پاسخ ارائه شده در پاسخ به سوال یک پرسشگر با مشخصات خاص می باشد لذا در صورتی که سوالی دارید از طریق درگاه های پاسخگویی پیگیری فرمائید.
راجع به صله رحم و احاديث مربوط به آن توضيح فرماييد
رحِم به معنی جایگاه اولاد است و در اصطلاح به مادر گفته می‌شود. صله رحم یعنی رسیدگی و احسان به افرادی كه با انسان، مادرِ مشترك داشته باشند؛ مانند عمو، عمّه، ...

راجع به صله رحم و احاديث مربوط به آن توضيح فرماييد

صله به معنای وصل است، و در اصطلاح به احسان و اظهار عطوفت و رعایت حال دیگران گفته میشود.

رحِم به معنی جایگاه اولاد است و در اصطلاح به مادر گفته میشود. صله رحم یعنی رسیدگی و احسان به افرادی كه با انسان، مادرِ مشترك داشته باشند؛ مانند عمو، عمّه، دایی، خاله و فرزندان آنها.

صله رحم از دستور های پرمنفعت اسلام است و كینه های خانوادگی را از بین میبرد.

فلسفه صله رحم، زنده نگهداشتن روح دوستي و انسجام اخلاقی اجتماعي می باشد. در این میان خویشان و اقوام در اولویت توجه و دوستي قرار دارند. «صله رحم» براي خوش بیني و تقویت روح خیر خواهي در انسان نسبت به خویشان است.

 كدورت و سوء ظن و كبر و كینه ها در بستر بي ارتباطي و فاصله با دیگران به ویژه اقوام پدید مي آید. علاوه بر آن صله رحم سبب شادي رواني و نشاط اخلاقی آدمي را فراهم مي سازد كه از نظر روانشناسي مهم ارزیابي مي­شود.

امام صادق(ع) میفرماید: «حق الرحم لا یقطعه شیء؛ حق رحم را هیچ چیزی قطع نمیكند». (1)

بنابراین افراد خانواده هر چند از نظر اعتقادی یا اخلاقی مشكل داشته باشند، نمیتوان با آن ها قطع رابطه كرد،ولی میتوان رابطه را به حداقل رساند.

امام صادق علیه السلام فرمود:«صله رحم كن، حتی اگر با دادن یك لیوان آب به نزدیكانت باشد. بهترین صله رحم بازداشتن خویش از آزار آنها است. »

از روایات معصومین(ع) استفاده میشود صله رحم مطلقاً واجب و قطع رحم مطلقاً حرام است، حتی كفر و فسق سبب سقوط حق رحم نمیشود. ابن حمید به حضرت صادق(ع) عرض كرد:

بستگان من بر غیر دین من هستند. آیا باز برای ایشان حقی بر عهده من است؟ فرمود:

« بلی، حق رحم به هیچ چیز ساقط نمی شود. اگر بستگانت بر دین تو بودند، دو حق بر تو داشتند: حق رحم و حق اسلام». (2)

در قطع رحم حتی مقابله به مثل جایز نیست؛ یعنی اگر كسانی قطع رحم كردهاند، دلیل نمیشود رابطه خویشاوندی قطع شود.

شخصی به امام صادق(ع) عرض میكند: پسر عمویی دارم كه هر چه با او میپیوندم،از من میبُرَد. آیا اجازه میدهید با او قطع رابطه كنم؟ فرمود:«اگر تو با او رابطه برقرار كنی و او از تو بِبُرَد، خدا شما را به هم میپیوندد. اگر تو از او بِبُری و او از تو ببرد ،خدا از هر دو ببرد». (3)

با این تأكیدات معلوم میشود نمیتوان به دلیل نماز نخواندن یا عدم رعایت موازین شرعی توسط خویشاوندان، قطع رابطه كرد. بر این اساس حضرت امام خمینی فرمود: قطع رحم جایز نیست. رفت و آمد اشكال ندارد. با مراعات شرائط مقرر، امر به معروف و نهی از منكر نمایید. (4)

 البته صله رحم به وسیله تلفن و نامه ممكن است، زیرا هدف آگاه بودن از حال اقوام است. لازم نیست حتماً با رفتن به منازل آن ها صورت گیرد. امام علی(ع) فرمود:«صله رحم كنید ،گرچه با سلام كردن باشد». (5)

هر چند البته اگر انسان بتواند در دیدار با چنین خویشاوندانی او را نصیحت كند و امر به معروف و نهی از منكر نماید یا در دیدار با او تأثیر بسزایی در تغییر رفتار و كردار او بدهد، باید به وظیفه خود عمل نماید. با رفت و آمد وصله رحم این وظیفه انجام میشود و به سلام و علیك و تلفن نباید بسنده كرد.

 البته در برخی مواقع استثنائاتی دارد كه بستگی به شرایط افراد دارد، از جمله؛

1-هرگاه كسي در صله رحم نسبت به بعضي از ارحامش به این نتیجه برسد كه نه تنها از دیدنش خوشحال نشده، بلكه ناراحت مي‏شود یا هتك حرمت یا آزار انسان گردد ؛ صله رحم واجب نیست. (6)

2- ارحامي كه آشكارا گناه مي‏كنند، و یا هنگام رفتن به خانه آنها موجب غیبت و دعوا و دلخوری می شود. اگر قطع رابطه موجب آگاهی آنها می شود، لازم است قطع رابطه شود. (7)

بنابراین اگر در مواردی صله رحم موجب از بین رفتن عزت انسان بشود و یا موجب ایجاد كدورت و درگیری و گناهان دیگر، اسلام به هیچ وجه صله رحم را واجب نمی داند. تشخیص این موارد نسبت به اشخاص فرق می­كند.

 

 

پي‏نوشت‏ ها:

 

1. بحار الانوار، ج 74، ص 131.

2. اصول كافی، ج 3، ص 229.

3. همان، ص 227.

4. استفتائات، ج 1، ص 486.

5. اصول كافی، ج 2، ص 155.

6. آیت الله مكارم شیرازی، استفتائات، ج 3، ص 69.

7.همان