارالانوار، ج 45، ص 220.
2- بحارالانوار، ج 44، ص 331؛ منتهى الامال، ص300.
3- ابومخنف، وقعه الطف، ص 156.

چرا امام حسین علیه السلام در کربلا برای رفع تشنگی از خداوند طلب باران نکرد؟

پیامبران و امامان معصوم علیه السلام ملزم بودند که در تمام کارها و زندگی روزمره خود از علم عادی استفاده کنند. در برخورد با دوستان، دشمنان، رفع حوائج زندگی و ... از علمی که عادی به دست آمده، استفاده می کردند و در برخورد با ستمکاران و ناحق ها از راه های معمولی استفاده می کردند و دست به اعجاز و کار خارق العاده نمی زدند (مگر در موارد مخصوص و به اذن الهی) که مصلحت دین خداوند و هدایت مردم در آن بود. با این که قدرت داشتند به وسیلة اعجاز دشمنان خود را در یک لحظه به کام نیستی ببرند و تمام کارها به ارادة آن ها در جریان باشد. امام حسین علیه السلام هم با این که مستجاب الدعوه و دارای اسم اعظم الهی بودو می توانست همة دشمنان را از بین ببرد، نیز می توانست از زمین چشمه گوارا بجوشاند یا از آسمان باران بباراند (با اذن خدا) و خود و اصحابش را سیراب نماید، ولی این کار را نکرد، چون بنای الهی بر این نبود که در حادثة کربلا از راه معجزه سیراب گردد. نیز حضرت می خواست با تحمل تشنگی به اجر و ثواب لب تشنگی در راه خدا برسند.
اگر بنا باشد با علم لدنی و علم غیب که از خداوند دریافت کردند، زندگی کنند و با دیگران برخورد نمایند و حوائج خود را برآورده کنند، دیگر این مقام با ارزشی محسوب نمی شد و اصولاً نمی توانست الگوی ما باشند، بلکه امامان با زحمت بسیار و تلاش و کار و ... زندگی خود را فراهم می کردند و بر مشکلات چیره می شدند و در این راه مشکلات بسیاری را تحمل می کردند. اصولاً زندگی آن ها از تمام مردم سخت تر و مشکل تر بود و رنج های بی شماری را در راه رسیدن به خدا و زندگی جاودانه تحمل کردند.
هر که در این بزم مقرب تر است جام بلا بیشترش می دهند
حضرت باقر علیه السلام فرمود: «اسم اعظم 73 حرف است. پیش «آصف بن برخیا» یک حرفش بود که با به کار بردن همان یک حرف در یک لحظه تخت بلقیس را آورد، و پیش ما (امامان) 72 حرف از اسم اعظم هست».[1]
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت:
[1] اصول کافی، ج 1، ص 230، حدیث 1.

چرا امام حسین علیه السلام در روز ترویه (هشتم ذى الحجه) حج خود را ناتمام گذاشت و مکه را ترک کرد؟

قبل از آن که به تحلیل تاریخى این پرسش بپردازیم، باید این نکته را متذکر شویم که از دیدگاه فقهى، این سخن مشهور که امام حسین علیه السلام حجّ خود را نیمه تمام گذاشت، سخن نادرستى است؛ زیرا امام علیه السلام در روز هشتم ذى حجه «یوم الترویه» از مکّه خارج شد(1).در حالى‏که اعمال حجّ - که با احرام در مکّه و وقوف در عرفات شروع مى‏شود - از شب نهم ذى حجه آغاز مى‏شود. بنابراین، امام علیه السلام اصولاً وارد اعمال حج نشده بود، تا آن را نیمه تمام گذارد.
بله، مسلماً آن حضرت در هنگام ورود به مکّه، عمره مفرده انجام داد و چه بسا در طول اقامت چند ماهه خود در مکّه و احتمالاً در فاصله‏هاى مختلف، اقدام به انجام اعمال عمره کرده بود. اما انجام اعمال عمره مفرده، به معناى ورود در اعمال حجّ نمى‏شود. در برخى از روایات تنها از انجام عمره مفرده از سوى امام علیه السلام سخن به میان آمده است.(2)
گرچه معروف و مشهور است و در برخی کتاب ها مانند الارشاد شیخ مفید آمده که حضرت حج خود را تبدیل به عمره کرد و طواف و سعی انجام داد و از احرام بیرون آمد چون نمی توانست حج خود را تکمیل کند . (3) ولی به نظر بعید می آید که آن حضرت به احرام حج محرم شده باشد چون کسی که می خواهد اعمال حج را انجام دهد علی القاعده روز هشتم یا روز نهم ذی الحجه محرم می شود و جهتی برای محرم شدن زودتر از موعد مقرر نیست .
برای تایید این مطلب روایاتی درکافی نقل شده که به برخی از آن ها اشاره می کنیم:
عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ خَرَجَ فِی أَشْهُرِ الْحَجِّ مُعْتَمِراً ثُمَّ رَجَعَ إِلَى بِلَادِهِ قَالَ لَا بَأْسَ وَ إِنْ حَجَّ فِی عَامِهِ ذَلِکَ وَ أَفْرَدَ الْحَجَّ فَلَیْسَ عَلَیْهِ دَمٌ فَإِنَّ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ ع خَرَجَ قَبْلَ التَّرْوِیَةِ بِیَوْمٍ إِلَى الْعِرَاقِ وَ قَدْ کَانَ دَخَلَ مُعْتَمِراً .(4)
از امام صادق ع نقل شده که فرمود : امام حسین علیه السلام قبل از روز هشتم ذی الحجه از مکه خارج شد در حالی که قبلا در ماه حج با احرام عمره ، به قصد انجام عمره وارد مکه شده بود و عمره انجام داده بود .
از این روایت بر نمی آید که حضرت حج خود را تبدیل به عمره کرده باشد .
در روایت دیگر امام صادق ع فرمود :
قَدِ اعْتَمَرَ الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ ع فِی ذِی الْحِجَّةِ ثُمَّ رَاحَ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ إِلَى الْعِرَاقِ وَ النَّاسُ یَرُوحُونَ إِلَى مِنًى وَ لَا بَأْسَ بِالْعُمْرَةِ فِی ذِی الْحِجَّةِ لِمَنْ لَا یُرِیدُ الْحَجَّ .(5)
امام حسین در ماه ذی الحجه عمره انجام داد و سپس در روز ترویه (هشتم) به سوی عراق حرکت کرد و کسی که نمی خواهد حج انجام دهد می تواند عمره انجام دهد .
بله، مسلماً آن حضرت در هنگام ورود به مکّه، عمره مفرده انجام داده و چه بسا در طول اقامت چند ماهه خود در مکّه و احتمالاً در فاصله‏هاى مختلف، اقدام به انجام اعمال عمره کرده بود. اما انجام اعمال عمره مفرده، به معناى ورود در اعمال حجّ نیست.و شاید وقتی که خبر دار شد که نیروهای مخفی یزید قصد ترور آن حضرت را در حرم دارند و تصمیم گرفت به سوی عراق حرکت کند، برای انجام یک عمره دیگر محرم شد و آن را تکمیل کرد و از احرام خارج شد و در روز ترویه یعنی هشتم ذی الحجه به سوی عراق از مکه خارج شد .
از نقطه نظر تاریخى بالاخره این پرسش باقى است که با وجود آن که یکى از علل انتخاب مکّه، داشتن فرصت مناسب براى تبلیغ دیدگاه خود بود؛ چرا در این شرایط زمانى ویژه - که اوج حضور حاجیان از سرتاسر نقاط مختلف در مکّه، عرفات و منا است و بهترین فرصت تبلیغى براى آن حضرت فراهم آمده است – ناگهان مکّه را ترک کرد؟
به طور خلاصه مى‏توانیم علل این تصمیم ناگهانى را چنین ذکر کنیم:
1- احتمال خطر جانى‏
از برخى عبارات امام حسین علیه السلام - که در مقابل دیدگاه شخصیت‏هاى مختلفى که با بیرون رفتن آن حضرت از مکّه و حرکت به سوى کوفه مخالف بودند، ابراز شده - چنین بر مى‏آید که امام علیه السلام ماندن بیشتر در مکّه را مساوى با بروز خطر جانى براى خود مى‏دانست؛ چنان‏که در جواب ابن عباس مى‏فرماید: «کشته شدن در مکانى دیگر براى من دوست داشتنى‏تر از کشته شدن در مکّه است»(6)
نیز به عبداللَّه بن زبیر فرمود: «به خداوند سوگند! اگر یک وجب خارج از مکّه کشته شوم، براى من دوست داشتنى‏تر است تا آن که به اندازه یک وجب در داخل مکّه کشته شوم. به خداوند سوگند! اگر من به لانه‏اى از لانه جانوران پناه برم، مرا از آن بیرون خواهند کشید تا آن چه را از من مى‏خواهند، به دست آورند» (7)
نیز به برادر ش محمد حنفیه، به صراحت از قصد ترور یزید در محدوده حرم امن الهى نسبت به جان خود سخن به میان آورد .(8) بالاخره در بعضى از متون به صراحت سخن از این مطلب به میان آمده که یزید، عده‏اى را همراه با سلاح‏هاى فراوان براى ترور امام حسین علیه السلام در مکّه فرستاده بود (9)
2- شکسته نشدن حرمت حَرَم‏
در ادامه برخى از عبارات پیش گفته، تذکّر این نکته از سوى امام حسین علیه السلام وجود داشت که نمى‏خواهد حرمت حرم امن الهى، با ریخته شدن خون او در آن شکسته شود؛ گرچه در این میان گناه بزرگ از آن قاتلان و جنایتکاران اموى باشد.
آن حضرت این مطلب را در برخورد با عبداللَّه بن زبیر و به گونه تعریض‏آمیز نسبت به او - که بعدها در مکّه موضع گرفته و لشکریان یزید حرمت حرم را خواهند شکست - به صراحت بیان مى‏دارد. ایشان در جواب ابن زبیر مى‏فرماید:.«پدرم (على علیه السلام ) براى من نقل کرد که در مکّه قوچى است که به وسیله آن حرمت شهر شکسته مى‏شود و من دوست ندارم که مصداق آن قوچ باشم».(10)
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت ها:
1. وقعه الطف ،ص147
2 . وسائل الشیعه، ج 1، ص 246، کتاب حج، باب 7، ابواب العمرة ج 2 و 3.
3 - شیخ مفید ، الارشاد ج 2 ص 68 .
4و5- الکافی ج : 4 ص :536
6.ابن کثیر، البدایة و النهایة، ج 8، ص 159.
7.وقعة الطف، ص 152.
8.سید بن طاووس، لهوف، ص 82..
9.همان،ص82.
10 . ابن اثیر، الکامل فى التاریخ، ج 2، ص 546.

چرا امام حسین علیه السلام را ثارالله (خون خدا) گفته اند؟

"ثار" به معناى خونخواهى ، خون و قیام براى خونخواهى است.
ثارالله از القاب امام علی علیه السلام و امام حسین علیه السلام است. در زیارت عاشورا خطاب به سیدالشهداء آمده است:‌ "السلام علیک یا ثارالله وابن ثاره؛ سلام بر تو اى ثار خدا و پسر ثار خدا". به این جهت که امام زمان علیه السلام در پى خوانخواهى بر مى آید به وى گفته اند "منتقم" که در دعاى ندبه آمده است: " این الطالب بدم المقتول بکربلا؛ آن که منتقم خون مقتول کربلا است، کجا است؟ ".
حال چرا خون امام حسین علیه السلام را به خدا نسبت داده اند؟ این به جهت شدت همبستگى و پیوند سیدالشهدا با خدا است، به گونه اى که شهادتش همانند ریخته شدن خونى از قبیلة خون خدا مى ماند که جز با انتقام گیرى و خونخواهى اولیاى خدا، تقاص نخواهد شد. چنانچه به حضرت على عین الله و ید الله نیز مى گویند، چون بر اثر ارتباط شدید چشم على جز در راه رضاى او حرکت نمى کند. القاب دیگرى همانند "قتیل الله؛کشته شدة خدا" براى امام حسین علیه السلام مؤیّد این سخن است.
در معناى "ثار" یکى از نویسندگان معاصر چنین توضیح مى دهد: " ... بزرگ ترین لقب آن حضرت مهدى (عج) نجات دهندة‌آخرین انسان از این رابطة ثار ... "منتقم" است. انتقام چه چیز را مى گیرد؟ همه مى گویند انتقام قاتلین سید الشهدا، نه! انتقام ثارى که به گردن بنى هابیل است... اگر غیرت و آگاهى وجود داشته باشد، تمام فضاى تاریخ ما پر از ضجّه و دعوت خون خواهى ثار ها است.
امّا این ثارها، ثارهاى قبیله اى نیست، ثارالله است. این ها "ثارالله" هستند که باید از قاتلین بنى طاغوت گرفته شوند. حسین علیه السلام وارث یکى از ورثه است که خودش به صورت یک ثار در آمد و فرزندش و بابایش، این ها همه ثارهاى خدا هستند و پدر ثارهاى خدا و پسر ثارهاى خدا است...
هدف انتقام کشیدن از بنى قابیل است که آن همه دستش به خون ثارهاى عزیز ما آغشته است، "... یا ثارالله وابن ثاره". (1)
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت ها:
1- على شریعتی، ثار ، ص 18، نقل از جواد محدثی، فرهنگ عاشورا، ص 125.

چرا امام حسین(ع) مانند برادرش امام حسن(ع) صلح نکرد و با یاران اندکش جنگ کرد؟

پیامبر گرامى اسلام رحلت کرد و جسد مبارکش هنوز تغسیل و تکفین و تدفین نشده بود که گروهى در محلّى به نام سقیفه بنى ساعده جمع شدند وبرخلاف دستور قرآن و نص صریح رسول خدا(ص)شخصى را به عنوان خلیفه مسلمانان برگزیدند. نتیجه این شد که اسلام عزیز از مسیر اصلى خود منحرف شود و این انحراف ادامه پیدا کرد ودر عصر زمام دارى معاویة بن ابى سفیان به اوج رسید.
در این عصر از عدالت و انصاف و ارزش هاى اسلامى خبرى نبود. دون صفتان و معاندان و مخالفان اسلام همه پست هاى کلیدى را اشغال کردند. باوفاترین صحابه رسول خدا(ص)و یاران على (ع)مورد اهانت و بی مهری ومورد ضرب و شتم قرار گرفتند .
در منابر و خطبه هاى نماز جمعه به دومین شخصیت عالم انسانى , امیرمؤمنان علی (ع)سبّ و لعن مى نمودند.سنّت هاى رسول خدا(ص)به دست فراموشى سپرده شد و یا عمداً آن را زیر پا مى گذاشتند
بعد از مرگ معاویه پسرش یزید به عنوان امیرمؤمنان و خلیفه مسلمانان بر اریکه خلافت تکیه زد. کسى که پاى بند چیزى جز شهوات و تمایلات حیوانى نبود و آشکارا شراب مى خورد و ...
در چنین شرایطی امام حسین (ع)قیام نمود و این اهداف را دنبال نمود:
1ـ زنده کردن اسلام .
2ـ آگاه ساختن مسلمانان و افشاى ماهیت امویان .
3ـ احیاى سنّت نبوى و سیره علوى .
4ـ اصلاح جامعه و بیدار کردن امت .
5ـ از بین بردن سلطه استبدادى بنى امیه .
6ـ آزادسازى اراده ملّت از محکومیت سلطه و زور.
7ـ حاکم ساختن حق و نیروبخشیدن به حق پرستان .
8ـ تأمین قسط و عدل اجتماعى و اجراى قانون شرع .
9ـ از بین بردن بدعت ها و کج روى ها.
10ـ زنده کردن سنّت مهمّ فراموش شدهء امر به معروف و نهى از منکر. (1)
اما این که چرا امام حسین راه صلح برادرش امام حسن(ع) را نپیمود:
شرایط زمان حضرت امام حسن (ع) با شرایط زمان‏امام حسین (ع) بسیار متفاوت بود و ناچار اقتضاى حرکت‏هاى متفاوتى داشت. در زمان امام حسن (ع) مردم آمادگى روحى براى مبارزه‏اى سخت و طولانى با معاویه را نداشتند به دلیل:
الف) جنگ‏هاى قبلى (صفین- نهروان- جمل)
ب) حیله‏گرى و تزویر معاویه و سست عنصرى گروه بسیارى از مردم
ج) خطرات بیرونى که مجموع جامعه اسلامى آن زمان را تهدید مى‏کرد و درگیرى داخلى آنان را براى حمله به مسلمانان بر مى‏انگیخت
د) حفظ جان شیعیان باقى مانده
ه) روشن کردن حیله‏گرى معاویه و رشد فکرى جامعه
اما در زمانى که امام حسین (ع) قیام نمود از یک سو خطر به وجود آمدن ناگهانى ارتداد کلان وجود نداشت از طرف دیگر انحراف دستگاه حکومت چند صد برابر شده بود. از نظر اجتماعى نیز شرایط بر اثر ظلم و بیدادگرى حاکم، مردم را به ستوه آورده و نارضایتى عمومى بیداد مى‏کرد. بنابراین یکى از شرایط پدید آوردن انقلاب فراهم آمده بود ولى شرط دیگر آن- که وجود روح حماسه و ایثارگرى است- جز در تعداد معدودى فراهم نبود. بنابراین بر امام لازم بود که از همین مقدار استفاده کند و موقعیت را از دست ندهد و هر چند در چنان وضعیتى نمى‏توانست پیروزى نظامى به دست آورد ولى حرکتى پدید آورد که پایه نظام‏هاى ستمگر را براى همیشه لرزاند و روح خروش و حماسه را در کالبد مسلمانان و همه آزادى خواهان جهان دمید و آثار بسیار گران‏بهایى در تاریخ بشریت بر جاى گذارد
درتوضیح بیان می داریم:
بعد از شهادت حضرت على (ع)و انجام مراسم غسل و کفن و دفن , امام مجتبى روى منبر رفت بعد ازحمد و ثناى الهى و درود و صلوات بر جدّ بزرگوار خود حضرت خاتم الأنبیا و تمجید و تعریف از پدر مظلومش ومعرفى خود و خاندان رسالت , اعلان بیعت کرد و مردم هم با او بیعت نمودند.و از فرداى آن روز عمال و حکّام خودرا در ولایات منصوب نمود. جاسوسى را که از طرف معاویه وارد کوفه شده بود, دستگیر کردند و گردن زدند و به ابن عباس (حاکم بصره )نوشت : جاسوس دیگرى را که از طرف معاویه وارد بصره شده است , بگیر و گردن بزن . به دنبال آن نامه اى با لحن تند به معاویه نوشت که : جاسوس مى فرستى و مکر و حیله ها مى کنى ؟! از قرار معلوم گویا قصد جنگ دارى ! اگر چنین است , من آماده ام .
معاویه , جواب نامه را نوشت و براى حضرت فرستاد. مکاتبه بین حضرت و معاویه ادامه داشت تا به حضرت خبر دادند معاویه لشگر فراوانى تجهیز نموده و به جانب عراق گسیل داشته است .
از طرفى با منافقان و خارجیان که داخل لشکر حضرت امام حسن بودند و از ترس حضرت على (ع)اظهارمخالفت نداشتند, به وسیله جاسوسان خود تماس گرفت که : اگر حسن بن على (ع)را بکشید, به هر کدام دویست هزار درهم خواهم داد و یکى از دخترانم را به ازدواج قاتل درخواهم آورد.
امام مجتبى پس از اطلاع , بالاى منبر رفت و مردم را براى مقابله با معاویه ترغیب کرد. ابتدا با سردى مواجه شد, ولى بالأخره گروه زیادى را جمع کرد و از کوفه بیرون رفتند و در نخیله پس از تقسیم و گروه بندى لشکر, عده اى را براى مقابله با لشکر معاویه فرستاد, امّا طولى نکشید که خبر آوردند فلان فرمانده و فلانى به معاویه پیوسته و شیرازه لشکر متزلزل شده است .
حتى به حضرت خبر دادند گروهى از فرماندهان به معاویه پیام دادند: در صورت تمایل , حسن بن على را دست بسته تحویل شما خواهیم کرد. این جا بود که حضرت احساس کرد جان خودش و پیروانش در خطر جدى قرارگرفته است . مهم ّتر از همه به خاطر چهره دروغینی که معاویه بین مردم پیدا کرده بود, اگر امام و یارانش شهید می شدند,خونشان هدر می رفت و چندان اثرى نداشت .
این بود که امام از راه ناچارى و براى حفظ اسلام و حفظ شیعیان و نشان دادن چهره واقعى معاویه ، با او سازش نمود,
بنا به نقل برخی از مورخان در صلح نامه موادّى گنجانده شده بود که از جمله این بود که معاویه متعرض امام نگردد و به کتاب وسنّت رسول خداو سیره خلفاى شایسته عمل کند و بعد از خود کسى را براى خلافت تعیین ننماید و شیعیان على (ع)در شام و حجاز و عراق و یمن از شر او ایمن باشند. نیز حضرت امیرمؤمنان را در نماز و منابر سب نکنند و...روشن است عمل به این ها سراسر به ضرر معاویه تمام خواهد شد و از طرفى نمى تواند به آن عمل نکند, چون چهره واقعیش بین مردم آشکار خواهد شد مردم مى فهمند که معاویه پاى بند هیچ اصلى از اصول اسلامى نیست . افزون براین موقعیت زمان امام مجتبى و حضرت سیدالشهدا تفاوت داشت , چون معاویه قابل مقایسه با یزید نبود،زیرا:
اولاً: معاویه , پیامبررا درک کرده بود و از صحابى به شمار مى آمد, برخلاف یزید;
ثانیاً: عنوان کاتب وحى را داشت . مى گویند: یکى از نویسندگان وحى آسمانى معاویه بود;
مهم تر از همه با این که فاسد و فاسق بود و رسول خدا و شریعتش را قبول نداشت , امّا مى دانست اگر بخواهدحکومتش دوام داشته باشد, باید شئون اسلامى را در ظاهر رعایت کند. در این امر به حدّى متظاهر بود که بسیارى از مردم حتّى برخى از زاهدان لشکر امام على (ع)مردد مى شدند که آیا حق با على است یا با معاویه !
دیگر آن که سال ها بود از طرف عمر و عثمان بر مردم شام حکمرانى مى کرد و گروهى را با پول و ثروت , عده اى را با دادن پست و مقام و برخى را از طریق رعب و تهدید و بالاخره دسته چهارم را با تزویر و تظاهر به اسلام ساکت کرده بود. کسى حرف نمى زد یا حق حرف زدن را نداشت . معاویه به گونه اى بر اوضاع مسلّط شده بود که مى توانست هر کسى را بخواهد بکشد و آب از آب تکان نخورد. به همین خاطر, امام حسین بعد از امام مجتبى ده سال در دوره حکومت معاویه زندگى کرد. در این دوره به قیام رو نیاورد. در ضمن معاویه بنابرقانون صلح نامه، متعهد شده بود که خلافت موروثی نشود، ولی با آمدن یزید خلافت عملا موروثی شد.
بنابراین یزید از هر جهت با معاویه فرق داشت . امام از فرصت بهترین استفاده را کرد و با شهادت خود, دودمان بنى امیه را برباد داد.
اما چرا قیام با یاران کم:
امام حسین در زمانى قرار گرفته بود که بدعت هاى زیادى در اسلام به وجود آمده بود, که مى دانست اگر قیام نکند, چیزى از اسلام باقى نخواهد ماند. چنان که خود فرمود: وقتى زمام دار حکومت اسلامى افرادى مثل یزید با شد, باید فاتحه اسلامرا خواند.(2) از طرفى مى دانست که جد بزرگوارش فرمود:« آن جا که بدعت ها ظاهرو آشکارگردد, بر عهده عالمان است که حقایق را بگویند, و اگر کتمان کنند, لعنت خدا بر آنان باد» (3).
بر این اساس باید قیام مى کرد, هر چند با یاران اندک . البته آغاز قیام آن حضرت ، تعداد بسیاری از شهر کوفه اعلام وفاداری نمودند ؛ بنابراین آغاز حرکت و قیام امام حسین ، در ظاهر با تعداد بسیار شروع شد.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------
1- جواد محدثى , فرهنگ عاشورا, ص 62ـ
2- مطهرى , مجموعه آثار, ج 17 ص 13
3- اصول کافى , ج 1 ص 54

چرا اسلامی که اکنون در جامعه ترویج می شود، مراسم عزاداری را به بهترین وجه برگزار می کند اما به شادی ها کم توجه است؟

1- این نگرش که برگزاری مراسم برای مردگان، مرده گرایی است، قابل قبول نیست، زیرا عزاداری برای آن عده که از دنیا رفته اند، احترام به جایگاه و مقام بلند انسان است. در آموزه های دینی انسان جایگاهی والا دارد و هر گونه تجلیل از آن، احترام به حرمت و قداست بشر محسوب می شود. از این رو امروزه جهان برای بزرگان خود که از دنیا رفته اند، مراسم می گیرند و یاد و خاطرة آنان را گرامی می دارند.
از سوی دیگر پاسداشت ها برای شخصیت های سیاسی و علمی و فرهنگی برگزار می شود. تجلیل از این شخصیت ها، احیای فرهنگ و تمدن و علم است. پاسداری از علم و تمدن و خلاّقیّت ها نه تنها مرده پرستی نیست، بلکه تمدن سازی و نکو داشت از علم، فرهنگ و تمدن است.
آنچه که مورد احترام قرار می گیرد، شخصیت است، نه شخص. درست است که شخص و بدن او در خاک رفته است، اما شخصیت او (در صورت داشتن صفات ارزشمند) جاودانه و زنده است.
بر همین اساس بزرگان دین برای امام حسین(ع) عزاداری نموده و دیگران را نیز به عزاداری فرا می خواندند، چون شخصیت او که حماسه، تن به ذلت ندادن، فرهنگ ایثار، از خود گذشتگی و دیگر صفات عالی انسانی است، همه در فرهنگ عاشورا و حماسة آن وجود دارد و زنده و پایدار است، تا زمانی که انسان روی زمین است.
افزون بر آن، در این گونه عزاداری ها، گویندگان، شاعران و نویسندگان به بیان مطالب و حقایقی می پردازند که انسان ها بدان نیاز دارند؛ مثلاً در عزاداری برای امام حسین(ع) از دین مداری، ستم ستیزی، شجاعت و ... سخنی به میان می آید که موجب رشد فکری و فرهنگ سازی می شوند.
البته باید در همة امور از جمله عزاداری ها، از افراط و تفریط جلوگیری شود. عزاداری ها و مراسم باید به گونه ای باشد که طراوت و شادابی از بین نرود و باعث دلزدگی و رنجش نشود که با هدف برپایی عزاداری در تضاد قرار می گیرد.
2- در اسلام همان گونه که به پاسداشت از مردگان سفارش شده است، به وجود آوردن شادابی و نشاط نیز اهمیت دارد. بر اساس آموزه های دینی است که مردم وظیفه دارند مراسم ولادت بزرگان دینی، بعثت پیامبر و ایام عیدها را جشن بگیرند. این سفارش بدان جهت است که هم از مقام بزرگان و شخصیت ها تجلیل شود و هم شادی به وجود آید. از سوی دیگر در اسلام بر تفریحات سالم نیز تأکید شده است.
امروزه در جمهوری اسلامی ایران همان گونه که برای بزرگان دین و شخصیت ها مراسم عزاداری برگزار می شود، به مناسبت ولادت و مناسبت های دیگر نیز مراسم جشن برگزار می گردد؛ مثلاً در نیمه شعبان به مناسبت ولادت امام زمان(عج) جشن با شکوه برگزاری می گردد که مقدمات آن از هفته ها قبل فراهم می گردد این از ویژگی های اسلام است که جهت حفظ تعادل روحیه انسان ها هم به عزاداری توجه کرده است و هم به شادی.

چرا باید برای شهادت امام حسین(ع) و یارانش عزاداری و ماتم و گریه کنیم؟ در حالی که آنان با شهادت به قرب الهی رسیدند و ...

چرا باید برای شهادت امام حسین(ع) و یارانش عزاداری و ماتم و گریه کنیم؟ در حالی که آنان با شهادت به قرب الهی رسیدند و این افتخاری بزرگ است و نباید ناراحت بود.مسیحیان نیز برای کشته شدن مسیح گریه و عزاداری ندارند ، بلکه حتی جشن دارند.
پاسخ :
مسأله عاشورا دو جنبه و دو چهره دارد:
اول: چهره زیبایى‏ها
چهره زیبایى‏ها ؛یعنى عظمتى که حضرت ابا عبداللَّه (ع) و یاران ایشان در ابعاد مختلف آفریده و عالى‏ترین جلوه‏هاى کمال انسانى را با عمل خویش ترسیم نموده و بزرگ ترین درس را به کل تاریخ بشریت آموخته اند. این بُعد از حادثه عاشورا بسیار غرورانگیز و افتخارآفرین است و به راستى باید به خود بالید که در چنین مکتب درخشانى پا به عرصه وجود نهاده و در آن رشد یافته ایم و با آن مى‏میریم و حاضریم همه هستى خود را در این راه نثار کنیم.
دوم: چهره غمبار
چهره دیگر عاشورا جنبه تراژدیک، غمبار و اسفبار آن است. اسف از این که چرا امت، حق امام (ع) را پاس نداشته و ناجوانمردانه‏ترین حرکات را نسبت به محبوب‏ترین خلق خدا و شریف‏ترین انسان‏ها روا داشتند. آرى ظلمى که بر امام (ع) و اهل بیت و یاران ایشان تحمیل شد، دل هر انسان نیکوسیرتى را به درد مى‏آورد و روح آدمى را سخت مى‏آزارد.
کیست که بشنود در آن صحراى سوزان با وجود عطش جانکاه، در میان صدها یا هزاران مأمور دشمن حضرت ابی الفضل العباس (ع) خود را به شریعه رساند و چون در رودى عظیم و آب گوارا قرار گرفت و آب را تا دهان برآورد، ولى همین که به یاد تشنگى حضرت ابی عبداللَّه (ع) و فرزندانشان افتاد به خود اجازه نوشیدن نداد و لب تشنه با مشک پر از آب برگشت، این مردانگى و شرافت او را به ریختن اشک وادار نسازد؟!
در توضیح این سخن بیان می داریم:شهادت امام حسین و یارانش براساس دو رویکرد قابل بررسی است:
یکم: به لحاظ شخصی و فردی
براساس رویکرد شخصی و فردی شهادت برای شخص شهید یک موفقیت ، بلکه بزرگ ترین موفقیت است . امام حسین (ع) می فرمود : جدم پیامبر به من فرمود :تو نزد خدا مرتبه ای داری که جز با شهادت به آن نایل نمی گردی .پس شهادت آن حضرت ، برای خود او یک ارتقاء و عالی ترین حد کمال به حساب می آید. بر این اساس مرگ به صورت شهادت برای شهید یک پیروزی به شمار می آید و جشن و شادمانی را می طلبد.سید بن طاووس می گوید : اگر نبود که دستور عزاداری به ما رسیده است ، من ایام شهادت امامان را جشن می گرفتم . علی (ع) آن گاه که می بیند مرگش به صورت شهاد نصیبش شد ،از خوشحالی در پوست خود نمی گنجید.(1)
آن حضرت بعد از ضربت خوردن می فرماید:
«والله ما فجأنی من الموت وارد کرهته و لا طالع انکرته و ما کنت الاکقارب ورد و طالب وجد و ما عند الله خیر للابرار . »(2)
به خدا سوگند هیچ امر خلاف انتظاری برای من رخ نداده است ؛ آن چه پیش آمده است همان است که من در آرزوی نیل به آن بودم.مَثَل من مَثَل کسی است که در جستجوی آب در صحرایی می گردد که نا گهان چاه آبی یا چشمه ای پیدا می شود . مَثَل من مَثَل جوینده ای است که به مطلوب خود رسیده است.
*****
دوش وقت سحر از غُصّه نجاتم دادند
اندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند
چه مبارک سحری بودوچه فرخنده شبی
آن شب قدر که این تازه براتم دادند.
آری بر اساس این رویکرد ، شهادت اولیای الهی جشن و شادی را می طلبد؛ جشن و شادی برای رسیدن به عالی ترین مرتبه کمال و لقای محبوب از طریق شهادت.
دوم:از جهت بُعد اجتماعی و وظیفه مردم:
از جهت بُعد اجتماعی و وظیفه ای که مردم نسبت به آن دارند:می گوییم: عزاداری برای سید شهیدان حسین بن علی (ع) و یاران مظلومش از آثار و فواید اجتماعی فراوانی بهره مند است. از جمله:
الف. محبت و دوستى:
قرآن و روایات، دوستى خاندان رسول اکرم(ص) و اهل‏بیت(ع) را بر مسلمانان واجب کرده است.‏(1) روشن است که دوستى لوازمى دارد و محبّ صادق، کسى است که شرط دوستى را - چنان که باید و شاید - به جا آورد. یکى از مهم‏ترین لوازم دوستى، هم دردى و هم دلى با دوستان در مواقع سوگ و اظهار سرور و شادی در شادى آنان است(2)از این رو در احادیث، بر برپایى جشن و سرور در ایام شادى اهل‏بیت(ع) و ابراز حزن و اندوه در مواقع سوگ آنان، تأکید فراوان شده است.
حضرت على(ع) در روایتى مى‏فرماید: «یفرحون لفرحنا و یحزنون لحزننا و یبذلون اموالهم و انفسهم فینا،اولئک منّا و الینا؛(3) شیعه و پیروان ما در شادى و حزن ما شریکند و دارایی و جان خویش را در راه ما بذل می کنند،آنان از ما هستند و بازگشتشان به سوی ما است.»
امام صادق(ع) فرمود: «شیعتنا جزء منا خلقوا من فضل طینتنا یسوؤهم ما یسؤنا و یسرّهم ما یسرّنا؛(4) شیعیان ما پاره‏اى از وجود ما هستند واز زیادى گل ما آفریده شده‏اند؛ آن چه که ما را بدحال یا خوش حال مى‏سازد، آنان را بدحال و خوش حال مى‏گرداند.»
بر این اساس وظیفه عقلانى و شرعى، ایجاب مى‏کند که در ایام عزادارى اهل‏بیت(ع)، حزن و اندوه خود را به «زبان حال»؛ یعنى، با اشک، آه و ناله و زارى، از نظر خوراک، با کم خوردن و کم آشامیدن مانند افراد غم‏زده اظهار نماییم ؛ ‏طبق فرموده امام صادق(ع) : عزاداران سیدالشهدا در روز عاشورا از آب و غذا دورى جویند تا آن که یک ساعت از وقت فضیلت نماز عصر بگذرد، آن گاه به جامی از آب بسنده کنند (5) و از نظر پوشاک، با پوشیدن لباسى که از حیث جنس و رنگ و نحوه پوشش در عرف، حکایت‏گر اندوه و ناراحتى است، آشکار سازیم.
در روایت دیگر امام رضا (ع) به ریان بن شبیب، که روز اول محرم به محضر آن حضرت شرفیاب شد، فرمود : « یا ابن شبیب ان کنت باکیا لشیئ فابک علی الحسین فانه ذبح کما یذهب الکبش... ؛(6)ای پسر شبیب اگر بر مصیبتی گریه می کنی ، بر حسین بن علی گریه کن چون که آن بزرگوار را همانند گوسفند سر بریدند و همراه او هیجده تن از اهل بیت او -که در زمین همانندی نداشتند- به شهادت رسیدند. » سپس خضرت فرمود: «...فاحزن لحزننا و افرح لفرحنا؛(7)اگر خوش حال می شوی از این که در درجات عالی بهشت با ما باشی ،در حزن ما محزون ودر شادی ما شاد باش. »
ب. انسان‏سازى:
از آن جا که در فرهنگ شیعى، عزادارى باید از سر معرفت و شناخت باشد؛ هم‏دردى با آن عزیزان، در واقع یادآورى فضایل، مناقب و آرمان‏هاى آنان است و بدین شکل، آدمى را به سمت الگوگیرى و الگوپذیرى از آنان سوق مى‏دهد.
فردى که با معرفت در مجالس عزادارى، شرکت مى‏کند، شعور و شور و شناخت و عاطفه را درهم مى‏آمیزد و در پرتو آن، انگیزه‏اى قوى در او پدیدار می گردد و هنگام خروج از مراسم عزادارى مانند محبى مى‏شود که فعّال و شتابان به دنبال پیاده کردن اوصاف محبوب در وجود خویشتن است.
ج. جامعه‏سازى:
هنگامى که مجلس عزادارى، موجب انسان‏سازى گشت؛ تغییر درونى انسان به عرصه جامعه نیز کشیده مى‏شود و آدمى مى‏کوشد تا آرمان‏هاى اهل‏بیت(ع) را در جامعه حکم‏فرما کند.
به بیان دیگر، عزادارى بر اهل‏بیت(ع)؛ در واقع با یک واسطه زمینه را براى حفظ آرمان‏هاى آنان و پیاده کردن آنها فراهم مى‏سازد. به همین دلیل مى‏توان گفت: یکى از حکمت‏هاى عزادارى، ساختن جامعه براساس الگوى ارائه شده از سوى اسلام است.
د. انتقال‏دهنده فرهنگ شیعى به نسل بعد:
کسى نمى‏تواند منکر این حقیقت شود که نسل جدید در سنین کودکى، در مجالس عزادارى با فرهنگ اهل‏بیت(ع) آشنا مى‏شوند. به راستى عزادارى و مجالس تعزیه، یکى از عناصر و عوامل برجسته‏اى است تا آموزه‏هاى نظرى و عملى امامان راستین، به نسل‏هاى آینده منتقل شود. مراسم عزادارى، به دلیل قالب و محتوا، بهترین راه براى تعلیم و تربیت نسل جدید و آشنایى آنان با گفتار و کردار اهل‏بیت(ع) است.
هـ. زنده نگه داشتن و ترویج دائمی مکتب:
احیا و زنده داشتن نهضت عاشورا موجب زنده نگه داشتن و ترویج دائمی مکتب قیام و انقلاب در برابر طاغوت‌ها و تربیت کننده و پرورش دهندة روح حماسه و ایثار است.گریه بر مصائب سالار شهیدان باعث زنده نگه داشتن نهضت حسینی است. چنان که به اسارت رفتن خاندان امام باعث پایمال نشدن خون شهیدان کربلا شد. در اثر رساندن پیام امام به مردم کوفه و شام توسط امام سجاد(ع) و حضرت زینب(س) نهضت عاشورا به ثمر نشست.
گریستن در سوگ شهدای کربلا، تجدید بیعت با عاشورا و فرهنگ شهادت و تغذیه فکری و روحی با این مکتب است. اشک ریختن نوعی بیعت و امضا کردن پیمان و قرارداد دوستی با سید الشّهدا و ابراز انزجار و تنفّر از قاتلان حضرت است. از این رو ائمه(ع) به گریستن بر مظلومیت شهدای کربلا تأکید کرده ‏اند. برای گریه بر مصیبت‏های امام حسین(ع) ثواب‏ها و فضیلت‏های فراوان ذکر کرده و فرموده‏اند که چشم گریان بر کربلائیان، چشمه فیض خدا است،(10) زیرا اشک ریختن در عزای حسین(ع) نشانه پیوند قلبی با اهل بیت(ع) و سیدالشّهدا(ع) است. اشک، دل را سیراب میکند، عطش روح را برطرف میسازد، و نتیجه محبتی است که نسبت به اهل بیت حاصل میشود. نیز نشانه همدلی و هماهنگی روحی با ائمه اطهار(ع) است. قلبی که مهر حسین(ع) داشته باشد، بی شک به یاد مظلومیت و شهادت او میگرید.
فضیلت‏ها و ثواب‏های زیادی که برای گریه بر امام حسین(ع) در روایات ذکر شده، در صورتی است که گناه و فسق و آلودگی انسان در حدی نباشد که مانع رسیدن فیض الهی گردد. اشکی که مبیّن پیوند عاطفی و رابطه مکتبی واتصال روحی با راه و فکر و خطّ سیّد الشهدا است که حتماً زمینه ساز پرهیز از گناه میگردد.
به تعبیر شهید مطهری «گریه بر شهید، شرکت در حماسه او و هماهنگی با روح وی و موافقت با نشاط و حرکت او است».(11) آری چنین اشکی سزاوار آن همه ثواب است.
گریه در فرهنگ عاشورائیان سلاح همیشه برّانی است که فریاد اعتراض به ستمگران را دارد. اشک زبان دل است و گریه فریاد عصر مظلومیت، رسالت اشک نیز پاسداری از خون شهید است. به تعبیر حضرت امام خمینی(ره) «گریه کردن در عزای امام حسین، زنده نگهداشتن نهضت است. گریه بر مظلوم، فریاد مقابل ظالم است».(12)
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت:
1- شهید مرتضی مطهری ، شهید (ضمیمه قیام و انقلاب مهدی) 117- 118 .
2-نهج البلاغه ، نامه 23.
3. شورى (42)، آیه 23؛ هود (11)؛ آیه 29؛ میزان‏الحکمه، ج 2، ص 236.
4. المحبة فى الکتاب والسنة، ص 169 - 170 و 181 - 182.
5 . بحارالانوار، ج 44، ص 287.
6. همان،ج65 ، ص 24.
7. سفینةالبحار ،ج3 ،ص497 ماده عشر.
8.. امالی صدوق ، ص 112،مجلس27،حدیث5.
9. همان ،ص 113.
10. بحارالأنوار، ج 44، ص 286.
11. مرتضی مطهری، شهید (ضمیمه قیام و انقلاب مهدی) ص 124.
12. صحیفه نور، ج 8، ص 70 .

چرا براى امام حسین علیه السلام عزاداری بیشترى نسبت دیگر امامان علیه السلام انجام مى‏دهیم؟

توجه بیشتر به عزادارى امام حسین میان شیعیان مى‏تواند به جهت عوامل زیر باشد:
1- اوج مظلومیت:
همه امامان مظلوم بودند و دشمنان به آنان ستم‏ها روا داشته و ایشان را به شهادت ‏رساندند؛ از این رو شیعیان براى آنان عزادارى مى‏کنند؛ ولى جنایاتى که در حادثه کربلا شکل گرفت سابقه ندارد،(1) و مظلومیت امام حسین علیه السلام و خیانت مخالفان، در اوج قرار دارد، زیرا کسانى که سال‏ها از یاران امیرمؤمنان بودند و در رکاب او با دشمنان جنگیدند، با دعوت فرزندش حسین، اعلام وفادارى نموده و سپس آنان در کربلا او و یارانش را با فجیع‏ترین وضع به شهادت رساندند. نیز خاندان امام حسین علیه السلام را به اسارت برده و نسبت به آن‏ها، اهانت‏هاى بى شمارى انجام دادند؛ از این رو در زیارت عاشورا از شهادت امام حسین علیه السلام به عنوان مصیبت بزرگ یاد شده است.(2)
از نظر اوج خباثت دشمنان، هیچ گاه این مسئله سابقه نداشته و جنایت هایى که در کربلا انجام شده، در مورد هیچ یک از امامان دیگر و شاید در تاریخ اسلامى انجام نشده بود.
2- نقش امام حسین علیه السلام در احیاى دین:
همه امامان علیه السلام حاملان و پاسداران دین بودند و نقش محورى در احیاء گسترش آن داشته و فعالیّت‏هاى آنان (صلح و قیام و...) در راستاى حفظ دین و ارزش‏هاى آن صورت مى‏گرفت، ولى فداکارى و شهادت امام حسین علیه السلام نقش بیشترى در حفظ دین و ارزش‏هاى آن داشت.
نقش امام حسین علیه السلام در برهه و مقطعى که زندگى مى‏کند، در حفظ و احیاى دین آن قدر اهمیّت دارد که جز با کشته شدن و ریخته شدن خون امام حسین علیه السلام ، دین نمى‏توانست زنده بماند.
از این رو امام حسین علیه السلام یکى از اهداف قیام خویش را حفظ دین دانست.(3)
نقش امام حسین علیه السلام در حفظ دین به حدّى است که گفته شده است: «إنّ الاسلام محمدى الحدوث، حسینى البقاء؛(4) اسلام با پیامبر(ص) به وجود آمد و با حسین باقى ماند.»
****
اگر که دین مصطفى هنوز در جهان به پاست‏
از آن سر بریده تو هست و از نواى تو

3- سفارش و سیره معصومان علیه السلام :
یکى از عوامل مهم عزادارى بیشتر براى امام حسین علیه السلام گفتار و رفتار معصومان علیه السلام مى‏باشد.
معصومان علیه السلام به جهت نقشى که احیا و زنده نگهداشتن نام و یاد و قیام حسین در حفظ دین و ارزش‏هاى دین داشت، هم خود عزادارى مى‏کردند و هم دیگران را به برگزارى عزادارى سفارش مى‏نمودند.
چون زنده نگهداشتن یاد امام بسیار داراى اهمیّت است، براى ترغیب و روى آورى مردم به سوى آن، روایات بسیارى در بیان ثواب و پاداش عزادارى و گریه بر امام حسین علیه السلام از طرف امامان معصوم نقل شده است.
طبیعى است سفارش معصومان علیه السلام به عزادارى امام حسین علیه السلام و بیان فضایل و ثواب بسیار در عزادارى، روند عزادارى مردم را بیشتر نموده و در نهادینه شدن آن نقش محورى دارد.
4- درس آزادى:
آزادى و عدالت را همگان دوست دارند و کسانى را که پیام آور و فرهنگ ساز آزادى و عدالت هستند، نیز دوست مى‏دارند. بى تردید امام حسین علیه السلام پرچمدار عدالت و آزادى بود. او با روحیه ستم ستیزى و رفتار خود به همگان درس آزادى داده و فرهنگ حق گرایى و عدالت مدارى را نهادینه نمود.
درس آزادى به دنیا داد رفتار حسین‏ بذر همت در جهان افشاند افکار حسین‏
گریه و عزادارى براى امام حسین، شرکت در حماسه او و نزدیک‏تر شدن به اوج حماسه و عدالت خواهى حضرت است.
امام حسین علیه السلام در میدان آزادى و عدالت و مبارزه با ستم، نه تنها امام شیعیان، بلکه سرود و پیشواى تمام آزادمردان جهان است، همان گونه که «گاندى» رهبر مردم هند در مبارزه با استعمار انگلیس، رهبر خود را امام حسین علیه السلام دانسته است.
قیام و مبارزه امام حسین علیه السلام ، قیام حق در مقابل باطل است و این جنگ و مبارزه، همیشه و همه جا جریان دارد، پس امام حسین، همیشه و براى همه، پیشوا و رهبر است.
براى حفظ این پیشوایى و زنده بودن آن براى همیشه، باید یاد و خاطره او هر چه بیشتر و بهتر زنده نگه داشته شود.
اشک ریزى و عزادارى در سوگ امام حسین علیه السلام ، عامل تقویت عدالت خواهى و انتقامجویى از ستمگران و انتقال فرهنگ شهادت به نسل‏هاى آینده است.(5)
به قول استاد شهید مطهرى گریه براى امام حسین علیه السلام نوعى اعلام وابسته بودن به اهل حق و عدالت و جنگ با گروه باطل است،(6) از این رو مردم براى امام حسین علیه السلام بیشتر عزادارى مى‏کنند.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
پى نوشت‏ها:
1. محمد ابراهیم آیتى، برّرسى تاریخ عاشورا، ص 152.
2. على اصغر عزیزى، شرح زیارت عاشورا، ص 42.
3. حیاة الامام الحسین علیه السلام ، ج 2، ص 264؛ بحارالانوار، ج 45، ص 6.
4. فرهنگ عاشورا، ص 149.
5. همان، ص 313.
6. نهضت‏هاى اسلامى در صد سال اخیر، ص 89؛ قیام و انقلاب مهدى (ضمیمه شهید)، ص 101.

چرا برای‌ شهادت‌ امام‌ حسین‌ (ع‌) مراسم‌ اربعین‌ برگزار می‌ شود، ولی‌ در رحلت‌ پیامبر و سایر ائمه‌ این‌ کار صورت‌ نمی‌گیرد؟

اقامه‌ عزای‌ حسین‌ در اربعین‌ سالار شهیدان‌ در جهان‌ تشیع‌ به‌ خاطر چند چیز است‌:
1 ـ در نخستین‌ اربعین‌ شهادت‌ امام‌ حسین‌ (ع‌) جابر بن‌ عبداله‌ انصاری‌ و عطیه‌ عوفی‌ موفق‌ به‌ زیارت‌ تربت‌ و قبر سید الشهداء (ع‌) شدند، نیز بنا، به برخی‌ نقل‌ها در اربعین‌، کاروان‌ اسرای‌ اهل‌ بیت‌ (ع‌) در بازگشت‌ از شام‌ و سرراه‌ مدنیه‌ وارد کربلا شدند و برای‌ شهدای‌ کربلا گریه‌ و عزا داری‌ نمودند ‌ ‌. ‌ ‌ شیعیان‌ نیز برای‌ شرکت‌ در عزا داری‌ حضرت‌ زینب‌ و اسرای‌ کربلا و احیای‌ خاطرة‌ غمبار عاشورا و تداوم‌ شور حسینی‌ همه‌ ساله‌ در اربعین‌ عزا‌داری‌ می‌کنند.
2ـ زیارت‌ امام‌ حسین‌ (ع‌) در روز اربعین‌ مستحب‌ است‌ و از نشانه‌های‌ مؤمن‌ شمرده‌ شده‌ است‌. امام‌ عسکری‌ (ع‌) فرمود: «نشانه‌های‌ مؤمن‌ پنج‌ چیز است‌: پنجاه‌ و یک‌ رکعت‌ نماز، زیارت‌ اربعین‌، انگشتر به‌ دست‌ راست‌ کردن‌، پیشانی‌ به‌ خاک‌ گذاشتن‌ (در حال‌ سجده‌)، و بسم‌ الله‌ را (در نماز) بلند گفتن‌».(1)
به‌ طور کلی‌، تاکید و توصیه‌ای‌ که‌ از طرف‌ ائمه‌ (ع‌) برای‌ عزا داری‌ امام‌ حسین‌ صورت‌ گرفته‌، در مورد هیچ‌ امامی‌ صورت‌ نگرفته‌ و با آن که شهادت‌ امام‌ حسین‌ در یک‌ روز است‌، اما همان‌ طور که‌ می د‌انید عزاداری‌ برای‌ او از مدت‌ها قبل‌ و پس‌ از آن‌ ادامه‌ می‌یاید.
این‌ همه‌ برای‌ رسیدن‌ به‌ هدف‌ و درس‌ هایی‌ است‌ که‌ در عاشورا بوده‌ که‌ هدف‌ تمام‌ امامان‌ (ع‌) در آن‌ خلاصه‌ شده‌ است‌ که‌ در قیام‌ امام‌ حسین‌ (ع‌) روشن‌تر، آشکارتر، جامع‌تر و عمیق‌تر وجود یافته‌ است‌.
---------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت:
11- جواد محدثی‌، فرهنگ‌ عاشورا، ص‌41.

چرا بعد از گذشت 1400سال از شهادت امام حسین علیه السلام هنوز عزادارى مى کنیم ؟

حادثه عاشورا دو صفحه دارد: یک صفحه سیاه و تاریک ، صفحهء دیگر روشن و نورانى . صفحهء سیاه از آن نظر سیاه است که در آن کشتن بى گناه و جوان و شیرخوار، تاختن اسب بریدن بدن هاى بى سر، آب ندادن به انسان ، شلاق زدن به زن ها و بچه ها. سوار کردن اسرا بر شتران بى جهاز و در یک کلام ظلم و جنایت مى بینیم .
در این نگاه قهرمان پسر معاویه ، پسر زیاد، عمر سعد، شمر و... است و مظلوم و ستمدیده : حسین علیه السلام و یارانش . بااین دید باید براى مظلومیّت و ستم هایى که وارد شد، گریه کرد و محزون شد.
صفحه نورانى از آن نظر نورانى است که در آن حماسه ، افتخار، تجلى انسانیت و حقیقت و حق پرستى مى بینیم .در این دید قهرمان ، حسین علیه السلام است و یارانش ، و بدبخت و مغلوب و شکست خورده یزید است و پسر زیاد و پسرسعد و...
از این دید حسین علیه السلام خودش تنها نبود که یک روز او را کشتند و سر از بدنش جدا ساختند و تمام شد، بلکه حسین یک مکتب است . لذا باید همیشه یادش را زنده نگه داشت تا مکتبش زنده بماند. باید همیشه از مردم اشک گرفت و مرد را گریاند، همان طورى که پیامبر اکرم علیه السلام و ائمه اطهار علیه السلام فرمودند:
باید براى امام اشک گرفت و اشک ریخت ، امّا نه مثل اشک در مصیبت یک مظلوم و ستمدیده ، بلکه در مصیبت یک قهرمان باید او را به یاد بیارویم و اشک بریزیم تا روح قهرمان در روح ما پیدا شود و احساسات قهرمانى پیداکنیم تا به اندازه اى نسبت به حق و حقیقت غیرت پیدا کنیم و ما هم عدالت خواه شویم و با ظلم و ظالم نبرد کنیم وآزادى خواه شویم و عزّت نفس و شرف انسانیت پیدا کنیم . در یک کلام حسین علیه السلام مثل ما یک تن و یک شخص نبودکه روزى کشته شده است و دیگر لازم نباشد از او یادى کنیم ، بلکه یک مکتب است که باید با یاد او مکتبش را زنده نگه داریم .(1)
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت ها:
1.مجموعه آثار، ج 17 ص 28.

چرا حر بن یزید ریاحی در کربلا با این که فرمانده سپاه بود و به تنهایى به امام علیه السلام پیوست و از نیرویش استفاده نکرد؟

حر بسیار با شخصیت و از بزرگ ترین سرداران سپاه دشمن بود, به حدّى که نامزد امیرى کلّ سپاه کربلا بود. اگر مى پرسیدند بعد از عمر بن سعد شخصیت دوم در این لشکر کیست , به طور حتم به حر اشاره مى کردند.براى شخصیت داشتن او همین بس که اولین فرماندهى است که با هزار سوار مأمور دستگیرى امام علیه السلام و بردن حضرت نزد عبیدالله بن زیاد است .(1)
به علاوه انسان سلیم النفسى بود که قلباً به خاندان نبوّت ارادت داشت . گفته اند: وقتى از دار الأمارهء کوفه بامأموریت بستن راه بر امام علیه السلام بیرون آمد, ندایى آمد که : اى حر! مژده باد تو را به بهشت !(2)
روشن است که چنین شخصیتى با آن مأموریت فوق العاده و مهمّ و نجابت خانوادگى هرگز از دید تیزبین جاسوسان عبیدالله در امان نخواهد بود و همه حرکاتش تحت نظر جاسوسان ابن مرجانه است . چنان که مى نویسندوقتى حضرت به نینوا رسید, سوار مسلّحى از جانب کوفه رسید. به مجرد رسیده به حر و همراهانش سلام کرد و به حسین و یارانش توجهى نکرد. وى نامه اى از جانب عبیدالله به این مضمون به حر داد:
اى حر! حسن را در بیابان بدون آب و فرود آور و کار را بر او تنگ بگیر. به قاصد گفته ام : از تو جدا نشود تا خبرانجام فرمانم را بیاورد.(3)
ثانیاً: معلوم نبود که سپاه حر در صورت پیوستن او به امام علیه السلام از وى اطاعت مى کردند, بلکه به احتمال زیاد علناًبا او مخالفت مى نمودند.
ثالثاً: تا روز عاشورا باور نمى کرد که عمر بن سعد با امام بجنگد. وقتى فهمید مى خواهند با حسین بجنگند, به بهانهء آب دادن اسب خویش , از اردوگاه عمر سعد جدا شد و به کاروان حسین و جبههء حق پیوست .
این در وقتى بود که اختیار سپاهیانش در دستش نبود; وانگهى فرصتى براى صحبت کردن و آماده نمودن آن هاى براى پیوستن به امام نبود.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت ها:
1) مجموعه آثار, ج 1 علیه السلام شهید مطهرى , ص 25 .
2) محدثى , فرهنگ عاشورا, ص 144 .
3) نظرى منفرد, قصه کربلا, ص 28 .

نظر مراجع معظّم به خصوص آیت اللَّه لنکرانى در مورد بعضى از مراسم عزادارى که ضربه محکم بر سینه و یا صورت مى‏زنند، و یا ...

نظر مراجع معظّم به خصوص آیت اللَّه لنکرانى در مورد بعضى از مراسم عزادارى که ضربه محکم بر سینه و یا صورت مى‏زنند، و یا قسمتى از بدن را برهنه مى‏کنند، و یا اشعارى چون »چشاى قشنگ عباس«، مى‏خوانند چیست؟
جواب:
سینه زنى یکى از مظاهر مهمّ عزادارى و ابراز تنفّر از ظلم بنى امیه است و در تداوم هدف عاشورا نقش مهمّى دارد، از این رو نه تنها جایز بلکه ترجیح دارد، مشروط بر این که موجب ضرر مهم زیان آور براى انسان نباشد.(1) بنابراین سینه زنى به گونه مذکور در سؤال اشکال ندارد.
برهنه شدن مردان در حال سینه و زنجیر زنى اشکال ندارد، ولى بر زنان لازم است به بدن مردان نگاه نکنند.(2) در عزادارى باید از اشعار سست و نامناسب استفاده نشود. این گونه اشتعار و الفاظ نه تنها مقام آن بزرگواران را بالا نمى‏برد، بلکه ایشان را نزد مردم موهون و کم پایه مى‏سازد و عزادارى را منحرف مى‏گرداند!
---------------------------------------------------------------
پى نوشت‏ها:
1. آیت اللَّه فاضل لنکرانى، جامع المسائل، ج 1، ص 619، سؤال 2160 و 2161.
2. همان، سؤال 2162 و 2164.

وقایعی كه بعد از حادثه عاشورا برای اسرا از كربلا تا مدینه اتفاق افتاد ، همراه با ذكر تاریخ توضیح فرمائید؟

یكی از بزرگترین فجایع بشری در 10 محرم سال 61 هـ ق در سرزمین كربلا توسط امویان به وقوع پیوست هنوز نیم قرنی از رحلت پیامبر اسلام سپری نشده بود كه فرزند دختر آن بزرگوار را امت خودش به دستور كسی كه جانشین ظاهری آن حضرت بود به شهادت رساندند و فجایع عظیم دیگری از جمله بریدن سر كشته‌ها و غارت اموال و به اسارت گرفتن اهل‌بیت ـ علیهم‌السلام ـ مبادرت ورزیدند.
وقایعی كه بعد از شهادت امام حسین ـ علیه‌السلام ـ از كربلا تا مدینه برای اهل‌بیت ـ علیهم‌السلام ـ اتفاق افتاد خیلی بیشتر از آنست كه بتوان آنها را در پاسخ یك سؤال و بطور مختصر بیان نمود. همچنین بیشتر وقایع را ثبت نكرده‌اند و یا اگر ثبت شده به تاریخ دقیق آن اشاره نشده و به طور مطلق به محل وقوع آن اشاره رفته. حال در پاسخ این پرسشگر عزیز بطور خلاصه و فهرست‌وار به وقایع مهم كه بعد از شهادت امام حسین ـ علیه‌السلام ـ كه گویا منظور سؤال‌كننده كه گفته بعد از واقعه عاشورا، همان شهادت امام حسین ـ علیه‌السلام ـ باشد. اشاره می‌شود.
سال 61 هـ ق عصر روز دهم محرم لشكر یزید بعد از اینكه امام حسین ـ علیه‌السلام ـ را به شهادت رساند به دستور فرماندهان خود دست به غارت و آتش زدن خیمه‌ها و آزار و اذیت خاندان نبوت زدند، آن نامردمان به سوی خیمه‌های حرم امام حسین ـ علیه‌السلام ـ روی آوردند و اثاث و البسه و شتران را به یغما بردند و گاه بانویی از آن اهل‌بیت پاك با آن بی‌شرمان بر سر جامه‌ای در كشمكش بود و عاقبت آن لئیمان جامه را از او می‌ربودند.[1]
دختران رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله ـ و حریم او از خیمه‌ها بیرون آمده و می‌گریستند و در فراق حامیان و عزیزان خود شیون و زاری می‌نمودند.
بعد از این اهل‌بیت را با سر و پای برهنه و لباس به یغما رفته به اسیری گرفتند و آن بزرگواران به سپاه دشمن می‌گفتند كه ما را بر كشته حسین ـ علیه‌السلام ـ بگذرانید. چون اهل‌بیت ـ علیهم‌السلام ـ نگاهشان به كشته‌ها افتاد فریاد كشیدند و بر صورت خود زدند.[2] بعد از این قضایا عمر سعد ملعون در میان یارانش جار كشید: چه كسی است كه اسب بر پشت و سینة حسین ـ علیه‌السلام ـ بتازد! ده كس داوطلب شدند و تن حسین ـ علیه‌السلام ـ را با سمّ اسبان لگدكوب كردند.[3]
و همان عصر عاشورا بود كه عمر سعد سر مبارك امام حسین را با خولی بن یزید اصبحی و حمید بن مسلم ازدی نزد عبیداله بن زیاد به كوفه فرستاد و سرهای یاران و خاندان او را جمع كرده و هفتاد دو سر بود و به همراهی شمر بن ذی‌الجوشن و قیس بن اشعث به كوفه فرستاد.[4] سپس كشته‌های خودشان را پیدا كرده دفن نمودند ولی جنازه بی سر و زیر پای اسبان لگدكوب شده امام حسین ـ علیه‌السلام ـ و یارانش تا روز دوازدهم محرم عریان در بیابان كربلا بود تا اینكه توسط قبیله بنی‌اسد و به راهنمائی امام سجاد ـ علیه‌السلام ـ دفن شدند.[5]
شب یازدهم محرم را گویا اسرای اهل‌بیت در یك خیمه نیم‌سوخته سپری نمودند در این رابطه در مقاتل چیزی از احوال اهل‌بیت ـ علیهم‌السلام ـ نقل نشده ولی می‌توان تصور كرد كه چه شب سختی را بعد از یك روز پر سوز و از دست دادن عزیزان و غارت اموال و اسارت و سوختن خیمه‌ها و اهانت‌ها و... داشته‌اند.
عمر سعد ملعون در روز 11 محرم دستور كوچ از كربلا به سوی كوفه را می‌دهد و زنان و حرم امام حسین ـ علیه‌السلام ـ را بر شتران بی‌جهاز سوار كرده و این ودایع نبوت را چون اسیران كفّار در سخت‌ترین مصائب و هُموم كوچ می‌دهند.[6] در هنگام حركت از كربلا عمر سعد دستور داد كه اسرا را از قتلگاه عبور دهند. قیس بن قرّه گوید: هرگز فراموش نمی‌كنم لحظه‌ای را كه زینب دختر فاطمه ـ سلام‌الله علیها ـ را بر كشته بر خاك افتاده برادرش حسین عبور دادند كه از سوز دل می‌نالید... و امام سجاد ـ علیه‌السلام ـ می فرماید: ... من به شهدا نگریستم كه روی خاك افتاده و كسی آنها را دفن نكرده، سینه‌ام تنگ شد و به اندازه‌ای بر من سخت گذشت كه نزدیك بود جانم بر آید و عمه‌ام زینب وقتی از حالم با خبر شد مرا دلداری داد كه بی‌تابی نكنم.[7] (گویا اسرای كربلا را دوبار به قتلگاه می‌آورند، یك دفعه همان عصر روز عاشورا بعد از غارت خیام و به درخواست خود اسرا و یك بار هم در روز یازدهم محرم هنگام كوچ از كربلا و به دستور عمر سعد و این كار عمر سعد شاید به خاطر این بود كه می‌خواست اهل‌بیت ـ علیهم‌السلام ـ با دیدن جنازه‌های عریان و زیر آفتاب مانده شكنجه روحی به اسرا داده باشد.)
بعد از اینكه روز یازدهم محرم اسرا را از كربلا حركت دادند به سوی كوفه به خاطر نزدیكی این دو به هم روز 12 محرم اسرا را وارد شهر كوفه نمودند گویا شب دوازدهم را اسرا در پشت دروازه‌های كوفه و بیرون شهر سپری كرده باشند در اثر تبلیغات عبیدالله بن زیاد علیه امام حسین ـ علیه‌السلام ـ و خارجی معرفی كردن آن حضرت مردم كوفه از این پیروزی خوشحال می‌شوند و جهت دیدن اسرا به كوچه‌ها و محله‌ها روانه می‌شوند و با دیدن اسرا شادی می‌كنند.
ولی با خطابه‌هایی كه امام سجاد ـ علیه‌السلام ـ و خانم زینب ـ سلام‌الله علیها ـ و سایرین از اسرا ایراد می‌كند و خودشان را به كوفیان و مردم می‌شناسانند و به حق بودن قیام امام حسین ـ علیه‌السلام ـ اذعان می‌كنند شادی كوفیان را به عزا تبدیل می‌كنند. در طول مدتی كه در كوفه و در میان مردم به عنوان اسیر جنگی حركت می‌كردند سرها بالای نیزه بود و اسرا در كجاوه‌های جا داده شده بودند و آنان كه خیال می‌كردند اسرا از خارجیان هستند و بر خلیفه یزید عاصی شده‌اند، جسارت و اهانت می‌كردند، عده‌ای هم از نسب اسرا سؤال می‌كردند با این وضع وارد دارالاماره می‌شوند و در مجلس عبیدالله بن زیاد كه حاكم كوفه و باعث اصلی شهادت امام حسین، این ملعون جلوی چشم اسرا و مردم با چوب‌دستی به سر مبارك می‌زد و خود را پیروز میدان قلمداد می‌كرد و كشته شدن امام حسین ـ علیه‌السلام ـ را خواست خدا قلمداد می‌‌نمود.[8] ولی با جواب‌های كه از جانب خانم زینب و امام سجاد ـ علیه‌السلام ـ می‌شنید بیشتر رسوا می‌شد.
در خبرها آمده كه ابن زیاد بعد از آنكه یك روز (یا چند روز بنا به روایتی) سرها را در كوچه‌ها و محله‌های كوفه گردانید، آنها را به شام نزد یزید بن معاویه فرستاد[9] و بعد از آن اسرا را به سرپرستی مخضّر بن تعلبه عائذی و شمر بن ذی‌الجوشن به شام روانه كرد. دستور داد كه امام سجاد را با غل جامعه دست‌ها را بر گردن بستند و سوار بر شتر بی‌جهاز به سوی شام حركت دادند. مدتی كه اسرا از كوفه و شام در حركت بودند را منابع ذكر نكردند چه وقایعی اتفاق افتاده و تنها به برخی بی‌ادبی‌های حاملین سرهای مبارك از قبیل شراب اشاره دارند و در طول مسیر از شهرهای مختلف گذر می‌كردند.
نقل شده كه اهل‌بیت ـ علیهم‌السلام ـ را سه روز پشت دروازه‌های دمشق نگه داشتند تا شهر را آذین‌بندی كنند و آماده برای جشن و شادی نمایند. در بیشتر منابع نقل شده كه روز اول صفر سر امام حسین ـ علیه‌السلام ـ را همراه كاروان اسرا وارد دشمق كردند.[10] واقعه دلخراشی كه برای اسرا اتفاق افتاد این بود كه علی‌رغم خواست آن بزرگواران مبنی بر ورود به شهر از جای خلوت و بطور جداگانه از سرهای مبارك ولی شهر ملعون دستور داد سرها جلوی كاروان اسرا و از دروازه ساعات كه جمعیت انبوهی تجمع كرده بودند وارد كنند، و مردم غافل شام كه از حقیقت ماجرا بی‌خبر بودند با مشاهده كاروان شادی و هلهله می‌كردند و بر سرها اهانت می‌نمودند. سفر شام برای اهل‌بیت امام حسین ـ علیه‌السلام ـ بسیار تلخ و مصیبت‌های دوران اسارت در این دیار، برایشان از سخت‌ترین مصیبت‌ها بوده است. وقتی از امام سجاد ـ علیه‌السلام ـ پرسیدند در سفر كربلا، سخت‌ترین مصیبت‌های شما كجا بود، سه بار فرمودند: «الشام، الشام، الشام».[11] در شام نیز اسرای آل محمّد ـ صلی الله علیه و آله ـ را در حالی كه به ریسمان بسته شده بودند، به مجلس یزید وارد كردند، وقتی بدان حال در پیش روی یزید ایستادند، سر امام را در برابر یزید می‌گذارند و این صحنه از سوزناك‌ترین صحنه‌هایی است كه برای امام سجاد و خانم زینب اتفاق می‌افتد. چرا كه یزید ملعون بر سر امام توهین كرده و شماتت می‌كند و با قرائت اشعاری خود را پیروز میدان می‌داند و به مردم اجازه حضور می‌دهد و در آن مجلس به لب‌های مقدس امام جلوی چشم اسرا خیزران می‌زند.[12] گویا در این مجلس است كه یك مرد شامی به خود اجازه می‌دهد و این جسارت بزرگ را می‌كند. دختر امام حسین به نام فاطمه را از یزید به كنیزی می‌خواهد و با پاسخ تند دختر امام و خانم زینب روبرو می‌شود و بعد از گفتگوئی میان حضرت زینب و یزید خانم زینب خطبه‌ای در مجلس یزید ایراد می‌كنند و شجاعانه به اعمال پلید یزید اشاره می‌كند و یزید را در مجلس خود رسوا و خار می‌كند.
اسرا در مدتی كه در شام بودند بنابر روایتی در یك خرابه صورت زندانی نگهداری می‌شدند[13] و در این مدت یزید ملعون چندین مرتبه خواست كه امام سجاد ـ علیه‌السلام ـ را شهید كند كه خانم زینب مانع می‌شدند.
در مقاتل آمده كه یزید خطیبی خواست كه در اجتماع مردم صحبت كند و از یزید و معاویه ستاش كند و به امام علی و فرزندان آن حضرت جسارت كند و در رابطه با پیروزی ظاهری یزید به اصطلاح سخنرانی كند و خطیب ایراد سخن كرد و اوامر یزید را اجرا نمود و به ذم امام حسین ـ علیه‌السلام ـ پرداخت در این حین امام سجاد ـ علیه‌السلام ـ فرمود: ای یزید! به من اجازه بده بالای این چوب‌ها روم (منظور میزی بود كه خطیب شامی روی آن صحبت می‌كرد) تا چند كلمه‌ای صحبت كنم كه موجب خشنودی خداوند و اجر و ثواب حضار باشد. یزید نپذیرفت. ولی مردم اصرار كردند تا امام به منبر رفت امام خطبه‌ای خواند بعد از حمد و ثنای خدا خود را معرفی كردند، كه اصل و نسبشان كیست به ماجرای كربلا و اسیری خود اشاره فرمودند. در مجلس غوغائی بر پا شد و همه علیه یزید همهمه می‌كردند یزید از مؤذن خواست كه اذان بگوید. ولی امام از این اذان هم علیه یزید استفاده كرده و یزید را رسوا نمود.[14]
از جمله وقایعی كه برای اسرای اهل‌بیت در شام اتفاق افتاد بنا به گفته برخی منابع وفات دختر سه ساله امام حسین ـ علیه‌السلام ـ است . از كامل بهائی نقل شده اهل‌بیت ـ علیهم‌السلام ـ شهادت پدران را از كودكان خردسال پنهان می‌داشتند. و به آنها می‌گفتند كه پدر شما سفر كرده، تا اینكه شبی دختری از امام حسین ـ علیه‌السلام ـ به نام رقیه از خواب بلند می‌شود و بهانه بابا را می‌گیرد و ضجه و ناله می‌كند و همه اهل خرابه با این كودك همنوا می‌شوند تا اینكه سر امام را در طشتی می‌آورند خانم رقیه سر را به بالین گرفته و با آن سر درد دل می‌كند. پدر بعد از تو محنت‌ها كشیدم بیابان‌ها و صحراها دویدم.
بعد از مدتی دیدند كه سر به یك طرف افتاد و كودك هم طرف دیگر او را حركت دادند. دیدند كه جان به جان آفرین تسلیم كرده[15] بعد از اینكه مردم شام بوسیله خطابه‌های حضرت زینب و امام سجاد ـ علیهما‌السلام ـ شناخت كامل از اسرای اهل‌بیت ـ علیهم‌السلام ـ یافتند یزید تحت فشار افكار عمومی و جهت جلوگیری از رسوائی بیشتر سه پیشنهاد از امام سجاد ـ علیه‌السلام ـ را خواست اینكه سر امام حسین را پس دهد، چیزهائی كه غارت شده برگردانند، اسرا را در صورت كشتن امام سجاد با یك فرد امین به مدینه روانه كند ولی یزید سر امام را پس نداد و از كشتن امام منصرف شد و پیراهن كهنه امام حسین ـ علیه‌السلام ـ را با مقداری پول پس داد.[16] و اجازه داد كه اسرای اهل‌بیت در شام برای شهدای كربلا عزاداری كنند. بعد از اینكه مدتی اسرا در شام مقیم بودند یزید از قتنه مردم بیمناك شده و از نعمان بن بشیر، كه قبلاً امیر كوفه بود، خواست فردی پارسا و امین همراه اسرا آنها را بنا به خواست خودشان روانه مدینه نماید. راوی می‌گوید: هنگامی كه اهل و عیال امام حسین ـ علیه‌السلام ـ از شام برگشتند و به عراق رسیدند از راهنمای كاروان خواستند كه آنها را از راه كربلا عبور دهد و ایشان قبر امام حسین ـ علیه‌السلام ـ را زیارت كنند و چند روزی بعد از رسیدن به كربلا مشغول عزاداری و سوگواری برای امام و شهدای كربلا بودند.[17] گویا خروج اسرا از شام به طرف مدینه در بیستم صفر 61 بوده یعنی مدت 20 روز از ورود به شام تا خروج از آن طول كشیده، بعد از زیارت قبور شهدای كربلا راهی مدینه شدند و بالاخره زینبی كه با برادران و اقوام خویش از مدینه خارج شده بود بدون برادر و خویشان و با رنج سفر و داغ شهداء و مصیبت‌هایی كه در طول این مدت دیده بود وارد مدینه شد.
باید در پایان نیز خاطر نشان شد كه در این مختصر نمی‌شد همه وقایع اتفاق افتاده از كربلا تا شام و مدینه را توضیح داد و همچنین در اكثر منابع تاریخی به تاریخ دقیق خیلی از وقایع اشاره نشده بود و لذا به این خاطر از پرسشگر از اینكه نتوانستیم تاریخ دقیق را یافته و ذكر كنیم عذرخواهی می‌كنیم.
برای مطالعه بیشتر می‌توان به منابع زیر مراجعه كرد:
1. كتاب الارشاد از شیخ مفید(ص).
2. حیاة الامام الحسین بن علی(ع) باقر شریف قرشی.
3. ریا حسین الشریعة، ذبیح‌الله محلاتی.
4. زندگانی ابا عبدالله الحسین، عمادزاده.[1] . ابی مخنف، اولین مقتل سالار شهیدان، ترجمه و متن كامل وقعة الطف، سیدعلی محمد موسوی جزایری، انتشارات بنی‌الزهرا، چاپ اول 1380.
[2] . سید بن طاووس، اللهوف علی قتلی الطُّفوف، تحقیق و تقدیم شیخ فارس تبریزیان، چاپ: اسوه نوبت دوم، 1357، ص180.
[3] . شیخ عباس، قمی، ترجمه نفس المهوم (در كربلا چه گذشت)، انتشارات مسجد مقدس جمكران، چاپ پنجم، ـ صلی الله علیه و آله ـ 485، اولین مقتل سالار شهیدان، پیشین، ص349.
[4] . شیخ عباس، پیشین، همان، ص486، و شیخ عباس پیشین، همان، ص 351.
[5] . شیخ عباس، پیشین، همان، ص492، اولین مقتل، پیشین، ص353.
[6] . شیخ عباس قمی، ترجمه نفس المهوم، ترجمه محمدباقر كسره‌ای، انتشارات جمكران، چاپ پنجم، ص 490، ابی محنف، اولین مقتل سالار شهیدان، پیشین، ص 351.
[7] . شیخ عباس، پیشین، ص 492 و حسین نفس مطمئنه، محمدعلی عالمی، انتشارات هاد، چاپ اول، 1372، ص 306.
[8] . ابن مخنف، اولین مقتل سالار شهیدان، ترجمه وقعة الطف، سید علی محمد موسوی جزایری، انتشارات بنی‌الزهرا، چاپ اول، ص 361، و ترجمه نفس‌المهموم، پیشین، ص 519.
[9] . محمدعلی عالمی، حسین نفس مطمئنه، انتشارات هاد، چاپ اول، ص 329، خرداد 1372.
[10] . جواد محدثی، فرهنگ عاشورا، نشر معروف، ص 240، اسفند 1374.
[11] . ابو مخنف، مقتل‌الحسین، ترجمه سیدعلی محمد موسوی جزایری، انتشارات بنی‌الزهرا، چاپ اول، 1380، ص 385.
[12] . ابومخنف، پیشین، ص 387.
[13] . شیخ عباس قمی، نفس‌المهوم، ترجمه آیت‌الله شیخ محمد باقر كسره‌ای، ص 568، انتشارات صاحب‌الزمان جمكران، چاپ پنجم، 1374، ص 568.
[14] . ابومخنف، اولین مقتل سالار شهیدان، ترجمه سیدعلی محمد موسوی جزایری. انتشارات بنی‌الزهرا، چاپ اول 1380، ص 405.
[15] . محمدعلی، عالمی، حسین نفس مطمئنه، انتشارات هادی، چاپ اول، 1372، ص 350.
[16] . ابومخنف، پیشین، ص 408.
[17] . ابومخنف، پیشین، ص 411.

یاران امام حسین علیه السلام چند نفر بودند؟

نمی توان آماری دقیق از یاران امام ارائه نمود، زیرا افراد متعددی از شهرهای مختلف به امام پیوستند؛(1) از این رو از تعداد و نحوة پیوستن آنان به امام گزارش دقیق وجود نداشته